Потисарат патша: Лаос мемлекетінің тарихы мен соғыстары

Кіріспе

Фотосират (сондай-ақ Фотисарат, Фотисарат немесе Потисарат деп те жазылады, 1501–1547), Ланшаң патшасы Висунның ұлы, лао патшаларының ең ықыластысы саналады. Ол рухқа табынуға тыйым салып, рухтарға арналған киелі орындардың орнына храмдар салды. Оның пілі құлап, оның үстіне құлап, қаза тапты, ол дипломатиялық корпусқа өзінің батылдығын көрсетуге тырысқанда. Оның ұлы Сеттхатхират Лан Шанның тағына отыру үшін Чиангмайдан оралды. Фотисарат (1520–47 жж.) Лао корольдігі Лан Шанның билеушісі болды. Оның аумақтық кеңеюі Лаосты 16 ғасырдың екінші жартысында Оңтүстік-Шығыс Азияны шарпыған соғысқа тартты. Аюттхая корольдігінің патшасы Чайрачатират 1540 жылы үлкен әскермен Вьентьянға шабуыл жасап, Муанг Хукты басып алды және Меконг өзенін кесіп өтті, бірақ Сала-Кам шайқасында жеңіліске ұшырады, қалғандары қашқанда көптеген жандар қалды. Фотисарат өзі Бірмамен одақтасып, Аюттхая корольдігіне қарсы 3 жорық ұйымдастырды: біріншісі 1535 жылы Пхитсанулокқа, екіншісі 1539 жылы Виенг Прангармға, ал үшіншісі 1548 жылы Виенг Прабқа (қазіргі Савангабури) жіберілді, онда ол Лан Шан корольдігіне қоныстану үшін 20 000 отбасын әкелді. 1548 жылы Аюттхая корольдігінің тағына патша Маха Чаккрафат пен патшайым Суриоттайдың көтерілуімен, Бірма патшасы Табиншвехти шабуыл жоспарлап, Бірма-Сиам соғысын бастады. Табиншвехти Фотисараттан Аюттхаяға солтүстіктен шабуыл жасауды сұрады, бұл оның әйелінің күйеуін қорғап, Суриоттайдың қаһармандық өліміне әкелді. Фотисарат анимизм мен брахмандық діни тәжірибелерді жоюға және буддизмді насихаттауға тырысқан, терең буддист болды. 1527 жылы Фотисарат анимизмге табынуды негізсіз сенімсіздік деп жариялап, олардың киелі орындарын бұзуға және құрбандық алтартарын өзенге лақтыруға бұйрық берді. Ол көп уақытын астана Луанг Прабангта емес, оңтүстікке қарай орналасқан және аймақтың маңызды мемлекеттерімен жақсы байланыс орнатылған Вьентьян қаласында өткізді. Фотисарат Чиангмайдан (қазіргі Тайландтың солтүстік бөлігі) шыққан ханшайымға үйленді, ал оның әкесі, Лан Наның немесе Чиангмайдың билеушісі Мюанкетклао 1546 жылы ұлсыз қайтыс болғаннан кейін, Фотисараттың ұлы Сеттхатхират Чиангмай тағына отырды. Келесі жылы Фотисарат жабайы пілдерді аулау кезінде болған апаттан қайтыс болғаннан кейін, Сеттхатхират оның орнына отырып, екі корольдікті біріктірді, олар көп ұзамай Бірма-Сиам соғыстарына тартылып, келесі жарты ғасырда аймақтың көп бөлігін қиратып жіберді.

Photisarath (also spelled Phothisarath, Phothisarat, or Potisarat, , 1501–1547), son of King Visoun of Lanxang, is considered to be the most devout of the Lao kings. He banned spirit worship and built temples upon the sites of spirit shrines. His elephant fell and crushed him while he sought to display his prowess to the diplomatic corps. His son Setthathirath returned from Chiang Mai to succeed him to the throne of Lan Xang. Phothisarath was ruler (1520–47) of the Lao kingdom of Lan Xang whose territorial expansion embroiled Laos in the warfare that swept mainland Southeast Asia in the latter half of the 16th century. King Chairachathirat of the Ayutthaya Kingdom invaded Vientiane with a large army in 1540, captured Muang Khouk and crossed the Mekong, but succumbed to a rout at the battle of Sala Kham, the remnants fleeing for their lives and leaving enormous casualties behind. Phothisarath himself allied himself with Burma, sent out 3 campaigns against the Ayutthaya Kingdom: the first to Phitsanulok in 1535, the second one to Vieng Prangarm in 1539, and third was sent in 1548 to Vieng Prab (now Sawangaburi) where he brought back 20,000 families to settle in the Lan Xang kingdom. In 1548, following the ascension of King Maha Chakkraphat and queen Suriyothai to the Ayutthaya Kingdom throne, Burmese king Tabinshwehti planned an attack, starting the Burmese–Siamese War. Tabinshwehti asked Phothisarath to attack Ayutthaya from the North which eventually resulted in the famous death of Suriyothai in defense of her husband. Phothisarath was a pious Buddhist who worked to undermine animism and Brahmanic religious practices and promote Buddhism. In 1527, Phothisarath issued a decree proscribing the worship of animism as groundless superstition, and ordering their shrines to be destroyed and their altars thrown into the river. He resided much of the time not in the capital at Luang Prabang but in Vientiane, which was located farther south and maintained better communications with the major states of the region. Phothisarath married a princess from Chiang Mai (now part of northern Thailand), and when his father in law Mueangketklao, the ruler of Lan Na or Chiang Mai, died in 1546 without a male issue, Phothisarath's own son, Setthathirath, was placed on the Chiang Mai throne. When Phothisarath died the following year, after a fatal accident while hunting wild elephants, Setthathirath succeeded him and joined together the two kingdoms—which were soon embroiled in Burmese–Siamese wars that would devastate much of the region over the next half century.