Кіріспе
1814 жылғы 1812 жылғы соғыс кезіндегі шайқас
Regulars: 3,454
2,651 fit to fight
803 invalids
Militia: 2,900
Vermont Militia: 2,200
New York Militia: 700
1 corvette1 brig1 schooner1 sloop10 gunboats 317 captured234 deserted1 frigate captured 1 brig captured 2 sloops capturedTotal: 939
| casualties1 = 104 killed 116 wounded The Treaty of Ghent, in which captured or occupied territories were restored on the basis of status quo ante bellum, i. e., the situation as it existed before the war, was signed three months after the battle. However, this battle may have had little or no impact in advancing the objectives of either side.
Тұрақты әскер: 3,454
Regulars: 3,454
2,651 fit to fight
803 invalids
Militia: 2,900
Vermont Militia: 2,200
New York Militia: 700
1 corvette1 brig1 schooner1 sloop10 gunboats 317 captured234 deserted1 frigate captured 1 brig captured 2 sloops capturedTotal: 939
| casualties1 = 104 killed 116 wounded The Treaty of Ghent, in which captured or occupied territories were restored on the basis of status quo ante bellum, i. e., the situation as it existed before the war, was signed three months after the battle. However, this battle may have had little or no impact in advancing the objectives of either side.
2,651 шайқасуға жарамды
803 мүгедек
Regulars: 3,454
2,651 fit to fight
803 invalids
Militia: 2,900
Vermont Militia: 2,200
New York Militia: 700
1 corvette1 brig1 schooner1 sloop10 gunboats 317 captured234 deserted1 frigate captured 1 brig captured 2 sloops capturedTotal: 939
| casualties1 = 104 killed 116 wounded The Treaty of Ghent, in which captured or occupied territories were restored on the basis of status quo ante bellum, i. e., the situation as it existed before the war, was signed three months after the battle. However, this battle may have had little or no impact in advancing the objectives of either side.
Қарулы жасақ: 2,900
Regulars: 3,454
2,651 fit to fight
803 invalids
Militia: 2,900
Vermont Militia: 2,200
New York Militia: 700
1 corvette1 brig1 schooner1 sloop10 gunboats 317 captured234 deserted1 frigate captured 1 brig captured 2 sloops capturedTotal: 939
| casualties1 = 104 killed 116 wounded The Treaty of Ghent, in which captured or occupied territories were restored on the basis of status quo ante bellum, i. e., the situation as it existed before the war, was signed three months after the battle. However, this battle may have had little or no impact in advancing the objectives of either side.
Вермонт қарулы жасағы: 2,200
Нью-Йорк қарулы жасағы: 700
Regulars: 3,454
2,651 fit to fight
803 invalids
Militia: 2,900
Vermont Militia: 2,200
New York Militia: 700
1 corvette1 brig1 schooner1 sloop10 gunboats 317 captured234 deserted1 frigate captured 1 brig captured 2 sloops capturedTotal: 939
| casualties1 = 104 killed 116 wounded The Treaty of Ghent, in which captured or occupied territories were restored on the basis of status quo ante bellum, i. e., the situation as it existed before the war, was signed three months after the battle. However, this battle may have had little or no impact in advancing the objectives of either side.
1 корвет, 1 бриг, 1 шхуна, 1 шлюп, 10 канонерлік қайық. 317 тұтқынға алынды, 234 дезертир болды, 1 фрегат, 1 бриг және 2 шлюп тұтқынға алынды. Барлығы: 939
Regulars: 3,454
2,651 fit to fight
803 invalids
Militia: 2,900
Vermont Militia: 2,200
New York Militia: 700
1 corvette1 brig1 schooner1 sloop10 gunboats 317 captured234 deserted1 frigate captured 1 brig captured 2 sloops capturedTotal: 939
| casualties1 = 104 killed 116 wounded The Treaty of Ghent, in which captured or occupied territories were restored on the basis of status quo ante bellum, i. e., the situation as it existed before the war, was signed three months after the battle. However, this battle may have had little or no impact in advancing the objectives of either side.
| қазалар1 = 104 қаза тапты, 116 жараланды. Гент шарты, басып алынған немесе оккупацияланған аумақтар соғысқа дейінгі жағдай бойынша (status quo ante bellum) қайта жаңартылды. Бұл шарт шайқастан үш ай кейін қол қойылды. Дегенмен, бұл шайқас екі тараптың да мақсаттарына жеткеніне елеулі үлес қоспаған болуы мүмкін.
Regulars: 3,454
2,651 fit to fight
803 invalids
Militia: 2,900
Vermont Militia: 2,200
New York Militia: 700
1 corvette1 brig1 schooner1 sloop10 gunboats 317 captured234 deserted1 frigate captured 1 brig captured 2 sloops capturedTotal: 939
| casualties1 = 104 killed 116 wounded The Treaty of Ghent, in which captured or occupied territories were restored on the basis of status quo ante bellum, i. e., the situation as it existed before the war, was signed three months after the battle. However, this battle may have had little or no impact in advancing the objectives of either side.
Британдық жоспарлар
1814 жылы Ұлыбритания армиясының көп бөлігі Пиреней түбегіндегі соғыста болды. Сәуір айында Наполеон I Франция тағынан бас тартты. Бұл Ұлыбританияға Пиреней түбегінен және басқа гарнизондардан 16 000 тәжірибелі әскерді Солтүстік Америкаға жіберу мүмкіндігін берді. Сонымен қатар, Веллингтон герцогының армиясынан бірнеше тәжірибелі генерал-майорлар тағайындалды. Соғыс және колониялар жөніндегі мемлекеттік хатшы Батерст графы, Канаданың бас қолбасшысы және Канаданың генерал-губернаторы генерал-лейтенант сэр Джордж Превостқа нұсқаулар жіберіп, оған американдық аумаққа шабуыл жасауға рұқсат берді, бірақ тым шарықтап кетіп, кесіліп қалу қаупі бар екенін ескертті. Батерст Превостқа Онтарио көліндегі американдық флоттың базасы орналасқан Сакетт гаваніне шабуыл жасауға бірінші кезекте басымдық беруді және Шамплейн көлін екінші мақсат ретінде бақылауға алуды ұсынды. Превост Сакетт гаваніне шабуыл жасау үшін қажетті әскерлерді және оларға азық-түліктерді Сент-Лоренс өзенімен жеткізуге шамасы келмеді. Сонымен қатар, американдық кемелер Онтарио көлін бақылап, британдықтар 15 қазан күні HMS St. Lawrence желілік кемесін іске қосқанға дейін шабуыл жасау мүмкін болмады, бұл жылдың соңында ірі операцияларды жүргізу үшін тым кеш болды. Сондықтан Превост өзінің ірі шабуылын Шамплейн көліне, Ришелье өзенінің бойымен бастауға дайындалды. (Ришелье – Шамплейн көлін мұхитпен байланыстыратын жалғыз су жолы болғандықтан, көлдегі сауда Канада арқылы жүзеге асты.) Көлге жеткен кезде Превосттың таңдаған бағытына американдық Вермонт штатының көзқарасы әсер етті. Штат соғысты толыққанды қолдамағанын көрсетті және оның тұрғындары британдықтармен сауда жасауға дайын болды, британ армиясы тұтынатын барлық малмен және тіпті Шамплейн көліндегі британдық соғыс кемелері үшін мачталар мен бағаналар сияқты әскери жабдықтармен қамтамасыз етті. Вермонттың соғыс ошағына айналуын болдырмау үшін Превост көлдің батыс, Нью-Йорк штаты жағынан алға жылжуға шешім қабылдады. Күштердің жалпы саны 11 000 адамды құрады. Алайда, кейбір бөлімдер бөлінді және бірқатар ауру адамдар қатыспады, сондықтан Платтсбургте болған әскерлердің нақты саны 8 000-нан астам болды. Превосттың генерал-квартирмейстері генерал-майор Томас Сидни Беквит, Пиреней кампаниясының және 1813 жылы Чесапик шығанағындағы операциялардың алғашқы кезеңдерінің ардагері болды, бірақ тіпті оны да, негізінен, барлаудағы кемшіліктері үшін сынға алды. Шекараның американдық жағында генерал-майор Джордж Изард Солтүстік армияның қолбасшысы болды, ол Солтүстік-Шығыс шекарасында орналасты. Тамыз айының соңында соғыс министрі Джон Армстронг Изардқа өзінің күшінің көп бөлігін, шамамен 4 000 сарбазды, Сакетт гаванін нығайтуға жөнелтуге бұйрық берді. Изардтың күштері 23 тамызда аттанды, Платтсбургте бригада генерал Александр Макомбты тек 1 500 американдық тұрақты сарбазбен қалдырды. Бұл әскерлердің көпшілігі жаңа ғана келген сарбаздар, мүгедектер немесе кездейсоқ жасақтар болды. Макомб генерал Бенджамин Мурске Нью-Йорк ополчениесін шақыруға бұйрық берді және Вермонт губернаторынан ополчение еріктілерін сұрады. 2 000 сарбаз генерал-майор Джон Стронгтың басшылығымен Платтсбургке келді. Макомб осы жаңа еріктілерді окоп қазуға және бекіністер салуға жұмылдырды. Макомбтың негізгі орны Саранак өзенінің оңтүстік жағалауындағы қырат болды. Оның бекінісін Изардтың аға инженер офицері майор Джозеф Гилберт Тоттен жобалаған, ол үш редуттан және екі блокхаустан, басқа да дала бекіністерімен байланыстырылған. Позиция үш аптаға дейін қоршауға төтеп беруге жеткілікті жабдықталған және нығайтылған деп есептелді, тіпті теңіздегі американдық кемелер жеңіліп, Платтсбург кесіліп қалса да. Олардың келтірген зияны және Платтсбургке адамдар мен жабдықтаулардың қозғалысын шектеуі генерал-майор Уэйд Хэмптонның Монреальге қарсы шабуылының жеңіліске ұшырауына әкелді, бұл ақырында Шатогуэй шайқасымен аяқталды. Көлдегі американдық теңіз күштеріне қолбасшылық ететін лейтенант Томас Макдонау Оттер-Крик (Вермонт) қаласында қауіпсіз база құрып, бірнеше канонерлік қайықтарды жасады. Ол Онтарио көліндегі командир коммодор Исаак Чонсимен теңізшілер, кеме жасаушылар және жабдықтар үшін бәсекелесуге мәжбүр болды және өзінің екінші командирі Вашингтонға барып, өз ісін теңіз флоты министрі Уильям Джонсқа жеткізгенше, үлкен ұрыс кемелерін құрастыруды бастай алмады. Кеме құрылысын бақылау үшін кеме құрылысының архитекторы Ноа Браун Оттер-Крикке жіберілді. 1814 жылдың сәуір айында ...
Инвазия
[[Файл:Платсбург II шайқасы. jpg|thumb|300px|Платсбург шайқасы] Макомб капитан Спраул мен майор Джон Е. Вул басшылығымен 450 қатарлы әскер, майор Дэниел Апплинг басшылығымен 110 мерген, генерал-майор Бенджамин Мурс басшылығымен 700 Нью-Йорк ополченнясы және капитан Леонард басшылығымен екі 6 фунттық зеңбірекпен кешіктіру шайқасын жүргізу үшін алға жіберді. Нью-Йорктегі Чазиде олар алғаш рет британдықтармен кездесті. Американдықтар британдықтарды баяулату үшін жол тосқауылдары қойып, көпірлерді өртеп, көшелерге қасақана дұрыс емес белгілер қойды. Дегенмен, британдықтар үздіксіз алға жылжыды, тіпті марш колоннасынан шығып, тек қанағы күзетшілерді қоспағанда, отқа жауап бермей. 6 қыркүйекте Превост Платсбургке жеткенде, американдық артқы шептер Саранактың арғы жағына шегінді, көпірлердің тақтайшаларын жыртып тастады. Превост бірден шабуылға көшкен жоқ. 7 қыркүйекте ол генерал-майор Робинсонға Саранакты кесіп өтуге бұйрық берді, бірақ Робинсонның наразылығына орай, Превост американдық қорғаныс немесе тіпті жергілікті география туралы ешқандай мәліметке ие болмады. Шақырысулар мен артиллериялық атыс әрекеттері жалғасып жатқанда, британдықтар Макомбтың қорғанысынан 5 шақырым жоғары Саранактағы броды (Пайк броды) таба алды. Превост Даунидің кемелері келгеннен кейін, Платсбург шығанағындағы американдық кемелерге шабуыл жасауды жоспарлады. Сонымен қатар, генерал-майор Брисбен Саранакттан өтетін көпірлер арқылы жасалма шабуыл жасаса, генерал-майор Робинсонның бригадасы (екі батальонынан кем, бірақ бірнеше басқа батальонның жеңіл жаяу әскерлерімен күшейтілген) американдық сол қанатқа қарсы негізгі шабуыл жасау үшін броды кесіп өтетін. Американдық кемелер жеңілгеннен кейін Брисбен жасалма шабуылын нақты шабуылға айналдыратын еді.
Кіріспе
[[File:Battle of Plattsburgh I. jpg|thumb|300px|Теңіз шайқасы#tag:ref|Америкалықтардың кейбір зеңбіректері "columbiads" болды, олардың ұңғысының ұзындығы мен қашықтығы ұзақ зеңбіректер мен каронадалардың арасында еді. Екі эскадрильяның да майдан шебінің ең егжей-тегжейлі реттілігін берген Рузвельт колумбиадаларды жеке қару түрі ретінде тізімдемеді, сондай-ақ олар ұзақ зеңбіректер немесе каронадалар тізімдеріне енгізілгенін де көрсетпеді. Он америкалық канонерлік қайықтар үлкен кемелердің арасында бекітілді. Командир Прингтің британдық шлюптері мен канонерлік қайықтары көлде және Чазидің жанында тоқтаған, сондай-ақ Вермонт штатындағы Ла-Мотт аралында батарея құрған болатын, бірақ фрегат "Конфиансты" Иле-о-Нойдан Сорел өзеніне дейін жел мен ағысқа қарсы сүйреуге екі күн кетті. Дауни 9 қыркүйекте эскадрильяға қосылды. Фрегатқа ағаш ұсталары мен шақырушылар әлі де жұмыс істеп тұрды, ал толық емес экипаж 39-шы жаяу әскер ротасымен толықтырылды. Превосттың ашуына орай, Дауни 10 қыркүйекте шабуылдай алмады, себебі жел қолайсыз болды. Түнде жел солтүстік-шығысқа қарай бұрылды, шабуыл жасауға мүмкіндік туды. Британдық эскадрилья 11 қыркүйектің таңертеңгісін жүзіп кетті және Превост әскеріне өздерінің бар екенін "тақталау" арқылы хабарлады, яғни, оқсыз атып, зеңбіректердің ішіндегі қабықшаны немесе тотты тазалады. Таң атқаннан кейін Дауни американдықтардың орналасуын қайықпен қарап, британдық эскадрильяға шабуыл жасауға бұйрық берді. Ол өз командасына британдық армия кемелерге шабуыл жасағанда "бізді артта қалдырмаңдар" деді. Макдонафтың флагманы "Саратогадан" бірнеше метр қашықтықта. Содан кейін ол әрекет етіп, барлық жағдайды қауіпсіздендірді де, кең жақтағы оқ атып, "Саратоганың" экипажының бестен бір бөлігін өлтірді немесе жарақаттады. Макдонау қорқып қалды, бірақ тез қалпына келді; және бірнеше минуттан кейін Дауни қаза тапты, оны "Саратогадан" атылған оқпен күймесінен лақтырылған оқ ұрып-соқты. Суретте Макомб теңіз шайқасын бақылайды. Бұл сурет көлденең кері бұрылған екеніне назар аударыңыз; көрсетілгендей, американдық құрлық әскерлері Саранак өзенінің солтүстік жағында болған, бірақ шын мәнінде оңтүстікте болған. Британдықтардың басқа жерінде "Чабб" шлюпы қатты зақымдалып, американдықтардың шебіне қарай кетіп, командирі берілді. Прингтің қолбасшылығындағы "Линнет" бригі американдықтардың шебінің басына жетіп, "Иглға" қарсы от ашты. Сызықтың соңында "Финч" кемесі станцияға және зәкірге жетуден бас тартты, тіпті қатты соққыға ұшырамаса да, "Краб" аралында жерге құлап, Макомбтың ауруханасынан келген мүгедектердің 6 фунттық зеңбірегінен отқа берілді. Алайда ол Макдонафтың флагманына көмектесуге тым ауыр болды. Британдық канонерлік қайықтардың қалғаны әрекеттен бас тартқан сияқты, ал олардың командирі кейін дезертир болды. Екі флагман бір-бірімен соғысып, тоқтап қалды. Дауни мен басқа бірнеше офицерлер қаза тапқаннан немесе жарақат алғаннан кейін, "Конфианстың" атысы үнемі әлсіреп кетті, бірақ "Саратогада" барлық дерлік оң жақ қаруы түсірілді немесе істен шықты. Макдонау кеменің мұртындағы зәкірді кесіп тастауға бұйрық берді де, "Саратоганы" айналдыру үшін бұрын қойған кедге зәкірлерін сүйретті. Бұл "Саратогаға" зақымдалмаған порт батареясын іске қосуға мүмкіндік берді. "Конфианс" отты қайтара алмады. Фрегаттың аман қалған лейтенанты Джеймс Робертсон ұқсас маневр жасау үшін өзінің жалғыз зәкіріне көпірлерге кіруге тырысты, бірақ тек американдық отқа осал тұмсықты ұсынуға қол жеткізді. Көмектессіз, "Конфианс" тек қана беріле алды. Макдонау өзінің кедге зәкірлерін тағы да артқа тартып, "Линнетке" қарсы шыңға қарай қарай ұмтылды. Принг "Конфиансқа" қайық жіберіп, Даунидің қаза тапқанын және "Конфианстың" өз байрағын түсіргенін анықтады. "Линнет" те суға батқанша соққыға ұшырағаннан кейін ғана беріле алды. Британдық канонерлік қайықтар еш кедергісіз кері шегінді. Аман қалған британдық офицерлер өздерінің семсерлерін (тапсырылу) Макдонаға ұсыну үшін "Саратогаға" отырды. Макдонау офицерлерді көргенде: "Ер азаматтар, семсерлеріңізді сабына салыңыз, сіздер соларға лайықсыз", - деп жауап берді. Командир Принг және басқа да аман қалған британдық офицерлер кейіннен Макдонаудың британдық жараланғандар мен тұтқындарға барлық көңіл бөлгенін айтты. Өлген британдықтардың көбі, офицерлерді қоспағанда, жақын маңдағы Краб аралында, соғыс кезінде әскери аурухананың орнында, белгісіз жаппай қабірге қойылды, олар бүгінге дейін сол жерде қалды.
Құрлықтық шайқас
Превосттің шабуылы теңіз шайқасымен бір уақытта басталуы тиіс болғанмен, ол баяу іске қосылды. Қозғалуға бұйрық таңғы сағат 10-ға дейін берілмеді, ал көлдегі шайқас бір сағаттан астам уақыттан бері жүріп жатқан еді. Америкалық және британдық артиллериясы дуэльге түсіп, америкалықтар аз ғана басымдыққа ие болды, ал Брисбеннің көпірлерге жасаған алдамшы шабуылы оңай қайтарылды. Хабаршы келгенде және Даунидің кемесі көлде жеңілгенін Превостқа хабарлағанда, ол әскери-теңіз күшінің көмегі мен қолдауы болмаса, Платсбургке шабуыл жасау арқылы қол жеткізген кез келген әскери артықшылықтың мәні болмайтынын түсінді. Сондықтан Превост кері шегінуден басқа амалы қалмады деп есептеді және шабуылды тоқтатты. Британдық қатарларында кері шегінуге бұйрық беретін сигналдар естілді. Робинсон бригадасы британдық штаб офицерлерінің қателігінен дұрыс бағытталмады және олардың мақсаты болған броды жіберіп алды. Олар өздерінің қадамдарын кері қайтарғаннан кейін, Робинсон бригадасы, сегіз жеңіл жаяу әскер ротасының басшылығымен, 76-шы британдық полкінің жеңіл ротасы негізгі күш алдында барды. Олар кері шегіну туралы сигналдарды естігенде, кеш болды және олар америкалық милицияның көптеген сандарымен қоршалып, оқшауланды. Компания командирі капитан Джон Пурхас бітім туралы туын (ақ жеңі) желбіретіп жатқанда қаза тапты. 76-шы полкінің үш офицері мен 31 сарбазы тұтқынға алынды. 76-шы полкіде тағы бір адам қаза тауып, үш адам жараланды. Генерал-майор Брисбен кері шегіну бұйрығына қарсылық көрсетті, бірақ оған бағынды. Британдықтар түн құрғаннан кейін Канадаға кері шегінуді бастады. Британдық сарбаздарға алып жүруге қиын болған оқ-дәрі мен жабдықтарды жоюға бұйрық берілді, бірақ олардың көп бөлігі зақымдалмаған күйде қалды. Саранактың бойындағы шайқас кезінде британдық армиядан дезертирлік аз болды, бірақ кері шегіну кезінде кем дегенде 234 сарбаз қашып кетті. Бұл дезертирлердің өте азы Пиреней соғысының қатысушылары немесе Превост әскеріндегі екі канадалық бөлімнен болды; көпшілігі бірнеше ұлттан құралған Регимент де Мерон, Вальхерен кампаниясында аурудан құлаған екінші деңгейдегі 2/8-ші полк және Мальтада орналасқан және Таррагона қоршауында шайқасқан 1/27-ші полк еді. 6-11 қыркүйек аралығындағы құрлықтағы шайқаста британдықтардың 37-сі қаза тапты, 150-і жараланды және 57-сі жоғалып кетті. Макомб 37 адамның қаза болғанын, 62 адамның жараланғанын және 20 адамның жоғалып кеткенін хабарлады. Тарихшы Уильям Джеймс "милиция мен еріктілер арасындағы жалпы жоғалтулар еш жерде көрсетілмейді" деп атап өтті. Генерал Макомб әкесіне "құрлықтағы шайқаста" америкалықтардың 115 адам қаза тапқанын және 130 адам жараланғанын жазды, бұл милиция мен еріктілер арасында айтарлықтай шығынға ұшырағанын көрсетеді.