Кіріспе
Португалия Республикасының премьер-министрі (primeiro ministro da República Portuguesa) – Португалия үкіметінің басшысы. Лауазым иесі барлық министрлердің қызметін үйлестіреді, үкіметтің жалпы өкілі болып табылады, олардың іс-әрекеттері туралы есеп береді және Республика Ассамблеясына жауапты, сондай-ақ Республика Президентін хабардар етеді. Премьер-министр ретіндегі мандаттар саны шектеусіз. Олар Республика Президенті тарапынан заңнамалық сайлаулардан кейін және Ассамблеяда өкілдік еткен партиялардың әрбір жетекшісімен кездесуден кейін тағайындалады. Әдетте, сайлауда ең көп дауыс жинаған партияның жетекшісі премьер-министр болып тағайындалады. Премьер-министрдің ресми резиденциясы – Сан-Бенто сарайының жанындағы сарай, оны кейде жаңылысқанда "Сан-Бенто сарайы" деп атайды, бірақ көптеген премьер-министрлер өзінің толық мерзімі ішінде осы сарайда тұрмады.
The prime minister of the Portuguese Republic (primeiro ministro da República Portuguesa) is the head of the Government of Portugal. The officeholder coordinates the actions of all ministers, represents the Government as a whole, reports their actions and is accountable to the Assembly of the Republic, in addition to keeping the president of the Republic informed. There is no limit to the number of mandates as prime minister. They are appointed by the president of the Republic, after the legislative elections and after an audience with every leader of a party represented at the Assembly. It is usual for the leader of the party which receives a plurality of votes in the elections to be named prime minister. The official residence of the prime minister is a mansion next to São Bento Palace, which, in confusion, is also often called "São Bento Palace", although many prime ministers did not live in the palace during their full mandate.
Тарих
Португалияның қазіргі премьер-министрі лауазымының бастауы 12 ғасырда Португалия монархиясының құрылуымен байланысты. Әдетте, Португалия патшасының жоғары лауазымды шенеунігі басқалардан басымдық алып, корольдіктің басқаруын үйлестіріп, премьер-министрдің рөлін атқарды. Тарихи тұрғыдан алғанда, бұл маңызды лауазым сарай мэріне (португал тілінде Мордомо Мор), канцлерге (канцлер Мор), патшаның жеке хатшысына (Escrivão da Puridade) және мемлекеттік хатшыға (Secretário de Estado) кезекпен жүктелді. 1736 жылы үш мемлекеттік хатшы лауазымы құрылды, олардың ішінде Корольдіктің ішкі істер мемлекеттік хатшысы (Secretário de Estado dos Negócios Interiores do Reino) ең жоғары мәртебеге ие болды. 1820 жылы Портудағы либералдық революциядан кейін елде либерализм мен парламентаризм орнатылды. Алғашқы либералдық кезеңде иерархиялық тұрғыдан тең дәрежедегі үштен алтыға дейін мемлекеттік хатшылар болды, бірақ Корольдіктің ішкі істер министрі (көбінесе Корольдіктің министрі деп аталды) бұрынғысынша жоғары мәртебеде болды. Кейде барлық мемлекеттік хатшылардың координаторы және премьер-министрге ұқсас лауазымдағы Диспетчерге көмекші (Ministro Assistante ao Despacho) тағайындалды. Қысқа мерзімді абсолютизмдік қайта орнатудан кейін екінші либералдық кезең басталды. Конституциялық монархияның құрылуымен Министрлер Кеңесінің президенті (Presidente do Conselho de Ministros) лауазымы енгізілді. Кеңес президенттері корольдіктің үкімет басшылары болып саналды, абсолюттік монархтардың атқару билігін иеленді, бірақ Ұлттық Конгрестің бақылауымен шектелді. 1910 жылғы 5 қазандағы революцияда республика жарияланғаннан кейін үкімет басшысы Министрлік президенті (Presidente do Ministério) болып қайта аталды. Осы кезеңде үкімет басшылары парламенттің күшті ықпалында болды және парламенттік дау-дамаздар мен әлеуметтік тұрақсыздық салдарынан жиі қызметтен алынды. 1926 жылғы 28 мамырдағы төңкерістен кейін және Антониу де Оливейра Салазардың Estado Novo квази-фашистік диктаторлық режимі құрылғаннан кейін премьер-министр лауазымы қайтадан Министрлер Кеңесінің президенті болып өзгертілді және номиналды түрде елдегі ең маңызды тұлға саналды. Салазар және одан кейін Марчелло Каэтано бұл лауазымды шамамен 42 жыл бойы иеленді. Гвоздика революциясынан кейін премьер-министр лауазымы пайда болды, ол кеңес президентінің орнын басты.
Конституциялық монархия Екінші либерализм (18341910)
Жоқ. (Номер) Аты-жөні Қызмет мерзімі — Сайлау мандаттары Саяси партия Үкімет Патшасы 1 Педро де Соуза Холштейн, Пальмела графы 1834 1835 Чартист/"Шаморро" 1-ші Дев. Мария II және Фернандо II 1834 2 Виторио Мария де Соуза Коутиньо, Линхарес графы 1835 1835 "Шаморро" — 3 Жоао Карлос Салданха де Оливейра э Даун, Салданха графы 1835 1835 Тәуелсіз 2-ші Дев. 4 Хосе Хорхе Лорейро 1835 1836 Тәуелсіз 3-ші Дев. 5 Антонио Хосе Северим де Норонха, Терсейра герцогы және Вила Флор графы 1836 1836 "Шаморро" 4-ші Дев. 1836 6 Жозе да Гама Карнейро э Соуза, Люмиарс графы 1836 1836 Қыркүйекші 1-ші топ. Жозе Бернардино де Португалия мен Кастро, Валенса графы және Вимиозо графы (қызметке кірген жоқ) 1836 1836 Тәуелсіз — — 7 Бернардо де Са Ногейра де Фигейредо, Са да Бандейра виконты 1836 1837 Қыркүйекші 2-ші топ. 1836 8 Антонио Диас де Оливейра 1837 1837 Қыркүйекші 3-ші топ. — 9 Бернардо де Са Ногейра де Фигейредо, Са да Бандейра виконты (2-ші рет) 1837 1839 Қыркүйекші 4-ші топ. 1838 10 Родриго Пинто Писарро де Альмейда Карвалхайс, Рибейра де Саброса бароны 1839 1839 Қыркүйекші 5-ші топ. — 11 Хосе Лусио Травассос Вальдес, Бонфим графы 1839 1841 Қыркүйекші 6-шы топ. 1840 12 Жоаким Антонио де Агиар 1841 1842 Қыркүйекші 7-ші топ. — 13 Педро де Соуза Холштейн, Пальмела графы (2-ші рет) 1842 1842 Тәуелсіз Г. Е. — 14 Антонио Хосе Северим де Норонха, Терсейра герцогы және Вила Флор графы (2-ші рет) 1842 1846 Чартист 1-ші Р. Карт. 1842, 1845 15 Педро де Соуза Холштейн, Пальмела графы (3-ші рет) 1846 1846 Чартист 2-ші Р. Карт. — 16 Жоао Карлос Салданха де Оливейра э Даун, Салданха герцогы (2-ші рет) 1846 1849 Чартист 3-ші Р. Карт. 1847 17 Антонио Бернардо да Коста Кабрал, Томар графы (2-ші рет) 1849 1851 Чартист 4-ші Р. Карт. — 18 Антонио Хосе Северим де Норонха, Терсейра герцогы және Вила Флор графы (3-ші рет) 1851 1851 Регенератор 5-ші Р. Карт. — 19 Жоао Карлос Салданха де Оливейра э Даун, Салданха герцогы (3-ші рет) 1851 1856 Регенератор 1-ші Рег. 1851, 1852 Педро V 20 Нуно Хосе Северо де Мендонса Ролим де Моура Баррето, Луле герцогы 1856 1859 Тарихи 2-ші Рег. 1856, 1858 21 Антонио Хосе Северим де Норонха, Терсейра герцогы және Вила Флор графы (4-ші рет) 1859 1860 Регенератор 3-ші Рег. 1860 22 Жоаким Антонио де Агиар (2-ші рет) 1860 1860 Регенератор — 23 Нуно Хосе Северо де Мендонса Ролим де Моура Баррето, Луле герцогы (2-ші рет) 1860 1865 Тарихи 4-ші Рег. 1861, 1864 Луис I 24 Бернардо де Са Ногейра де Фигейредо, Са да Бандейра графы (3-ші рет) 1865 1865 Реформатор 5-ші Рег. — 25 Жоаким Антонио де Агиар (3-ші рет) 1865 1868 Регенератор (Тарихи партиясымен) 6-шы Рег. 1865, 1867 26 Антонио Хосе де Авила, Авила мен Болама герцогы 1868 1868 Тәуелсіз (Реформаторлармен) 7-ші Рег. — 27 Бернардо де Са Ногейра де Фигейредо, Са да Бандейра графы (4-ші рет) 1868 1869 Реформатор 8-ші Рег. 1868, 1869 28 Нуно Хосе Северо де Мендонса Ролим де Моура Баррето, Луле герцогы (3-ші рет) 1869 1870 Тарихи (Реформаторлармен) 9-шы Рег. 1870 29 Жоао Карлос Салданха де Оливейра Даун, 1-ші Салданха герцогы (4-ші рет) 1870 1870 Регенератор 10-шы Рег. — 30 Бернардо де Са Ногейра де Фигуэйредо, Са да Бандейра графы (5-ші рет) 1870 1870 Реформатор 11-ші Рег. 1870 31 Антонио Хосе де Авила, Авила графы (2-ші рет) 1870 1871 Реформатор 12-ші Рег. 1871 32 Антонио Мария де Фонтес Перейра де Мело 1871 1877 Регенератор 13-ші Рег. 1874 33 Антонио Хосе де Авила, Авила графы (3-ші рет) 1877 1878 Реформатор 14-ші Рег. — 34 Антонио Мария де Фонтес Перейра де Мело (2-ші рет) 1878 1879 Регенератор 15-ші Рег. 1878 35 Ансельмо Хосе Браамкамп де Алмейда Кастело Бранко 1879 1881 Прогрессивті 16-шы Рег. 1879 36 Антонио Родригес Сампаио 1881 1881 Регенератор 17-ші Рег. 1881 37 Антонио Мария де Фонтес Перейра де Мело (3-ші рет) 1881 1886 Регенератор 1884 38 Жозе Лучано де Кастро Перейра Корте Реал 1886 1890 Прогрессист 18-ші Рег. 1887, 1889 Карлос I 39 Антонио де Серпа Пиментель 1890 1890 Регенератор 19-шы Рег. 1890 40 Жоао Крисостомо де Абреу-э-Суса 1890 1892 Тәуелсіз 20-шы Рег. — 41 Жозе Диас Феррейра 1892 1893 Тәуелсіз 21-ші Рег. 1892 42 Эрнесто Рудольфо Хинце Рибейро 1893 1897 Регенератор 22-ші Рег. 1894, 1895 43 Жозе Лучано де Кастро Перейра Корте Реал (2-ші рет) 1897 1900 Прогрессивті 23-ші Рег. 1897, 1899 44 Эрнесто Рудольфо Хинце Рибейро (2-ші рет) 1900 1904 Регенератор 24-ші Рег. 1900, 1901, 1904 45 Жозе Лучано де Кастро Перейра Корте Реал (3-ші рет) 1904 1906 Прогрессивті 25-ші Рег. 1905 46 Эрнесто Рудольфо Хинце Рибейро (3-ші рет) 1906 1906 Регенератор 26-шы Рег. 1906 47 Жоао Феррейра Франко Пинто Кастело Бранко 1906 1908 Либералдық регенератор 27-ші Рег. 1906 48 Франсиско Хоаким Феррейра до Амарал 1908 1908 Тәуелсіз 28-ші Рег. Мануэль II 1908 49 Артур Альберто де Кампос Генрикес 1908 1909 Тәуелсіз (Регенератор және прогрессист) 29-шы Рег. — 50 Себастиао Кстодио де Соуза Телес 1909 1909 Тәуелсіз 30-шы Рег. — 51 Венцелау де Соуза Перейра де Лима 1909 1909 Тәуелсіз 31-ші Рег. — 52 Франсиско Антонио да Веига Бейрао 1909 1910 Регенератор 32-ші Рег. — 53 Антонио Тейшейра де Соуза 1910 1910 Регенератор 33-ші Рег. 1910
Бірінші республика (1910-1926)
Жоқ (Нөмір) Аты-жөні Қызмет мерзімі — Сайлау мандаттары Саяси партия Үкімет Президент 54 Хоаким Теофило Фернандеш Брага 1910 1911 Республикалық 1-ші Теофило Брага 1911 55 Жоао Пинейру Шагаш 1911 1911 Республикалық 2-ші Мануэл де Арриага — 56 Аугусту Сезар де Алмейда де Васконселош Коррейя 1911 1912 Республикалық 3-ші — 57 Дуарте Лейте Перейра да Силва 1912 1912 Республикалық 4-ші —— Аугусту Сезар де Алмейда де Васконселош Коррейя (уақытша) 1912 1912 Республикалық — Дуарте Лейте Перейра да Силва 1912 1913 Республикалық — 58 Афонсу Аугусту да Кошта 1913 1914 Демократиялық 5-ші — 59 Бернардину Луиш Машаду Гимараеш 1914 1914 Демократиялық 6-шы, 7-ші — 60 "Витор Уго" де Азеведу Кутинью 1914 1915 Демократиялық 8-ші — 61 Хоаким Перейра Пинта де Каштру 1915 1915 Тәуелсіз 9-шы —— Конституциялық Кеңес құрамында: 1915 1915 Ешқайсысы — —— Жоао Пинейру Шагаш (қызметке кірген жоқ) 1915 1915 Тәуелсіз 10-шы, 11-ші — 62 Жозе Аугусту Суареш Рибейру де Каштру 1915 1915 Демократиялық Теофило Брага 1915 63 Афонсу Аугусту да Кошта (2-рет) 1915 1916 Демократиялық 12-ші Бернардину Машаду — 64 Антониу Жозе де Алмейда 1916 1917 Ұлы Одақ (Демократтармен біріккен Эволюционисттік партия) 13-ші — 65 Афонсу Аугусту да Кошта 1917 1917 Демократиялық 14-ші —— Жозе Мария Мендеш Рибейру Нортон де Матос (уақытша) 1917 1917 Демократиялық — Афонсу Аугусту да Кошта 1917 1917 Демократиялық — Жозе Мария Мендеш Рибейру Нортон де Матос (уақытша) 1917 1917 Демократиялық — 66 Сидониу Бернардину Кардозу да Силва Пайш 1917 1918 Ұлттық Республикалық 15-ші, 16-шы Сидониу Пайш 1918 67 Жоау ду Канту э Каштру да Силва Антунеш Жуниор 1918 1918 Ұлттық Республикалық Жоау ду Канту э Каштру — 68 Жоау Тамагнини де Соуза Барбоза 1918 1919 Ұлттық Республикалық 17-ші, 18-ші — 69 Жозе Мария Машкареньяш Релвас 1919 1919 Тәуелсіз 19-шы — 70 Домингуш Лейте Перейра 1919 1919 Тәуелсіз 20-шы — 71 Альфреду Эрнесту де Са Кардозу 1919 1920 Демократиялық 21-ші 1919—Франсиску Жозе Фернандеш Кошта (қызметке кірген жоқ) 1920 Республикалық Либералды 22-ші Антониу Жозе де Алмейда —— Альфреду Эрнесту де Са Кардозу (қайта тағайындалды) 1920 1920 Демократиялық 21-ші — 72 Домингуш Лейте Перейра (2-рет) 1920 1920 Тәуелсіз 23-ші — 73 Антониу Мария Баптишта 1920 1920 Демократиялық 24-ші — 74 Жозе Рамуш Прету 1920 1920 Демократиялық — 75 Антониу Мария да Силва 1920 1920 Демократиялық (Социалистермен және Халықтық партиямен) 25-ші — 76 Антониу Хоаким Гранжу 1920 1920 Республикалық Либералды (Қайта құру партиясымен) 26-шы — 77 Алвару Хавьер де Каштру 1920 1920 Демократиялық (Қайта құру партиясымен және Халықтық партиямен) 27-ші — 78 Либерату Дамиау Рибейру Пинту 1920 1921 Демократиялық (Қайта құру партиясымен және Халықтық партиямен) 28-ші — 79 Бернардину Луиш Машаду Гимараеш (2-рет) 1921 1921 Демократиялық (Қайта құру партиясымен және Халықтық партиямен) 29-шы — 80 Томе Жозе де Барруш Кейруш 1921 1921 Республикалық Либералды 30-шы — 81 Антониу Хоаким Гранжу (2-рет) 1921 1921 Республикалық Либералды 31-ші 1921 82 Антониу Мануэл Мария Коэлью 1921 1921 Тәуелсіз 32-ші — 83 Карлуш Энрике да Силва Майя Пинту 1921 1921 Тәуелсіз 33-ші — 84 Франсиску Пинту да Кунья Леал 1921 1922 Демократиялық 34-ші — 85 Антониу Мария да Силва (2-рет) 1922 1923 Демократиялық 35-ші, 36-шы, 37-ші 1922 86 Антониу Жинэштал Машаду 1923 1923 Ұлттық Республикалық 38-ші Мануэл Тейшейра Гомеш — 87 Алвару Хавьер де Каштру (2-рет) 1923 1924 Ұлттық Республикалық (Демократтармен) 39-шы — 88 Альфреду Родригеш Гаспар 1924 1924 Демократиялық 40-шы — 89 Жозе Домингеш душ Сантуш 1924 1925 Демократиялық Солшыл Республикалық 41-ші — 90 Виторину Максиму де Карвалью Гимараеш 1925 1925 Демократиялық 42-ші — 91 Антониу Мария да Силва (3-рет) 1925 1925 Демократиялық 43-ші — 92 Домингуш Лейте Перейра (3-рет) 1925 1925 Демократиялық 44-ші — 93 Антониу Мария да Силва (4-рет) 1925 1926 Демократиялық 45-ші Бернардину Машаду 1925
Екінші республика (1926-1974)
Жоқ. (No) Портрет аты Лауазым мерзімі Сайлау мандаттары Саяси партия Үкімет Президент Ditadura Nacional – Әскери диктатура (1926–1932) 94 Жозе Мендес Кабесадас Жуниор 1926 1926 Жоқ 1-ші диктатура Хосе Мендес Кабесадас — 95 Мануэль де Оливейра Гомес да Коста 1926 1926 Жоқ 2-ші диктатура Мануэль Гомес да Коста — 96 Антонио Оскар Фрагозу Кармона 1926 1928 Жоқ 3-ші диктатура Антонио Оскар Кармона — 97 Жозе Висенте де Фрейтас 1928 1929 Жоқ 4-ші диктатура 5-ші диктатура — 98 Артур Ивенс Ферраз 1929 1930 Жоқ 6-шы диктатура — 99 Домингос Аугусту Алвес да Коста и Оливейра 1930 1932 Ұлттық одақ 7-ші диктатура — Estado Novo – Жаңа мемлекет (1932–1974) 100 Антонио де Оливейра Салазар 1932 1968 Ұлттық одақ 8-ші диктатура 9-шы диктатура 10-шы диктатура 1934, 1938, 1942, 1945, 1949, 1953, 1957, 1961, 1965 Франсиско Кравиейру Лопес Америку Томас 101 Марселлу Жозе дас Невес Алвес Каэтану 1968 1974 Ұлттық одақ Халықтың ұлттық әрекеті 11-ші диктатура 1969, 1973 жылдар.
Үшінші республика (1974)
Жоқ. (Нөмір) ПортретАтауыҚызмет мерзімі—Сайлау мандаттарыСаяси партияҮкіметПрезидентТөңкерілген кезеңнің Уақытша Үкіметтері (1974–1976)— Ұлттық құтқару Комитетіқұрамында: 1974 1974 Жоқ — Антониу де Эспинола —102 Аделину да Палма Карлуш 1974 1974 Тәуелсіз Пров. I —103 Васко дос Сантос Гонсалвес 1974 1975 ТәуелсізПров. IIПров. IIIПров. IV Франсиско да Коста Гомес Пров. V 1975 Конституция.104 Хосе Батиста Пиньейро де Азеведу 1975 1976 Тәуелсіз Пров. VI —— Васко Фернандо Леотте де Алмейда е Костауақыт аралығында 1976 1976 Тәуелсіз (Пров. VI) — Конституциялық Үкіметтерді басқарған Премьер-министрлер (1976–қазіргі) 105 Марио Альберто Нобре Лопес Соарес 1976 1978 Социалист I Антониу Рамалху Эанеш II 1976106 Альфредо Хорхе Нобре да Коста 1978 1978 Тәуелсіз III —107 Карлос Альберто да Мота Пинто 1978 1979 Тәуелсіз IV —108 Мария де Лурдес Руиво да Силва де Матос Пинтасилгу 1979 1980 Тәуелсіз V —109 Франсиско Мануэль Лумбралес де Са Карнейру 1980 1980 Социал-демократ VI 1979, 1980— Диого Пинто де Фрейтас до Амаринтер 1980 1981 Демократиялық және әлеуметтік орталық (VI) —110 Франсиско Хосе Перейра Пинто Балсемао 1981 1983 Социал-демократ VII VIII — 111 Марио Альберто Нобре Лопес Соарес(2-рет) 1983 1985 Социалист IX 1983112 Аннибал Антониу Каваку Силва 1985 1995 Социал-демократ X XI Марио Соарес XII 1985, 1987, 1991 113 Антониу Мануэль де Оливейра Гутеррес 1995 2002 Социалист XIII XIV Жорже Сампайю 1995, 1999114 Жозе Мануэль Дурау Баррозу 2002 2004 Социал-демократ XV 2002115 Педру Мигел де Сантана Лопес 2004 2005 Социал-демократ XVI — 116 Жозе Сократеш де Карвалью Пинту де Соуза 2005 2011 Социалист XVII XVIII Аннибал Каваку Силва 2005, 2009117 Педру Мануэль Мамеде Пассос Коэлью 2011 2015 Социал-демократXIX XX 2011, 2015 118 Антониу Луис Сантуш да Кошта 2015 2024 Социалист XXIXXII Марсело Ребелу де Соуза XXIII 2019, 2022119 Луис Филипе Монтенегру Кардозу де Морайш Эстевес2024Қазіргі уақыттаСоциал-демократXXIV2024Демократиялық Альянс коалициясымен басқарылатын азшылық үкіметі.