Кіріспе

Ливиялық Дүниежүзілік банк қызметкері Шаха Риза (شاها علي رضا; 1953 немесе 1954 жылы туған) – Ливияның бұрынғы Дүниежүзілік банк қызметкері. Оның "демократияны дамытуға бағытталған жартылай тәуелсіз қор" – Болашақ үшін қорындағы сыртқы міндеттемесі Таяу Шығыс және Солтүстік Африкада жүзеге асырылды.

Ерте өмір

Риза Триполиде ливиялық әке мен сирия тегі бар саудиялық анасынан британдық азамат ретінде дүниеге келді. Ол Ливияда өсті, бірақ Англиядағы католик интернатына оқуға түсті. Оның әкесі Халид Әлвалид Алгарғани Сауд Арабиясының Абдул Азиз, Сауд және Фейсал патшаларының кеңесшісі болған.

Ересектілік

Ол Лондон экономика мектебінде білім алып, бакалавр дәрежесін алды, ал 1983 жылы Оксфордтағы Сент-Антоний колледжінде халықаралық қатынастар саласында магистр дәрежесін алды. 1980 жылдардың аяғында ол АҚШ-қа көшіп, Булент Али Ризаға тұрмысқа шықты, олардан ұлы дүниеге келді. Бірақ кейін олар ажырасып кетті. Ол араб, түрік, ағылшын, француз және итальян тілдерін меңгерген.

Демократия үшін ұлттық қор

Ұлттық демократиялық қорда ол Таяу Шығыс бағдарламаларын құрып, басқарды, сондай-ақ Таяу Шығыс саясаты мен экономикасы саласындағы теріс зерттеулерге қатысты мамандық танытты.

АҚШ Мемлекеттік департаменті

Мұнда ол Элизабет Чейнидің кеңсесінде жұмыс істеді, жақын шығыс істері жөніндегі мемлекеттік хатшының көмекшісі С. Дэвид Уэлчке бағынышты болды. Сол кезде ол Болашақ Қорына уақыт бөле бастады.

Дүниежүзілік банк туралы дау

Риза Дүниежүзілік банкте жұмыс істеген кезінде Дүниежүзілік банк президенті Пол Вулфовицке есеп бермеді. Риза Дүниежүзілік банкке қатысуына дейін, Вулфовиц Буш әкімшілігінде Дональд Рамсфелдтің қорғаныс министрінің орынбасары болған кезде онымен романтикалық қарым-қатынаста болды. 2005 жылы Вулфовиц өзін одан оқшаулау мақсатында мәлімдеме жасауды ұсынды, бірақ бұл тек мүдделер қақтығысына ұласа бастаған жағдайға назар аударды. Дүниежүзілік банк этика комитеті Вулфовиц Ризамен кәсіби байланыстан бас тартуды ұсынысқа қосудан бас тартқаннан кейін оның ұсынысын қабылдамады. Кейін Пол Вулфовиц Ризаның мансабына тікелей араласқаны, оның жалақысын жеке өсіргені айтылды. Бұл әрекет заңсыздыққа жол беруі мүмкін еді. Оның орнына Ризадан Дүниежүзілік банк қызметін толығымен тастау талап етілді. Ол тіпті өте ұсынылған жоғары лауазымнан да бас тартуға мәжбүр болды. 2007 жылы Дүниежүзілік банк Басқармасы Пол Вулфовицтің этикалық нормаларды сақтағанын мойындады. Дегенмен, Вулфовиц сол жылдың маусым айында отставкаға кетті. Керісінше, кадрлық саясат басқаша болды. 4.01-баптың 5.2-тармағында ерлі-зайыптылар мен ресми тіркелген серіктестерге «біреуі екіншісін тікелей немесе жанама түрде бақылайтын» жағдайларда жұмыс істеуге тыйым салынған, ал бейресми қарым-қатынастар 3.01-баптың 4.02-тармағына жатады. Онда мұндай жағдайларда, Вулфовиц пен Ризаның қарым-қатынасындай, басшы «мүдделер қақтығысын шешу үшін жауапкершілікке ие». Банктегі менің кәсіби статусым жаңа президент келгенге дейін қалыптасқан. Мен 1997 жылы Банкте жұмыс істей бастадым. Осы жағдайды шешу үшін Банктен кетуімді талап ететін Банк ережесі немесе қызметкерлер ережесі жоқ. Менде қалуға таңдау болмады және жеке пікірім мен кәсіби мүдделеріме қайшы, 2005 жылы этика комитетінің талабымен сыртқы тапсырманы қабылдауға келістім. Банктің ережелеріне және Банкпен жасасқан келісіміме қайшы, тапсырманың мәліметтері мен жеке ісім баспасөз бен қызметкерлерге таратылды. Сіздер де білесіздер, менің жалақым мен лауазымдық деңгейім, мен сияқты тәжірибелі, білімі мен тәжірибесі бар Дүниежүзілік банк қызметкерлері үшін әдеттегідей. 2005 жылы қабылданған шешімнің және осы мәселе бойынша жақындағы ақпарат құралдарындағы шудың салдарынан маған мансабым, жеке өмірім және сүйіп жұмыс істейтін және білімімді пайдалана алатын мамандығым ауыр зиян келді.

Қоғамның наразылығы

Атақты газеттер, оның ішінде The Financial Times және The Wall Street Journal, Вулфовиц пен Ризаның тағдырын айыптады. Кристофер Хиченс Риза мен Вулфовицтің қызметтен алынуын "кейіптік тұрпайы шабуыл" деп сипаттады. Оның пікірінше, бұл Дүниежүзілік банктегі АҚШ және Еуропалық бөлімдер арасындағы жеке даудың салдары болды. Сонымен қатар, ол мұның Вулфовицтің Ирак соғысын қолдауы үшін жасалған жаза екенін болжады. Сари Нусейбе 2007 жылғы 30 сәуірде "Вашингтон Пост" газетіне осы "әділсіз және қатыгез науқан" туралы ашық хат жазды. Эндрю Янг Ризаны "Дүниежүзілік банктегі құрметті маман және адам құқықтарының жақтасы" деп сипаттады. "Болашақ қоры" кеңесінің мүшесі Сандра Дей О'Коннор Ризаны "өте қабілетті адам" деп атады. Тіпті Клэр Селгин Вулфовиц Ризаны жоғары бағалады: "Шаха Риза – адал және тұжырымды реформатор, оған мен құрметпен қараймын". 2007 жылғы 28 сәуірде "Нью-Йорк Таймс" Вулфовицтің отставкаға кетуін талап етті.

Дүниежүзілік банктің ұстанымы

2005 жылы маусымда Вулфовиц президенттік лауазымға бекітілді. Дүниежүзілік банк этика комитетінің іс-қағазында көрсетілгендей, Вулфовиц Ризамен қарым-қатынаста болғанын мойындады және "Менің контрактымды келісу кезінде, мүдделер қақтығысының кез келген сыңар жағдайын болдырмау мақсатында, Банктің ұзақ жылдар бойы қызмет ететін қызметкерімен бұрынғы жеке қарым-қатынасым болғаны туралы мәлімдеме жасап, осы қызметкерге қатысты кез келген персоналдық шаралар немесе шешімдер қабылдаудан өзімді шеттедім" деді. Комитет "өзара келісіммен тарасу" ұсынысын енгізді.