1998 жылғы Иракты бомбалау операциясы: "Desert Fox"
1998 bombing of Iraq
Иракты 1998 ж. АҚШ пен Ұлыбритания бомбалауы: Клинтонның импичменттен алаңдап, Хусейн режимін құлату мақсатымен жасаған әрекеттері. Қарсылықтар мен актілер талқыланды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
АҚШ және Ұлыбританияның 1998 жылғы желтоқсанда Иракты бомбалауы
U. S. and U. K. bombardment of Iraq in December 1998
Бұл операция Клинтонның қарсыластары тарапынан сынға алынды, олар оның өзіне қарсы жүргізіліп жатқан импичмент процесінен назарды аудару мақсатында бомбалауды пайдаланды деп айыптады.
The operation was criticized by Clinton's detractors, accusing him of using the bombing to direct attention away from the ongoing impeachment proceedings against him.
Өмірбаян
АҚШ президенті Билл Клинтон аймақтық қауіпсіздікті екіталай ұстаным арқылы қамтамасыз ету шеңберінде жұмыс істеді, ол Ирак АҚШ немесе халықаралық қауымдастыққа қарсы шыққанда Саддам Хусейн режимін әскери күшпен жазалауды қарастырды. "Desert Storm" және "Иракты азат ету" операциялары сияқты әскери күш қолдануға рұқсат болмағанмен, екінші дүниежүзілік соғыстағыдай соғыс жарияланбады, Клинтон 1998 жылдың 31 қазанында Иракты азат ету туралы заңға қол қойды. Жаңа заң Саддам Хусейнді биліктен ығыстырып, оның режимін демократиялық үкіметпен алмастыру ниетімен ирактық оппозициялық топтарға қаржы бөлді. Бұл заң оппозициялық топтарды қолдау мақсатымен қабылданса да, Клинтон оны бомбалауды негіздеу үшін пайдаланды. "Desert Fox" операциясына дейін АҚШ Саддамға қарсы "Desert Thunder" деп аталатын бомбалау науқанын іске асыруға жақын болды. Бірақ, Ирак Біріккен Ұлттар Ұйымына қару-жарақ тексеруін жалғастыруға рұқсат берген соң, бұл жоспардан соңғы сәтте бас тартылды.
U. S. President Bill Clinton had been working under a regional security framework of dual containment, which involved punishing Saddam Hussein's regime with military force whenever Iraq challenged the United States or the international community. Although there was no Authorization for Use of Military Force as there was during Operation Desert Storm and Operation Iraqi Freedom, nor was there a declaration of war as in World War II, Clinton signed the Iraq Liberation Act into law on 31 October 1998. The new act appropriated funds for Iraqi opposition groups in the hope of removing Saddam Hussein from power and replacing his regime with a democratic government. Despite the act's intention of supporting opposition groups, Clinton used the act to justify the bombing. Prior to Desert Fox, the U. S. almost led a bombing campaign against Saddam called Operation Desert Thunder. It was abandoned at the last minute when Iraq allowed the United Nations to continue weapons inspections.
ҚҰҚ мүмкіндіктерін төмендету
Клинтон әкімшілігінің өкілдері миссияның мақсаты – Ирактың жаппай қырып-жоятын қару өндіру және пайдалану мүмкіндігін "әлсірету" екенін, оны толық жою емес екенін мәлімдеді. Мемлекеттік хатшы Мадлен Олбрайт бұл айырмашылық туралы сұраққа жауап бергенде, операцияның ирактық жаппай қырып-жоятын қаруды толығымен жоюға бағытталмағанын, керісінше, оның қолданылуын және өндірісін қиындатуға, сенімсіз етуге ұмтылғанын айтты. Бомбалаудың басты нысаналары қару-жарақтарды зерттеу және жасау орталықтары, әуе қорғанысы жүйелері, қару-жарақ және жабдықтау қоймалары, сондай-ақ Саддамның элиталық Республикалық гвардиясының казармалары мен бас штабтары болды. Ирактың әуе қорғанысының батареялары американдық және британдық әскери ұшақтарын нысанаға ала алмағандықтан, аспанды кездейсоқ зениттік оқтармен жабуға тырысты, бірақ әуе шабуылдары тоқтатылмады, сонымен қатар, әскери кемелерден ұшырылған крылаты зымырандар да ұшақтардың бомбаларымен бірге қолданыла бастады. Төртінші түнінің соңына қарай, белгіленген көптеген нысаналар зақымдалды немесе жойылды, ал операция сәтті деп есептелді.
Clinton administration officials said the aim of the mission was to "degrade" Iraq's ability to manufacture and use weapons of mass destruction, not to eliminate it. Secretary of State Madeleine Albright, when questioned about distinction, commented that the operation did not strive to fully eliminate Iraqi weapons of mass destruction, but instead to make their use and production more difficult and unreliable. The main targets of the bombing included weapons research and development installations, air defense systems, weapon and supply depots, and the barracks and command headquarters of Saddam's elite Republican Guard. Iraqi air defense batteries, unable to target the American and British jets, began to blanket the sky with near random bursts of flak fire, however the air strikes continued, and cruise missile barrages launched by naval vessels began being used in addition to bombs dropped by planes. By the fourth night most of the specified targets had been damaged or destroyed and the operation was deemed a success.
Әскери операциялар
АҚШ Әскери-теңіз күштерінің "Энтерпрайз" кемесінен ұшқан 3-авиаэскадрильясының ұшақтары мен 4-патрульдік эскадрильясы ОДФ операциясын қолдау үшін Перс шығанағынан ұрыс тапсырмаларын орындады. Бұл операция әйелдердің алғаш рет әскери ұшуға қатысқанын және АҚШ Әскери-әуе күштерінің B-1B бомбалаушы ұшағын алғаш рет қолданылғанын көрсетті. Жердегі күштерге 31-ші теңіз экспедициялық тобы (арнайы операцияларға қабілетті) кірді, оның 2-ші батальоны 4-ші теңізшілер жердегі жауынгерлік күш ретінде жұмыс істеді. АҚШ Әскери-әуе күштері операцияны қолдау үшін Ахмад әл-Жабер әуе базасынан F-16 ұшақтарының бірнеше рейсiн Иракқа жіберді, олар түнгі миссияларды орындады. "Жалторт түлкі" операциясының екінші түнінде 12 B-52 ұшағы Үнді мұхитындағы Диего Гарсия аралынан ұшып, әуеден ұшырылатын конвенциялық қашықтықтан басқарылатын зымырандарды (CALCM) іске қосты. Екінші бомбалаушы қанаты – 28-ші AEG, Thumrait әуе базасынан шықты. Зымырандар президент Саддам Хусейннің алты сарайы, бірнеше Республикалық гвардия казармалары, Қорғаныс және Әскери өнеркәсіп министрліктері сияқты бірнеше ирактық нысаналарды сәтті соқты. Келесі күні кешке тағы екі B-52 экипажы тағы 16 CALCM ұшырды. Екі түн ішінде 2-ші және 5-ші бомбалаушы қанаттарының экипаждары барлығы 90 CALCM ұшырды. B-1 Lancer бомбалаушысы Republican Guard нысаналарын шауып алып, жауынгерлік дебютін жасады. Thumrait әуе базасы, Оман сұлтандығынан. 28-ші AEG, Elsworth және Dyess әуе базаларындағы B-1b ұшақтарымен де миссияларды жүргізді. 17 желтоқсанда Кувейтте орналасқан АҚШ Әскери-әуе күштерінің ұшақтары, сондай-ақ Ұлыбритания Корольдік әуе күштерінің Tornado ұшақтары да қатысты. Ұлыбританияның үлесі "Жалторт түлкі" операциясы кезінде орындалған ұшулардың 15 пайызын құрады. 19 желтоқсанға дейін АҚШ және Ұлыбритания ұшақтары 97 нысананы шауып, Қорғаныс министрі Уильям Коэн операцияның сәтті аяқталғанын мәлімдеді. Президент Билл Клинтон, Қорғаныс министрі Коэн, АҚШ Орталық командасының қолбасшысы генерал Энтони Ц. Зинни және Бірлескен штабтар төрағасы генерал Генри Х. Шелтонның қолдауымен "Жалторт түлкі" операциясында "жеңіс" жариялады. Жалпы алғанда, 70 сағаттық науқанда АҚШ күштері нысаналардың 85 пайызына соққы берді, оның 75 пайызы "өте тиімді" деп бағаланды. 300-ден астам жауынгерлік және қолдау ұшақтары 600-дан астам ұшуды орындады, сондай-ақ 90 әуеден ұшырылатын зымыран мен 325 Tomahawk жер шабуылы зымырандары (TLAM) бар 600 әуеден түсірілген оқ-дәрілер қолданылды. "Жалторт түлкі" операциясы Ирактың зымырандарды дамыту бағдарламасына ауыр нұқсан келтірді, бірақ оның кез келген массалық қирау қаруы бағдарламасына тигізген әсері белгісіз болды. Дегенмен, "Жалторт түлкі" операциясы 1990-жылдардың басындағы Перс шығанағы соғысынан бергі Иракқа қарсы ең ірі шабуыл болды, 2003 жылы "Ирак азаттығы" операциясы басталғанға дейін. 2021 жылдың қазан айында генерал Зинни операцияның бомбалық зардаптарын оң бағалады. Операция кезінде 415 зымыран мен 600 бомба, соның ішінде 11 қару-жарақ өндірісі немесе сақтау объектісі, 18 қару-жарақ қауіпсіздігі объектісі, 9 әскери орналасқан жер, 20 мемлекеттік CCC объектісі, 32 жер-әуе зымыран батареясы, 6 әуежай және 1 мұнай өңдеу зауыты 97 нысанаға бағытталды. АҚШ Қорғаныс министрлігінің бағалауынша, 20 желтоқсанда осы нысаналардың 10-ы жойылды, 18-і ауыр зақымдалды, 18-і орташа зақымдалды, 18-і жеңіл зақымдалды және 23-і әлі бағаланбады. Ирак Премьер-Министрінің орынбасары мәлімдегендей, одақтастардың әрекеті салдарынан 242 ирактық әскери қызметкері зардап шекті, оның ішінде 62 қаза тауып, 180 жарақат алды. Алайда, 1999 жылдың 5 қаңтарында америкалық генерал Гарри Шелтон АҚШ Сенатына шабуылдар кезінде Ирактың Республикалық гвардиясының шамамен 1400 мүшесі қаза тапқан немесе жарақат алғанын мәлімдеді.
U. S. Navy aircraft from Carrier Air Wing Three, flying from the Enterprise, and Patrol Squadron Four flew combat missions from the Persian Gulf in support of ODF. The operation marked the first time that women flew combat sorties as U. S. Navy strike fighter pilots and the first combat use of the United States Air Force's B 1B bomber. Ground units included the 31st Marine Expeditionary Unit (Special Operations Capable), of which 2nd Battalion 4th Marines served as the ground combat element. The U. S. Air Force sent several sorties of F 16s from Ahmad al Jaber Air Base into Iraq to fly night missions in support of the operation. On the second night of Operation Desert Fox, 12 B 52s took off from the island of Diego Garcia in the Indian Ocean and launched a barrage of conventional air launched cruise missiles (CALCMs). The other bomber wing was the 28th AEG out of Thumrait AB. The missiles successfully struck multiple Iraqi targets, including six of President Saddam Hussein's palaces, several Republican Guard barracks, and the Ministries of Defense and Military Industry. The following evening, two more B 52 crews launched 16 more CALCMs. Over a two night period, aircrews from the 2nd and 5th Bomb Wings launched a total of 90 CALCMs. The B 1 Lancer bomber made its combat debut by striking at Republican Guard targets. From Thumrait AB, Sultanate Oman. The 28th AEG with the B 1b aircraft from Elsworth and Dyess AFB also conducted missions. Also on 17 Dec, USAF aircraft based in Kuwait participated, as did British Royal Air Force Tornado aircraft. The British contribution totaled 15 percent of the sorties flown during Desert Fox. By 19 December, U. S. and British aircraft had struck 97 targets, and Secretary of Defense William Cohen claimed the operation was a success. Supported by Secretary Cohen, as well as United States Central Command commander General Anthony C. Zinni and the Chairman of the Joint Chiefs of Staff General Henry H. Shelton, President Bill Clinton declared "victory" in Operation Desert Fox. In total, the 70 hour campaign saw U. S. forces strike 85 percent of their targets, 75 percent of which were considered "highly effective" strikes. More than 600 sorties were flown by more than 300 combat and support aircraft, and 600 air dropped munitions were employed, including 90 air launched cruise missiles and 325 Tomahawk land attack missiles (TLAM). Operation Desert Fox inflicted serious damage to Iraq's missile development program, although its effects on any WMD program were not clear. Nevertheless, Operation Desert Fox was the largest strike against Iraq since the early 1990s Persian Gulf War, until the commencement of Operation Iraqi Freedom in 2003. In October 2021, General Zinni gave an upbeat bomb damage assessment of the operation. 97 sites were targeted in the operation with 415 cruise missiles and 600 bombs, including 11 weapons production or storage facilities, 18 security facilities for weapons, 9 military installations, 20 government CCC facilities, 32 surface to air missile batteries, 6 airfields, and 1 oil refinery. According to U. S. Defense Department assessments, on 20 December, 10 of these targets were destroyed, 18 severely damaged, 18 moderately damaged, 18 lightly damaged, and 23 not yet assessed. According to the Iraqi Deputy Prime Minister, the allied action resulted in 242 Iraqi military casualties, including 62 killed and 180 wounded. However, on 5 January 1999, American General Harry Shelton told the U. S. Senate that the strikes killed or wounded an estimated 1,400 members of Iraq's Republican Guard.
Реакция
Шабуылға жауап ретінде, БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің бес тұрақты мүшесінің үшеуі (Ресей, Франция және Қытай Халық Республикасы) Иракқа қатысты сегіз жылдық мұнай эмбаргосын жоюды, Біріккен Ұлттар Ұйымының арнайы комиссиясын қайта құруды немесе таратуды, сондай-ақ оның төрағасы, австралиялық дипломат Ричард Батлерді қызметтен босатуды ұсынды.
In reaction to the attack, three of the five permanent members of the UN Security Council (Russia, France, and the People's Republic of China) called for the lifting of the eight year oil embargo on Iraq, the reorganizing or disbanding of the United Nations Special Commission, and the firing of its chairman, Australian diplomat Richard Butler.
Жасырын ниетпен айыпталу
АҚШ армиясының бұрынғы барлау сарапшысы Уильям Аркин 1999 жылғы қаңтардағы The Washington Post газетіндегі басылымында, операцияның мақсаты Ирак үкіметін тұрақсыздандыру болғанын, ал жаппай қырып-жою қарулары туралы айғақтарды сылтау ретінде пайдаланғанын мәлімдеді. Аркинмен сөйлескен Қорғаныс министрлігінің қызметкерлерінің сөзінше, CENTCOM басшысы Энтони Зинни АҚШ тек жоғары дәрежеде анықталған биологиялық және химиялық нысаналарға шабуыл жасағанын, ал нысаналардың аз болу себебі барлау мамандары қару нысаналарын Зиннидің нұсқауларына сәйкес анықтауға жеткілікті дәлдікпен анықтай алмағанында екенін айтқан. Доктор Брайан Джонс Қорғаныс министрлігінде химиялық, биологиялық және ядролық қарулар бойынша жетекші сарапшы болды. Ол 2004 жылы BBC Panorama бағдарламасына берген сұхбатында, Уайтхоллдағы Қорғаныс барлау қызметкерлерінің Desert Fox операциясында бомбаланған нысандардың ешқайсысының жаппай қырып-жою қаруын өндіруде белсенді болғанына жоғары деңгейде сенімді емес екенін айтты. Джонстың куәлігін бұрынғы Қорғаныс барлау бас директоры Джон Моррисон да растады. Ол сол бағдарламаға операция аяқталғанға дейін DIS-ке премьер-министр Тони Блэрдің операцияның толыққанды табысқа жеткенін жариялаған мәлімдемесін бекіту үшін қысым көрсетілгенін хабарлады. Моррисон: "Залалдарды кең ауқымда бағалауға уақыт керек", - деп жауап берді, сондықтан оның департаменті мерзімінен бұрынғы мәлімдемеге қол қоюдан бас тартты. "Desert Fox операциясынан кейін мен барлық сарапшыларға хат жолдап, кейбір жағдайларда жеке қысымға қарамастан, олар білетін шындық емес нәрселерді айтудағы бекемдігі үшін құттықтадым". Кейіннен, мұқият бағалаудан кейін, Қорғаныс барлау қызметі бомбалаудың аса тиімді болмағанын анықтады. 2004 жылғы Дюльфер есебінде Ирактың жаппай қырып-жою қаруларының мүмкіндігі "1991 жылы санкциялар тоқтатылғаннан кейін негізінен жойылды" деген қорытынды жасалды.
Former U. S. Army intelligence analyst William Arkin claimed in his January 1999 column in The Washington Post that the operation was focused on destabilizing the Iraqi government, and that claims of WMDs were being used as an excuse. According to Department of Defense personnel with whom Arkin spoke, CENTCOM chief Anthony Zinni stated that the U. S. only attacked biological and chemical sites that had been identified with a high degree of certainty, and that the reason for the low number of targets was because intelligence specialists could not identify weapons sites with enough specificity to comply with Zinni's directive. Dr. Brian Jones was the top intelligence analyst on chemical, biological and nuclear weapons at the Ministry of Defence. He told BBC Panorama in 2004 that Defence Intelligence Staff in Whitehall did not have a high degree of confidence any of the facilities bombed in Operation Desert Fox were active in producing weapons of mass destruction. The testimony given by Jones is supported by the former Deputy Chief of Defence Intelligence, John Morrison, who informed the same program that, before the operation had ended, DIS came under pressure to validate a prepared statement to be delivered by then Prime Minister Tony Blair, declaring the operation an unqualified success. Large scale damage assessment takes time, responded Morrison, therefore his department declined to sign up to a premature statement. "After Desert Fox, I actually sent a note round to all the analysts involved congratulating them on standing firm in the face of, in some cases, individual pressure to say things that they knew weren't true". Later on, after careful assessment and consideration, Defence Intelligence Staff determined that the bombing had not been all that effective. The Duelfer Report concluded in 2004 that Iraq's WMD capability "was essentially destroyed in 1991" following the end of sanctions.
Клинтонның импичмент туралы даулы істен алаңдату
Клинтон әкімшілігінің кейбір сыншылары, оның ішінде Конгресс мүшелерінің республикашылдары, Operation Desert Fox операциясының уақытына қатысты алаңдаушылық білдірді. Төрт күндік бомбалау науқаны АҚШ Өкілдер палатасы президент Клинтонның импичмент процесін өткізіп жатқан кезде жүргізілді. Клинтон 19 желтоқсанда, бомбалау науқанының соңғы күні, палата тарапынан импичмент жарияланды. Бірнеше ай бұрын, 20 тамызда Судан мен Ауғанстандағы күдікті террористік базаларға зымыран соққыларын беруге бұйрық берілген "Шексіз қол жеткізу" операциясы кезінде де ұқсас сын айтылған болатын. Зымырандық шабуылдар Клинтон Левински ісі бойынша үлкен жюри алдында куәлік беруге шақырылғаннан және сол кешкі ұлттық телеарнадағы сөйлеуінде оның лайықты емес қарым-қатынас болғанын мойындағаннан кейін үш күн өткен соң басталды.
Some critics of the Clinton administration, including Republican members of Congress, expressed concern over the timing of Operation Desert Fox. The four day bombing campaign occurred at the same time the U. S. House of Representatives was conducting the impeachment hearing of President Clinton. Clinton was impeached by the House on 19 December, the last day of the bombing campaign. A few months earlier, similar criticism was levelled during Operation Infinite Reach, wherein missile strikes were ordered against suspected terrorist bases in Sudan and Afghanistan on 20 August. The missile strikes began three days after Clinton was called to testify before a grand jury during the Lewinsky scandal and his subsequent nationally televised address later that evening in which Clinton admitted to having an inappropriate relationship.
Операцияның көлемін сынға алу
Басқа сыншылар, мысалы, АҚШ-тың бұрынғы мемлекеттік хатшысы Генри Киссинджер, шабуылдар жеткілікті болмады деп мәлімдеді, ал қысқа науқан елеулі нәтиже бермейтінін айтты. Чарльз Дюльфердің сөзінше, бомбалаудан кейін Ирактың БҰҰ-дағы елшісі оған: "Егер сіздер осымен шектелесіздерін білгенде, біз тексерулерді бұрын тоқтатып жіберген болар едік" деген.
Other critics, such as former U. S. Secretary of State Henry Kissinger, said the attacks did not go far enough, commenting that a short campaign was likely not to make a significant impact. According to Charles Duelfer, after the bombing, the Iraqi ambassador to the UN told him, "If we had known that was all you would do, we would have ended the inspections long ago."