Мысыр саяхатшысы және дипломаты Амр Муса

Кіріспе

Амр Мұса (عمرو موسى, Amr Muhammad Moussa; 3 қазан 1936 жылы туған) – египеттік саясаткер және дипломат. 2001 жылдың 1 маусымынан 2011 жылдың 1 шілдесіне дейін 22 мүшелі Араб лигасының Бас хатшысы болды, бұл форум Араб мемлекеттерін білдіреді. Бұрын ол 1991 жылдан 2001 жылға дейін Египет үкіметінде Сыртқы істер министрі қызметін атқарды. 2013 жылдың 8 қыркүйегінде ол Египет конституциясына түзетулер енгізетін 50 адамнан тұратын комиссияның төрағасы болып сайланды.

Ерте өмір

Ол 1936 жылғы 3 қазанда Египеттің Каир қаласында туған, бұрынғы парламент мүшесі Мұхаммед Мұсаның ұлы. Оның әкесі 1920 жылдары Францияда оқып жүргенде Пьер есімді ұлы болған. Дегенмен, Мұсаның жартылай бауыры Пьер француз азаматы және Египетпен ешқандай байланысы жоқ. Мұса 1957 жылы Каир университетін заң мамандығы бойынша бітіріп, білімін аяқтады.

Дипломатиялық мансап

Мұса дипломатиялық мансабын 1958-1972 жылдар аралығында бірнеше елшілікте, соның ішінде Египеттің Швейцариядағы елшілігі мен Біріккен Ұлттар Ұйымындағы Египет миссиясында жұмыс істеді. 1974 жылдан 1977 жылға дейін Сыртқы істер министрінің кеңесшісі болды. 1977 жылдан 1981 жылға дейін және 1983 жылдан 1990 жылға дейін Сыртқы істер министрлігінде Халықаралық ұйымдар департаментінің директоры қызметін атқарды. 1981-1983 жылдары Мұса Нью-Йорктегі Біріккен Ұлттар Ұйымындағы тұрақты өкілдің орынбасары, ал 1983-1986 жылдары Үндістан елшісі болды. 1990 жылы Египеттің Біріккен Ұлттар Ұйымындағы тұрақты өкілі болып тағайындалды. 1991 жылдың 20 мамырында премьер-министр Атеф Седки оны Сыртқы істер министрі етіп тағайындады. Ол 2001 жылдың 15 мамырына дейін министр болды, содан кейін Араб Лигасының Бас хатшысы болып сайланды. Мұса 1958 жылдан бері Египеттің сыртқы саясатына белсенді қатысып келеді. Ол 21 жыл бойы Египеттің Біріккен Ұлттар Ұйымында, Үндістанда және Швейцарияда елшісі болды. Мұса Ливан азаматтық соғысын (1975-1990 жж.) шешуге тырысқан көптеген араб және халықаралық дипломаттардың қатарында болды. 1991 жылдан 2001 жылға дейін Египеттің Сыртқы істер министрі болғаннан кейін, ол Араб Лигасының Бас хатшысы қызметін атқарды. Мұса Израильдің Газа мен Батыс жағалаудағы саясатын сынағандықтан Египетте өте танымал саяси тұлғаға айналды. 2010 жылдың ақпан айында Жаңа дипломатия форумында Мұса АҚШ үкіметінің Израильдің ядролық қару саясатын қолдап, Иранның ядролық энергияны дамытуына рұқсат бермейтін екі стандартын сынады. Ол сондай-ақ Батыс елдерін, соның ішінде АҚШ-ты 2006 жылғы Палестина сайлауының нәтижелерін мойындамағаны үшін де сынады. Мохамед Эль Барадей мен Мұсылман бауырластығы сияқты ол Газа жолағы мен Египет шекарасын ашуды қолдайды. 2010 жылдың 13 маусымында Мұса Газаға сапар жасады, бұл Израильге Хамас басқаратын Газаға экономикалық блокаданы жеңілдетуге қысым көрсету мақсатында болды. Мұсаның бұл сапары 2007 жылы Хамас сайлауда жеңіске жеткеннен бері Араб Лигасының ресми өкілі жасаған алғашқы сапар еді. Газа флотилиясына жасалған шабуылдан кейін Мұса Араб лигасы БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесіне баратынын және блокаданы алып тастауды талап ететінін мәлімдеді. 2011 жылдың 15 мамырында Набил Эль-Араби Араб Лигасының Бас хатшысы болып сайланды және 2011 жылдың 1 шілдесінде Мұсаның орнын басып алды.

Moussa then began his diplomatic career between 1958 and 1972 he worked in several missions, including Egypt's Embassy in Switzerland and the Egyptian mission to the United Nations. From 1974 to 1977 he was an advisor to the Minister of Foreign Affairs. From 1977 to 1981 and again from 1983 to 1990, he was the Director of the Department of International Organizations at the Ministry of Foreign Affairs. From 1981 to 1983, Moussa was the Deputy Permanent Representative to the United Nations in New York, then from 1983 to 1986 Ambassador to India. In 1990, he was promoted Permanent Representative of Egypt to the United Nations. He was named Minister of Foreign Affairs by Prime Minister Atef Sedki on 20 May 1991. He was minister until 15 May 2001 when he was elected as Secretary General of the Arab League. Moussa has been heavily involved with Egypt's foreign policy since 1958. He was Egypt's ambassador to the United Nations, India, and Switzerland for a total of 21 years. Moussa was among the many Arab and international diplomats who tried to resolve the Lebanese Civil War (1975–1990). After serving as Egypt's Foreign Minister from 1991 to 2001, he served as the Secretary General of the Arab League. Moussa has been an extremely popular political figure in Egypt due to his criticism of Israeli policies towards Gaza and the West Bank. At the Forum for New Diplomacy in February 2010, Moussa gave a speech in which he criticized the U. S. government's double standard supporting Israel's nuclear weapons policy but not allowing Iran to pursue nuclear energy. He also criticized Western countries, including the U. S., for not recognizing the results of the 2006 Palestinian election that brought Hamas into power. Like Mohamed El Baradei and the Muslim Brotherhood, he supports opening the Gaza Strip/Egypt border. On 13 June 2010, Moussa visited Gaza in a move to pressure Israel to lift its economic blockade over Hamas ruled Gaza. The visit by Moussa was the first by an official of the Arab League since the election of Hamas in 2007. Immediately after the Gaza flotilla raid, Moussa said the Arab League would go to the UN Security Council to demand the blockade be lifted. On 15 May 2011, Nabil Elaraby was elected as Secretary General of the Arab League and succeeded Moussa on 1 July 2011.

2005 жылғы президенттік сайлау

2004 жылы онлайн қоғамдастық Мұсаның 2005 жылғы сайлауға түсуі үшін он мыңдаған қол жинады, бірақ ешқандай жауап келмеді. 2006 жылы BBC телеарнасы көрсеткен Доха пікірсайыс форумында Мұсадан президенттік ұмтылыстары туралы сұрады. Мұса Араб лигасының басшылығымен оның кезеңі аяқталғанға дейін соңғы кездегі табыстарды жалғастыруға үміттенемін деп жауап берді.

2012 жылғы президенттік сайлау

2009 жылдың қазан айында 2012 жылы президенттікке үміткер болу мүмкіндігі туралы қауесеттерге байланысты қойылған сұраққа Мұса өзінің мұндай ниеті бар екенін жоққа шығармады, соның салдарынан болжамдарға мүмкіндік берді. Ол "әрбір азаматтың, егер қабілеті мен тиімділігі болса, мемлекетіне қызмет етуге мүмкіндік беретін кез келген саяси лауазымға ұмтылу құқығы бар" деді. Ол сондай-ақ, Мысыр президенті болуға қажетті қасиеттер Хосни Мубарактың ұлы Гамал Мубаракқа да тән екенін айтты. Мұса, сонымен қатар, "көптеген адамдардың оның президенттікке үміткерлігі туралы айтқанда білдірген сеніміне және ақпарат оған жеткеніне" ризашылық білдірді. Мұса Мысырға оралғаннан кейін Мохамед Эль Барадеймен келіссөздер жүргізді. Көптеген сарапшылардың пікірінше, бұл кездесу сайлау процесінде ашықтықты қамтамасыз ететін және тәуелсіз кандидаттарға қойылған шектеулерді жойатын Конституциялық реформаларды талқылау мақсатымен өткізілді. 2011 жылдың 26 қаңтарында Цюрихтегі жылдық "Хорасис" жиынында Мұса Мысырдағы экономикалық және саяси реформалардың қажеттілігі туралы пікір білдірді және өзінің үміткерлігін қарастырып жатқанын мәлімдеді. 2011 жылдың 1 ақпанында президент Хосни Мубарактың алдағы президенттік сайлауға қатыспайтынын жариялағаннан кейін Мұса CNN арнасына келесі бірнеше аптада өзін кандидат ретінде қарастыратынын айтты. 8 ақпанда Al Jazeera English Empire бағдарламасындағы америкалық журналист Сеймур Херш Мұсаның Мұбарак кеткен жағдайда АҚШ-тың "қосалқы жоспары" екенін, "ол осы туралы білсе де білмесе де" айтты. 2011 жылдың 11 ақпанында Al Jazeera English Online Рейтер агенттігінің хабарламасына сілтеме жасап, Мұсаның Араб лигасынан кетіп бара жатқанын хабарлады. Президент Мұбарактың президенттік лауазымынан кеткен күні бұл хабар Египетте сайлау жарияланғанда Мұсаның президенттікке күшті үміткер болатыны туралы қауесеттерді күшейтті. 2011 жылдың 12 ақпанында Мысырдың "Альвафд" газеті Мұсамен президенттік сайлауға үміткер болу мүмкіндігін талқылау үшін Мысыр жастарының тобы кездескенін жазды. Мұса кандидатураны қабылдады, бірақ қазіргі уақытта ұсынылып жатқан конституциялық реформалардың нәтижелерін күтетінін мәлімдеді. Амр Муса 2011 жылдың 1 наурызында президенттікке үміткер болып тіркелді. 2011 жылғы наразылықтар кезінде "Сіздің ойыңызша, Мысырдың келесі президенті кім болуы керек?" деген сауалнамада Мұса көшбасшылықты иеленді, респонденттердің 26% оны атады. Сайлаудың бірінші турында Мұса 11,13% дауыс алып, бесінші орынға ие болды. Сайлаудан кейін ол бірқатар кіші оппозициялық партиялардың қосылған Конференция партиясын құрды.

When asked in October 2009 about rumours that he might run for the presidency in 2012, Moussa did not deny his intention to run for office or rule it out, leaving the door open to speculations. He argued that "It's the right of every citizen that has the capacity and efficiency to aspire to any political office that would allow him to contribute to the service of his nation". He further stated to the press that the qualities required to be the President of Egypt also apply to Gamal Mubarak, son of Hosni Mubarak. He also expressed appreciation "for the confidence expressed by many people when they talk about his candidacy for the presidency and that the message reached him". Moussa held talks with Mohamed El Baradei after his return to Egypt. Many speculate that this meeting was held to discuss Constitutional reforms that will allow transparency in the election process as well as lifting restrictions on independent candidates. On 26 January 2011, at the Annual Horasis meeting in Zürich, Moussa shared strong views on the need for economic and political reforms in Egypt, and made it clear that he was considering a run. On 1 February 2011, following the announcement by President Hosni Mubarak that he would not stand in the upcoming presidential elections, Moussa told CNN that he would seriously think about standing himself as a candidate in the next few weeks. On the 8 February broadcast of Al Jazeera English's Empire, well connected American journalist Seymour Hersh stated that Moussa was considered the U. S.'s favored "Plan B" should Mubarak resign, "whether he knows it or not." On 11 February 2011, Al Jazeera English Online read from a Reuters report that stated Moussa was resigning from his position with the Arab League; on the day that President Mubarak resigned the presidency this furthered rumours he might make a strong bid for president when elections are announced in Egypt. On 12 February 2011, the Egyptian daily newspaper Alwafd reported that a group of Egyptian youth met with Moussa to discuss a possible nomination for the presidential election. Moussa reportedly agreed to the nomination, but stated that he would await the currently proposed constitutional reforms. Amr Moussa announced that he would be running as a presidential candidate on 1 March 2011. A poll conducted during the 2011 protests asking "who do you think should be the next President of Egypt?" showed Moussa in the lead, with 26% of respondents naming him. Moussa placed fifth in the election with 11.13% of the first round vote. After the election, he formed the Conference Party with which a number of smaller opposition parties aligned.

Сындар

Араб лигасының бюрократиясын өзгертіп, жаңарып кеткенімен, Мұса ұйымды басқарған тәсілі үшін Араб лигасының бұрынғы және қазіргі қызметкерлері тарапынан сынға ұшырады. "Араб мемлекеттері лигасы: қалдығы" атты кітабында, бұрынғы Араб лигасының және Сирия дипломаты Каукаб Наджиб Эль Рейесс Мұсаны жақын туыстарға, дос-жарандарға көмектесушілікке және білікті дипломаттардың есебінен өзіне адал адамдарды Араб лигасының жоғары лауазымдарына тағайындауға айыптады.

Жарияланымдар

Мемуарлар. 1: Қалыптасуы және дипломатия жылдары (كتابية : النشأة و سنوات الدبلوماسية), ред. Дар-әл-Шоруқ, Каир, 2017 жыл.