Ирак соғысының қаза тағдырлары

Ирак соғысы қазалары: сарапшылар пікірі, зерттеулер нәтижесі, құрбандар санының бағалаулары (151,000-ден 1,033,000-ға дейін). Соғыс салдары туралы ақпарат.

14 мин оқу

100%

Дереккөз: Casualties of the Iraq War — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Ирак соғысының салдарынан қаза болғандар

Ирак соғысының (2003 жылы Иракқа басып кіруден басталып, одан кейінгі оккупация, бүлік және азаматтық соғыс) салдарынан қаза болғандардың санын бағалау әртүрлі формада жүзеге асты, ал Ирак соғысының түрлі салдарынан қаза болғандардың санын бағалаулар өте кең ауқымды. Соғысқа байланысты өлім-жітімді анықтау көптеген қиындықтар тудырады. Саяхаттар халықтың кездейсоқ үлгілерінен алынған зерттеулерді, сондай-ақ тіркелген өлімдерді есепке алып, құрбандар санын едәуір азайтатын мәліметтерді бөліп қарастырады. Халыққа негізделген зерттеулер Ирак соғысының салдарынан қаза болғандардың санын 2006 жылғы маусым айына қарай шамамен 151 000 (Ирак отбасы денсаулығын зерттеуі бойынша) және 1 033 000 артық өлімге дейін (2007 жылғы Opinion Research Business (ORB) зерттеуі бойынша) бағалайды. Әртүрлі уақыт кезеңдерін қамтитын басқа зерттеулер 2011 жылғы маусым айына қарай 461 000 жалпы өлімді (олардың 60% -дан астамы зорлық-зомбылықтан) және 2006 жылғы маусым айына қарай 655 000 жалпы өлімді (олардың 90% -дан астамы зорлық-зомбылықтан) анықтады (PLOS Medicine 2013, Lancet 2006 зерттеулері). Дене санын есептеу деректері 2009 жылғы сәуір айына қарай кемінде 110 600 зорлық-зомбылықтан қаза тапқандарды тіркеді (Associated Press). "Ирак дене санын есептеу" жобасы өз кестесінде 186 901 – 210 296 бейбіт тұрғындардың зорлық-зомбылықтан қаза болғанын құжаттады. Ирак соғысының салдарынан қаза болғандардың санына қатысты барлық бағалаулар даулы.

Ирактық шабуылдан зардап шеккендер

Франкс 2003 жылдың 9 сәуірінде 30 мың ирактық қаза тапқанын хабарлады. Бұл сан 2003 жылдың қазан айында АҚШ Қорғаныс министрі Дональд Рамсфельдтің журналист Боб Вудвардпен сұхбатының стенограммасынан алынған. Бірақ олардың екеуі де санды нақты еске түсіре алмады, сондай-ақ бұл тек қана қаза болғандардың саны ма, әлде қаза және жараланғандардың жалпы саны ма екенін де анық білмеді. 2003 жылдың 28 мамырындағы Guardian газетінде жарияланған мақалада «Бағдад маңындағы бөлімшелерде тіркелген 3-10% өлім-жітім көрсеткіштеріне сүйенсек, әскерилер мен жарымәскери күштердің арасында 13 500-ден 45 000-ға дейін адам қаза тапқан» делінген. 2003 жылдың 20 қазанында Массачусетс штатының Кембридж қаласындағы Комонвелл институтының Қорғаныс саясатын зерделеу орталығының жүргізген зерттеуінде 2003 жылдың 19 наурызы мен 30 сәуірі аралығында «шамамен 11 000-15 000 ирактық, оның ішінде шамамен 3 200-4 300 бейбіт тұрғын қаза тапқан» деген есеп берілген. «Ирактағы қаза болғандар тізімі» (IBC) жобасы негізгі әскери операциялар аяқталғанға дейін (2003 жылдың 1 мамыры) бейбіт тұрғындардың қаза болу көрсеткіші жоғары екенін көрсетті. 2005 жылғы есепте жаңа мәліметтер негізінде IBC 7 299 бейбіт тұрғын қаза тапқанын, олардың көп бөлігі АҚШ әуе және құрлық күштерінің шабуылдарынан қаза болғанын хабарлады. 2003 жылдың 1 мамырына дейін 17 338 бейбіт тұрғын жарақат алған. IBC өзінің мәліметтерінің толық еместігін мойындайды, себебі: «көптеген қаза болғандар туралы ресми органдар мен БАҚ хабарламай немесе тіркемей қалуы мүмкін». IBC деректеріне сәйкес, бейбіт тұрғындардың өліміне себеп болған шабуылдардың ең көп тараған түрі – ұрлау немесе тұтқындаудан кейін орындалған өлім жазасы. Бұл жағдайлар бейбіт тұрғындардың өліміне келген жағдайлардың 33%-ын құрайды, ал олардың 29%-ы азаптаумен байланысты. Өлімнің ең көп кездесетін басқа себептері: 20% - ұсақ қарудан атылған оқтар, 14% - жанкешті бомбалаушылар, 9% - көлік құралдарына орнатылған бомбалар, 5% - жол жиегіндегі бомбалар және 5% - әуе шабуылдары. IBC жобасы 2003 жылдың 30 сәуіріне дейін аяқталған әскери операциялар кезеңінде АҚШ әуе және құрлық күштерінен 7 419 бейбіт тұрғын қаза тапқанын хабарлады. IBC жобасын кейбір ғалымдар да қоса, көптеген адамдар сынға алды, олардың пікірінше, БАҚ деректеріне сүйенгендіктен, нақты қаза болғандардың санының аз бөлігін ғана есепке алады. IBC жобасының директоры Джон Слобода: «Біздің жұмысымыз толық емес екенін әрқашан айтамыз, БАҚ деректеріне негізделген талдау барлық қаза болғандарды қамтуы мүмкін емес» деді. Дегенмен, IBC жобасы осы сынды асыра сілтеу немесе қате ақпарат деп есептейді. 2013 жылғы Lancet журналында жарияланған мақалада «Ирактағы қаза болғандар тізімі» – бұл «тексеруден өтпеген, бірақ инновациялық онлайн және БАҚқа негізделген тәсіл, ол бейбіт тұрғындардың қазасын БАҚ және моргтардағы тіркелген деректер бойынша пассивті түрде есептейді. Пассивті бақылауда хабарланбаған өлімдерді анықтауға ерекше күш жұмсалмайды. IBC үшін деректерді жинаған еріктілер өз деректерінің тәуелсіз растаманың жетіспеуі, бастапқы ақпарат көздерінің әртүрлілігі және зорлық-зомбылықтан болатын өлім-жітімнің төмен бағалануы салдарынан сынға ұшырауы мүмкін. Зерттеу орталарында, қақтығыс аймақтарында эпидемиологиялық зерттеулер үшін кездейсоқ қималық кластерлік сынама алу әдістері қатаң әдіс саналады». 74% анықталмаған кінәлі: «әскери нысана болмаған жағдайда бейбіт тұрғындарды нысанаға алғандар (яғни, әскери нысана анықталмайды), бірақ бейбіт тұрғындардан ешқандай айырмашылықты көрсетпейтін адамдар: мысалы, базарда бейбіт тұрғын кейпіндегі жанкешті бомбалаушы. Ирактағы белгісіз (яғни, анықталмаған) кінәлілерге сектанттық жауынгерлер және бейбіт тұрғын кейпінде әрекет ететін және бейбіт тұрғындарды нысанаға алатын коалицияға қарсы жауынгерлер кіреді». 11% коалицияға қарсы күштер: «коалиция нысаналарына шабуыл жасаған» деп анықталған «қарулы адамдар». Коалицияға қарсы жауынгерлер тек бейбіт тұрғындарды нысанаға алған жағдайда «анықталмаған кінәлі» санатына жатады. 12% коалиция күштері: форма киюі немесе әуе шабуылдарын қолдануы арқылы анықталады.

Franks reportedly estimated soon after the invasion that there had been 30,000 Iraqi casualties as of April 9, 2003. That number comes from the transcript of an October 2003 interview of U. S. Defense Secretary Donald Rumsfeld with journalist Bob Woodward. But neither could remember the number clearly, nor whether it was just for deaths, or both deaths and wounded. A May 28, 2003, Guardian article reported that "Extrapolating from the death rates of between 3% and 10% found in the units around Baghdad, one reaches a toll of between 13,500 and 45,000 dead among troops and paramilitaries." An October 20, 2003, study by the Project on Defense Alternatives at Commonwealth Institute in Cambridge, Massachusetts, estimated that for March 19, 2003, to April 30, 2003, the "probable death of approximately 11,000 to 15,000 Iraqis, including approximately 3,200 to 4,300 civilian noncombatants." The Iraq Body Count project (IBC) documented a higher number of civilian deaths up to the end of the major combat phase (May 1, 2003). In a 2005 report, using updated information, the IBC reported that 7,299 civilians are documented to have been killed, primarily by U. S. air and ground forces. There were 17,338 civilian injuries inflicted up to May 1, 2003. The IBC says its figures are probably underestimates because: "many deaths will probably go unreported or unrecorded by officials and media." Iraq Body Count project data shows that the type of attack that resulted in the most civilian deaths was execution after abduction or capture. These accounted for 33% of civilian deaths and 29% of these deaths involved torture. The following most common causes of death were small arms gunfire at 20%, suicide bombs at 14%, vehicle bombs at 9%, roadside bombs at 5%, and air attacks at 5%. The IBC project, reported that by the end of the major combat phase of the invasion period up to April 30, 2003, 7,419 civilians had been killed, primarily by U. S. air and ground forces. The IBC project has been criticized by some, including scholars, who believe it counts only a small percentage of the number of actual deaths because of its reliance on media sources. The IBC project's director, John Sloboda, has stated, "We've always said our work is an undercount, you can't possibly expect that a media based analysis will get all the deaths." However, the IBC project rejects many of these criticisms as exaggerated or misinformed. According to a 2013 Lancet article, the Iraq Body Count is "a non peer reviewed but innovative online and media centred approach that passively counted non combatant civilian deaths as they were recorded in the media and available morgue reports. In passive surveillance no special effort is made to find those deaths that go unreported. The volunteer staff collecting data for the IBC have risked criticism that their data are inherently biased because of scarcity or absence of independent verification, variation in original sources of information, and underestimation of mortality from violence In research circles, random cross sectional cluster sampling survey methods are deemed to be a more rigorous epidemiological method in conflict settings." 74% unidentified perpetrator: defined as "those who target civilians (i. e., no identifiable military target is present), while appearing indistinguishable from civilians: for example, a suicide bomber disguised as a civilian in a market. Unknown (i. e., unidentified) perpetrators in Iraq include sectarian combatants and Anti Coalition combatants who maintain a civilian appearance while targeting civilians." 11% anti coalition forces: defined as "un uniformed combatants identified by attacks on coalition targets" during the event. Anti Coalition combatants in the event of targeting purely civilians would instead be classed under the "unidentified perpetrator" category. 12% coalition forces: identified by uniforms or use of air attacks.

IBC-нің бейбіт тұрғындар арасында өлім-жітімге ұшыраған жағдайлардың кестесі

Төменде 2003 жылдың басынан бастап ай сайынғы IBC жобасы бойынша зорлық-зомбылықтан қаза тапқан бейбіт азаматтардың жалпы саны келтірілген. Кесте төмендегідей бастапқы дереккөзден дұрыс емес көшірілген, және дереккөз үнемі жаңарып отыратындықтан, ол тез ескіреді. 2023 жылдың 12 маусымына қарай IBC деректер базасының кестесі бар бетінде "Зорлық-зомбылықтан құжатталған бейбіт азаматтардың өлімі – 186 901 – 210 296" деп көрсетілген. Сондай-ақ, сол бетте: "Жазу мен есеп берудағы кемшіліктерге байланысты, біздің жоғары көрсеткіштеріміз де зорлық-зомбылықтан қаза тапқан көптеген бейбіт азаматтарды қамтымайды".

Ирак босқындары дағдарысы

2007 жылы БҰҰ хабарлағандай, Ирактың орта таптың шамамен 40 пайызы елден қашып кеткен. Көбі жүйелі қудалаудан қашып, қайта оралуға ниеті жоқ. Университет профессорларынан бастап, нан пісірушілерге дейін, түрлі мамандық иелері милициялық топтардың, ирактық бүлікшілердің және қылмыскерлердің шабуылына ұшырады. Human Rights Watch ұйымының мәліметінше, 2006 жылдың алғашқы төрт айында 331 мектеп мұғалімі қаза тапты, ал 2003 жылы АҚШ-тың Иракқа басып кіргенінен бері кем дегенде 2000 ирактық дәрігер қаза болып, 250-сі құрыққа алынды.

Коалиция әскерлерінің құрбандары

АҚШ-тың көптеген қаза тапқандары, мысалы, осы C-17 әскери көлік ұшағындағылар, Делавэр штатындағы Дувер әуе базасына оралады. (күні белгісіз)

Соңғы қаза тапқандардың саны туралы ақпаратты беттің жоғарғы жағындағы шолу кестесінен қараңыз. 2004 жылдың 28 маусымында билік Ирактың Уақытша үкіметіне берілгеннен бері, Ирактың қалаларында коалициялық әскерлерге шабуылдар жалғасуда. National Public Radio, iCasualties.org және GlobalSecurity.org Ирак соғысындағы американдық әскерлердің ай сайынғы қазасын көрсететін кестелерді ұсынады.

Суретте: 2003 жылдың сәуір айында қаза тапқан АҚШ теңіз жаяуының соңғы рәсімінен кейін алып келінуі. Конфликттегі коалиция және келісімшарт жасасқандардың жалпы саны 1990–1991 жылдардағы Перс шығанағы соғысының қазасынан он еседен астам. Перс шығанағы соғысында коалициялық күштер шамамен 378 адамнан қаза тапты, ал Ирак әскерінің арасында ондаған мың адам, сондай-ақ мыңдаған бейбіт тұрғындар қаза тапты.

Ауру, жарақат алған немесе жараланған әскерлер

Соңғы сандарды көру үшін беттің жоғарғы жағындағы шолу кестесін қараңыз. 2006 жылдың 29 тамызында «The Christian Science Monitor» басылымында былай делінген: «Жаңа бронежилеттер мен әскери медицинаның жетістіктерінің арқасында, мысалы, соғыс аймағында қаза тапқандар мен жараланғандар арасасындағы қатынас Вьетнамдағы 24 проценттен Ирак пен Ауғанстанда 13 процентке дейін төмендеді. Басқаша айтқанда, қаза тапқандардың жалпы жарақаттарға қатысты үлесі азайды». АҚШ-тың жараланған әскери қызметшілері емделу үшін Ирактан Германиядағы Рамштейн әуе базасына жеткізілді (2007 жылдың ақпаны). Ирак соғысының көптеген АҚШ ардагерлері түрлі ауыр денсаулық мәселелеріне тап болғанын хабарлады, оның ішінде ісіктер, күнделікті несеп пен нәжісте қан, жыныстық дисфункция, мигрень, жиі бұлшық еттерінің спазмдары және 1991 жылғы «Шығанақ соғысы» ардагерлерінде байқалған «Шығанақ соғысы синдромының» әсеріне ұқсас басқа да симптомдар. Кейбір мамандар бұл АҚШ-тың радиоактивті таусылған уранды қолдануымен байланысты деп санайды. 2004 жылдың шілдесінде «The New England Journal of Medicine» журналында жарияланған АҚШ ардагерлерінің зерттеуі, Ирак пен Ауғанстандағы ардагерлердің арасында посттравматикалық стресс синдромы (ПТСС) және басқа психикалық аурулардың таралуын көрсетті. Зерттеуге сәйкес, ПТСС анықтамасының қатаңдығына байланысты, 5 проценттен 9,4 процентке дейін (5%–9.4%) ардагерлер әскери қызметке жіберілгенге дейін ПТСС-тан зардап шеккен. Әскери қызметтен кейін бұл көрсеткіш 6,2 проценттен 19,9 процентке дейін (6.2%–19.9%) өсті. ПТСС-тың кең анықтамасы бойынша бұл 10,5 проценттік (19,9% – 9,4% = 10,5%) өсімді білдіреді. Яғни, Иракта қызмет еткен әр 100 000 АҚШ сарбазына ПТСС-тың 10 500 қосымша жағдайы тиесілі. ePluribus Media, тәуелсіз азамат журналистикасы ұжымы, ПТСС-тан кейінгі стресс жағдайлары туралы баспасөз хабарларындағы мүмкін, ықтимал немесе расталған жағдайларды қадағалап, тізімдейді. Басқа коалициялық елдердің әскерлеріне келтірілген жарақаттар туралы ақпарат оңай қол жетімді емес, бірақ Хансардтағы мәлімдемеде 2004 жылдың 4 қазанына дейін Ұлыбританияның 2703 сарбазы жарақаттар немесе жарақаттарға байланысты Ирактан медициналық эвакуацияланғаны және бастапқы шабуыл кезінде 155 Ұлыбритания әскері жарақат алғаны көрсетілген. Иракта орналасқан АҚШ әскерлері лейшманиозға, оның ішінде висцеральді лейшманиозға шалдыққан. Құм шыбықтары арқылы таралатын лейшманиоз бірінші «Шығанақ соғысы» кезінде 32 АҚШ әскерінде ғана анықталған, ал Ирактағы соғыс кезінде жүздеген әскерде диагностикаланды.

See the overview chart at the top of the page for recent numbers. On August 29, 2006, The Christian Science Monitor reported: "Because of new body armor and advances in military medicine, for example, the ratio of combat zone deaths to those wounded has dropped from 24 percent in Vietnam to 13 percent in Iraq and Afghanistan. In other words, the numbers of those killed as a percentage of overall casualties is lower." thumb|left|Wounded U. S. personnel flown from Iraq to Ramstein Air Base, Germany, for medical treatment. (February 2007)
Many U. S. veterans of the Iraq War have reported a range of serious health issues, including tumors, daily blood in urine and stool, sexual dysfunction, migraines, frequent muscle spasms, and other symptoms similar to the debilitating symptoms of "Gulf War syndrome" reported by many veterans of the 1991 Gulf War, which some believe is related to the U. S.'s use of radioactive depleted uranium. A study of U. S. veterans published in July 2004 in The New England Journal of Medicine on posttraumatic stress disorder (PTSD) and other mental disorders in Iraq and Afghanistan veterans found that 5 percent to 9.4 percent (depending on the strictness of the PTSD definition used) suffered from PTSD before deployment. After deployment, 6.2 percent to 19.9 percent suffered from PTSD. For the broad definition of PTSD that represents an increase of 10.5 percent (19.9 percent – 9.4 percent = 10.5 percent). That is 10,500 additional cases of PTSD for every 100,000 U. S. troops after they have served in Iraq. ePluribus Media, an independent citizen journalism collective, is tracking and cataloging press reported possible, probable, or confirmed incidents of post deployment or combat zone cases in its PTSD Timeline. Information on injuries suffered by troops of other coalition countries is less readily available, but a statement in Hansard indicated that 2,703 U. K. soldiers had been medically evacuated from Iraq for wounds or injuries as of October 4, 2004, and that 155 U. K. troops were wounded in combat in the initial invasion. Leishmaniasis has been reported by U. S. troops stationed in Iraq, including visceral leishmaniasis. Leishmaniasis, spread by biting sand fleas, was diagnosed in hundreds of U. S. troops compared to just 32 during the first Gulf War.

Апаттар мен абайсыздық

2008 жылдың тамызына дейін Қорғаныс министрлігінің мәліметінше, Иракта 16 американдық әскер қысылша тоқтан қаза болған. Бір әскер душта, ал екіншісі жүзу бассейнінде тоқ соғып өлген. Жауапты мердігер KBR компаниясына оның қызметкерлері қауіпті жағдайлар туралы ескерткен, және бұл жайт аян болғаннан кейін компания сынға ұшырады.

Түнгі желілер туралы дау

2004 жылғы 30 сәуірде «АВС» телеарнасының «Nightline» бағдарламасын жүргізуші Тед Коппель бүкіл бағдарламасын Иракта қаза болған 737 американдық әскердің 721-інің есімдерін оқып шығуға арнады. (Бағдарлама қалған он алты есімді растай алмады.) «Бұл хабарлама АҚШ-тың Ирактағы күш-жігерін жоюға бағытталған саяси мақсатта жасалған» деп мәлімдеген «Синклер Бродкаст Группы» өзіне қарасты «АВС» тележелісіне тиесілі жеті станцияға бағдарламаны көрсетуге тыйым салды. Бұл хабарды цензуралау туралы шешім екі тараптан да сынға ұшырады, оның ішінде қарулы күштердің өкілдері, соғысқа қарсылар, «MoveOn» ұйымы және ең бастысы – республикалық АҚШ сенаторы Джон Маккейн бұл әрекетті «ұлттық емес» және «халыққа жасалған ауыр қателік» деп айыптады.

Ампутациядан өткендер

Ампутированный американдық солдат (2007 жылдың ақпан айы) 2007 жылдың 18 қаңтарына дейін Ирак соғысынан кем дегенде 500 американдық ампутант болды. 2016 жылы бұл көрсеткіш 1650 АҚШ әскеріне жуық деп есептелді. 2007 жылғы есептеулерге сәйкес, ампутанттардың саны 22 700 жарақат алған АҚШ әскерінің 2,2% құрайды (қызметке оралуына мүмкіндік бермейтін жарақат алған сарбаздар арасында – 5%).

Травматикалық ми жарақаты

2009 жылдың наурызына қарай Пентагон бағалауынша, Ирак және Ауғанстан соғыстарының 360 000-ға дейін АҚШ ардагерлері мидың жарақаттарын (МЖ) алған болуы мүмкін, оның ішінде 45 000-нан 90 000-ға дейін ардагерлерде арнайы күтімді қажет ететін тұрақты симптомдар болған. 2007 жылдың ақпан айында VA-дан бір сарапшы диагнозы қойылмаған МЖ саны 7 500-ден асып түседі деп есептеді. USA Today газетінің мәліметінше, 2007 жылдың қарашасына дейін Ирак пен Ауғанстанда жауынгерлік қимылдар кезінде жараланбаған, бірақ мидың жарақаттану белгілері бар 20 000-нан астам АҚШ әскері тіркелген.

Мердігерлер арасында болған оқиғалар

2007 жылдың шілдесіне дейін Еңбек департаменті Иракта 933 мердігердің қаза болғанын тіркеді. 2007 жылдың сәуір айында Иракты қайта құру жөніндегі арнайы бас инспектор АҚШ қаржыландырған жобаларда азаматтық мердігерлердің 916-сы қаза тапқанын мәлімдеді. 2017 жылдың қаңтар айында Иракта шамамен 7761 мердігер жарақат алған, бірақ олардың ұлты белгісіз болды. Еңбек департаменті федералдық Қорғаныс базасы заңы бойынша жарақат алған жұмысшылардың немесе қаза тапқан мердігерлердің отбасыларының жұмысшыларға өтемақы талаптарын қадағалау арқылы осы сандарды білді. Кейіннен The Lancet және Al Jazeera жариялаған мақалаларда, АҚШ шабуылдары кезінде қолданылған кемітілген уран мен химиялық заттардың болуына байланысты, әсіресе Фаллужа, Басра және Оңтүстік Ирак аймақтарында, туа пайда болған кемістіктер, қатерлі ісік, түсік, аурулар және мерзімінен бұрын туу жағдайларының саны бірінші және екінші Ирак соғыстарынан кейін күрт өскен болуы мүмкін деген болжамдар айтылды.

Ирақтықтардың жалпы құрбандары

Кейбір кезеңдердегі Ирак соғысымен байланысты қаза болғандардың жалпы санына қатысты есептер күрт даулы.

Ирактың өмір сүру жағдайларын зерттеу (2004)

Біріккен Ұлттар Ұйымының Даму Бағдарламасы (БҰҰДП) тапсырысымен жүргізілген, Ирактағы тұрмыс жағдайларын зерттеу (Ирак Living Conditions Survey - ILCS) деп аталатын зерттеуде Ирактың барлық провинцияларынан шамамен 22 000 үй шаруашылығынан үлгі алынды. 2004 жылдың мамыр айына дейін соғысқа байланысты 24 000 зорлық қылмыстары салдарынан өлім-жітім болды деп есептелді (95 пайыздық сенімділік интервалы 18 000-нан 29 000-ға дейін). Бұл зерттеу бағалаудың қанша бөлігі азаматтардан немесе жауынгерлерден тұратынын анықтауға тырыспады. Оған басып алу кезінде қаза тапқан ирактық әскери қызметшілері, сондай-ақ одан кейін "көтерілісшілер" немесе басқа да жауынгерлер де кірді. Бұл зерттеу түрлі себептермен сынға ұшырады. Толық ақпарат алу үшін Lancet журналындағы Ирак соғысының салдарынан қаза тапқандар туралы зерттеулер бөлімін қараңыз, онда Lancet және БҰҰДП ILCS зерттеулерінің нәтижелері салыстырылады.

Lancet (2004) журналы

2004 жылдың қазан айында Джонс Хопкинс университетінің денсаулық сақтау саласының мамандары жүргізген және 2004 жылдың 29 қазанында «Ланцет» медициналық журналында жарияланған зерттеуде, АҚШ-тың басып кіруі басталғаннан бері барлық себептерден туындаған 100 000 «артық» ирактық өлім тіркелді деп есептелді. Зерттеуде олардың қаншасы азаматтық адамдар екені нақтыланбады, бірақ зерттеу авторлары «көп бөлігі» жауынгер емес адамдар екеніне сенім білдірді, себебі қаза тапқандардың 7% әйелдер, ал 46% 15 жасқа дейінгі балалар (Фаллужадан алынған мәліметтерді қоса алғанда) құрады. Осы артық өлімдердің санын анықтау үшін Ирактың 33 кластеріндегі 988 ирактық отбасынан сауалнама алынды, онда тұрғындарға сол жерде қанша адам тұратыны және соғыс басталғаннан бері қанша туыс дүниеден озғаны туралы сұрақтар қойылды. Содан кейін олар өлім-жітім көрсеткішін соғысқа дейінгі 15 айдағы орташа көрсеткішпен салыстырды. Ирак азаматтарының соғысқа дейінгі 15 аймен салыстырғанда, басып кіруден кейін барлық себептерден өлу ықтималдығы 1,5 есе артады (жылдық 0,5% -дан 0,79% -ға дейін өсті), нәтижесінде шамамен 98 000 артық өлім тіркелді. Бұл көрсеткіш Фаллужадағы бір кластерден алынған мәліметтерді қамтымайды, себебі ол ұлттық бағалауға енгізу үшін тым өзгеше саналды. Егер Фаллужадан алынған мәліметтерді қоссақ, онда басқа 32 кластерге қарағанда зорлық-зомбылықтан туындаған өлім-жітімнің жоғары деңгейі байқалды, онда өлім-жітімнің өсуі 1,5 еседен 2,5 есеге дейін артады, зорлық-зомбылықтан туындаған өлім-жітім 58 есе көбейеді, олардың көп бөлігі коалициялық күштердің әуе шабуылдарынан туындады, ал қосымша 200 000 адамның қаза тапқаны болжанады.

Ирактық бағалау (2005)

Ирактың үкіметтік емес ұйымы Iraqiyun 2005 жылдың шілдесіне дейін басқыншылықтан 128 000 адамның қаза болғанын бағалады. 2010 жылы Николас Дэвис жазған кітапта Iraqiyun бағасы және Iraqiyun-ның Уақытша президент Гази Аль-Явердің саяси партиясымен байланысты екендігі туралы мәлімет келтірілген. Дэвис былай деп жазды: "Бұл есепте тек туыстарына хабарланған өлгендердің саны көрсетілген, зорлық-зомбылық пен хаоста із-түссіз жоғалған көптеген адамдар ескерілмеген".

Кейбір БАҚ бағалауы

2005 жылдың желтоқсан айында президент Буш 30 мың ирактық қаза тапқанын айтты. Ақ үйдің өкілі Скотт Макклеллан кейіннен бұл "ресми үкіметтік бағалау емес" екенін, бұқаралық ақпарат құралдарының хабарларына негізделгенін мәлімдеді. 2006 жылға қатысты, 2007 жылғы 2 қаңтардағы Associated Press агенттігінің мақаласында былай делінген: "Ирактың Денсаулық сақтау, Қорғаныс және Ішкі істер министрліктерінің деректері бойынша, былтыр ел бойынша болған зорлық-зомбылықтан 14 298 бейбіт тұрғын, 1348 полицей және 627 әскери қызметкер қаза тапты. Бағдадтан түскен күнделікті жаңалықтар негізінде жасалған Associated Press есебі бойынша, қаза болғандардың жалпы саны 13 738 адамды құрады". The Australian журналының 2007 жылғы 2 қаңтардағы мақаласында: "Денсаулық сақтау министрлігі мен Бағдад моргінен алынған мәліметтерге сүйене отырып, БҰҰ 2006 жылдың қазан айында 3700 бейбіт тұрғын қаза тапқанын хабарлады, бірақ Ирак үкіметі бұл көрсеткішті жоғары бағалап, нақты емес деп мәлімдеді". Ирак үкіметінің бағалауларына "бомбалау мен оқ жарылысынан қаза тапқандар кіреді, бірақ "қылмыстық" сипаттағы өлімдер есепке алынбайды". Сондай-ақ, "шабуылдарда жарақат алған, кейін жарақатынан көз жұмған көптеген бейбіт тұрғындар да есепке алынбайды. Тағдыры белгісіз жоғалып кеткендердің саны да ескерілмейді". Олар, зорлық-зомбылықтан қаза тапқандардың басым бөлігінің "бейбіт тұрғындар" екенін, бірақ қауіпсіздік күштері мен көтерілісшілер де болуы мүмкін екенін хабарлады. "Иракты басып алғаннан кейінгі хаостық алғашқы жылда өлімдерді тіркеудегі қателіктердің салдарынан көптеген ирактықтар қаза болғанына қарамастан, есепке алынбады, себебі сол кезде Ирак үкіметі жұмыс істемеді және бүкіл ел бойынша хабарлау жүйесі тұрақтанбады". The Times газетінің мәліметтеріне сәйкес: "Бағдад моргі 2003 жылдан 2006 жылдың ортасына дейін 30 204 дене қабылдады, ал Денсаулық сақтау министрлігі 2004 жылғы 5 сәуірден 2006 жылғы 1 маусымға дейін «әскери қақтығыстар» мен «террористік шабуылдардан» 18 933 өлімді тіркеді. Екі дерек көзінің қосындысы 49 137 адамды құрайды. Алайда, басқа провинциялардың жергілікті денсаулық сақтау басқармаларынан алынған үлгілер көрсеткіштің төмен бағаланғанын көрсетеді, бұл жалпы санды 50 000-нан асырады. Бұл көрсеткішке сонымен қатар басып алудың алғашқы жылында Бағдадтан тыс жерлерде болған өлімдер де кірмейді".

In December 2005 President Bush said there were 30,000 Iraqi dead. White House spokesman Scott McClellan later said it was "not an official government estimate", and was based on media reports. For 2006, a January 2, 2007, Associated Press article reports: "The tabulation by the Iraqi ministries of Health, Defence and Interior, showed that 14,298 civilians, 1,348 police and 627 soldiers had been killed in the violence that raged across the country last year. The Associated Press figure, gleaned from daily news reports from Baghdad, arrived at a total of 13,738 deaths." The Australian reports in a January 2, 2007, article: "A figure of 3700 civilian deaths in October '[2006]', the latest tally given by the UN based on data from the Health Ministry and the Baghdad morgue, was branded exaggerated by the Iraqi Government." Iraqi government estimates include "people killed in bombings and shootings but not deaths classed as 'criminal'." Also, they "include no deaths among the many civilians wounded in attacks who may die later from wounds. Nor do they include many people kidnapped whose fate remains unknown." reported that their estimate of violent deaths consisted "mostly of civilians" but probably also included security forces and insurgents. It added that, "Many more Iraqis are believed to have been killed but not counted because of serious lapses in recording deaths in the chaotic first year after the invasion, when there was no functioning Iraqi government, and continued spotty reporting nationwide since." Here is how the Times got its number: "The Baghdad morgue received 30,204 bodies from 2003 through mid 2006, while the Health Ministry said it had documented 18,933 deaths from 'military clashes' and 'terrorist attacks' from April 5, 2004, to June 1, 2006. Together, the toll reaches 49,137. However, samples obtained from local health departments in other provinces show an undercount that brings the total well beyond 50,000. The figure also does not include deaths outside Baghdad in the first year of the invasion."