Кіріспе
Жаңа Зеландияда туған журналист Питер Грег Арнетт (13 қараша 1934 жылы туған) – Жаңа Зеландияда туған американдық журналист. Ол Вьетнам соғысы мен Құрш қанатындағы соғысты жамылғандығымен танымал. 1962-1965 жылдардағы Вьетнамдағы жұмысы үшін 1966 жылы Халықаралық хабарламалар бойынша Пулитцер сыйлығына ие болды, көбінесе «Associated Press» агенттігі үшін жұмыс істеген. Арнетт «National Geographic» журналында және кейіннен әртүрлі телеарналарда, ең бастысы CNN-де шамамен екі онжылдық бойы жұмыс істеді. Арнетт «Тікелей майданнан: Вьетнамнан Бағдадқа дейін, әлемнің соғыс аймақтарындағы 35 жыл» (1994) атты естелік кітабын жариялады. 1997 жылдың наурыз айында Арнетт «Әл-Қаида» ұйымының жетекшісі Осама бен Ладенмен сұхбат жүргізді. Жаңа Зеландиядағы Оңтүстік технология институтының журналистика мектебі Арнетт есімімен аталады.
Peter Gregg Arnett (born 13 November 1934) is a New Zealand born American journalist. He is known for his coverage of the Vietnam War and the Gulf War. He was awarded the 1966 Pulitzer Prize in International Reporting for his work in Vietnam from 1962 to 1965, mostly reporting for the Associated Press. Arnett also worked for National Geographic magazine, and later for various television networks, most notably for nearly two decades at CNN. Arnett published a memoir, Live from the Battlefield: From Vietnam to Baghdad, 35 Years in the World's War Zones (1994). In March 1997, Arnett interviewed Osama bin Laden, leader of Al Qaeda. The journalism school at the Southern Institute of Technology in New Zealand was named for Arnett.
Ерте өмір
Арнетт 1934 жылы Жаңа Зеландияның Саутленд аймағындағы Ривертон қаласында туған. Оның журналист ретіндегі алғашқы жұмысы "The Southland Times" газетінде болды.
Вьетнам
Журналистикадағы алғашқы жылдары Арнетт Оңтүстік-Шығыс Азияда жұмыс істеді, көбінесе Бангкокта орналасып. 1960 жылы Лаоста ағылшын тілінде шағын газет шығара бастады. Соңында ол Вьетнамға келді, онда француздар Солтүстік Вьетнам коммунистері Диен-Бьен-Фуде жеңіске жеткеннен кейін оны тастап кетті. Арнетт АҚШ азаматтық қақтығысқа араласа бастаған жылдары және Вьетнам соғысы кезінде Оңтүстік Сайгондағы Associated Press агенттігінің тілшісі болды. 1963 жылдың 7 шілдесінде, «Қос жеті күні» деп белгілі болған төбелес кезінде, ол батыс журналистер тобы мен Оңтүстік Вьетнамның құпия полициясы арасындағы кеңінен жарияланған физикалық қақтығыста жарақат алды. Журналистер Оңтүстік Вьетнам үкіметіне қарсы буддистердің наразылықтарын жариялауға тырысты. Оның 1965 жылдың тамызындағы «Старлайт» операциясы кезіндегі оқиға туралы «21-ші жабдықтау колоннасының қасіреті» сияқты мақалалары аймақтағы күштер санын арттырып жатқан американдық үкіметтің наразылығын тудырды. Арнетт әдеттегі сарбаздар мен азаматтардың оқияларын баяндағанда, тікелей және әдепсіз жазды. Арнетттің жазуларын әкімшілік өкілдері жиі теріс деп сынады, олар соғыс туралы жағымды хабарлауды қалады. Генерал Уильям Вестморленд, президент Линдон Б. Джонсон және басқа да билік иелері AP-ға Арнеттті аймақтан шығарып жіберуге немесе оны басқа жерге ауыстыруға қысым жасады. Кейінгі жарияланымдарда бұл цитата біртіндеп өзгертіліп, ақырында көбірек таныс болған «Біз оны құтқару үшін ауылды жоюға тиіспіз» деген сөздерге айналды. Алғашқы цитатаның дұрыстығы және оның көзі жиі күмәндандырылды. Арнетт өзінің көзін ешқашан ашпады, тек сол күні сұхбаттасқан төрт офицердің бірі екенін айтты. 1971 жылы Уолтер Кронкайттың «Әлемге көз» кітабында Арнетт бұл цитатаны «бір американдық майор маған аян сәтінде айтқан» деп қайталады. Арнетт Сайгон құлағаннан және Вьетнам халық армиясы тарапынан басып алынғаннан кейін қалада қалған соңғы батыс тілшілерінің бірі болды. Оған қаланы қалай басып алғандарын сарбаздар көрсетті.
Перс шығанағындағы соғыс
1981 жылдан бастап Арнетт CNN телеканалында 18 жыл жұмыс істеді, 1999 жылы қызметі аяқталды. Персид шығанағы соғысы кезінде ол Бағдадтан тікелей эфирде хабарлаған жалғыз тілші ретінде әлемге танылды, әсіресе соғыстың алғашқы 16 сағатында. Оның драматизмге толы репортаждары көбінесе әуе шабуылы сигналинің дауысымен және фондық АҚШ бомбаларының жарылысымен бірге берілді. Арнетт екі басқа CNN журналисі – Бернард Шоу және Джон Холлиманмен бірге соғыстың бастапқы 16 сағатында (1991 жылдың 17 қаңтары) Бағдадтан үздіксіз хабар таратты. Бағдадтағы «Аль-Рашид» қонақ үйінде сол кезде 40 шетелдік журналист болса да, сыртқы әлеммен байланысу құралы тек CNN-де ғана болды – көршілес Амман (Иордания) қаласына қосылған жеке телефон желісі. CNN Арнетттің ұзақ созылған сұхбатын бірнеше сағат бойы тікелей эфирде, тілшінің суретімен бірге көрсетті. Біраз уақыттан кейін басқа журналистер, соның ішінде CNN-нің екі әріптесі де Иракты қалдырды, нәтижесінде Арнетт жалғыз тілші болып қалды. Оның бомбалау салдарынан азаматтық нысандарға келген зиян туралы хабарлары коалициялық соғыс әкімшілігіне ұнаған жоқ. Олардың өкілдері қоғамдық мәлімдемелерінде «ақылды бомбалар» және «хирургиялық дәлдік» сияқты терминдерді қолданып, азаматтық құрбандарды барынша азайтуға тырысты. Ақ үйден алынған мәліметтер кейін Арнеттке шабуыл жасап, оның ирактық дезинформация құралы ретінде пайдаланылғанын айтты. Соғыс басталғанынан кейін екі апта өткен соң Арнетт Саддам Хусейнмен эксклюзивті, цензураланбаған сұхбат ала алды. Арнетттің «екінші жақтан» хабарлауының арқасында Персид шығанағы соғысы бес апта бойы алғаш рет теледидардан тікелей эфирде көрсетілді. Соғыстың ортасында ЦРУ өкілдері Арнеттке жүгінді. Олар Ирак әскерінің «Аль-Рашид» қонақ үйінің жертөлесінен жоғары деңгейдегі байланыс желісін басқарып отырғанына сенді, ол жерде Арнетт пен CNN-нің басқа қызметкерлері орналасқан. ЦРУ оны Әуе күштеріне қонақ үйді бомбалауға мүмкіндік беру үшін кетіруді қалады, бірақ Арнетт бас тартты. Ол қонақ үйді аралап көргенін және мұндай құрылыс жоқ екенін мәлімдеді.
Осама бен Ладенмен сұхбат
1997 жылдың наурыз айында CNN телеарнасының Арнетт Усама бен Ладенмен, Аль-Каида жетекшісімен сұхбат жүргізді, осыдан кейін бен Ладен АҚШ-қа қарулы күрес жариялады. Арнетт: "Әрі қарай қандай жоспарларыңыз бар?" деген сұраққа жауап берген бен Ладен: "Құдай қаласа, оларды сіз бұқаралық ақпарат құралдарынан көресіз және естисіз", - деді.
"Қалқымалы жел" операциясы
1998 жылы Арнетт CNN және Time журналы арасындағы бірлескен бағдарламасы "NewsStand" арқылы 1970 жылы Лаоста өткен "Тайлвинд операциясы" туралы баяндады. "Өлім аңғары" деп аталған бұл баяндамада 1970 жылы Лаоста АҚШ әскерінен дезертир болған американдық сарбаздарға қарсы АҚШ әскері зарин газын қолданды деген мәлімдеме жасалған. Шабуылды жүзеге асырған деген күдікпен элиталық "Жасыл береттер" тобынан сарбаздар көрсетілген. Бұл баяндаманы CNN төрағасы Том Джонсон және CNN президенті Рик Каплан тікелей мақұлдаған. Жауап ретінде Пентагон CNN баяндамасына қарсы келетін тағы бір баяндама тапсырды. Содан кейін CNN өз ішкі тергеуін жүргізді. Тергеу нәтижесінде "[Өлім аңғарындағы] журналистикада кемшіліктер болған" деген қорытындыға келіп, баяндама қайтарылып алынды. "Жасыл береттер" тобының 12 сарбазы "Тайлвинд операциясы" кезінде жарақат алған, бірақ зарин газы қолданылмаған. CNN баяндамасының қателігін көрсеткен бірнеше айғауларға байланысты, үш немесе одан да көп жауапты тұлғалар жұмыстан босатылды немесе отставкаға кетуге мәжбүр болды. Арнетт сөгіс алды және 1999 жылдың сәуір айында "Тайлвиндтен" туындаған салдардың әсерінен желіні тастап кетті.
Академиялық мансап
2007 жылы далалық тілші ретінде зейнетке шыққаннан кейін Арнетт Лос-Анджелесте тұрады. Ол сонымен қатар Қытайдағы Шанту университетінде журналистикадан сабақ береді. Жаңа Зеландияда Оңтүстік технология институтында Питер Арнетт атындағы журналистика мектебі ашылды; аталған журналистика мектебі 2015 жылы жабылды.
Жеке өмір
1964 жылы Арнетт вьетнамдық Нина Нгуенге үйленді. Олардың Ельза мен Эндрю деген екі баласы болды. Нина мен Питер 1983 жылы ажырасып, 20 жылдан астам соң қайта табысты, 2006 жылы қайтадан бірікті. Эльза Арнетт Нью-Йорктегі Стьювесант орта мектебінде және Гарвард университетінде оқыды. Бітіргеннен кейін журналистика саласында жұмыс істеп, репортер болды, бірнеше ай The Washington Post газетінде стажер ретінде жұмыс істеді, содан кейін The Boston Globe газетіне қабылданып жұмыс істеді. 1994 жылы ол әкесінің тілшілік өмірі туралы жазған мемуарын жазуға көмектесті. Эльза Арнетт бұрынғы Ақ үй заңгері Джон Юға үйленген. 2007 жылғы Жаңа жылдық наградалар салтанатында Арнетт журналистикаға қосқан үлесі үшін Жаңа Зеландияның Еңбегі үшін орденінің офицері атанды.
Танымал мәдениетте
Питер Арнетт Роберт Винердің "Бағдадтан тірі" кітабында есімдерін табасыз. Ол 2002 жылы HBO-ның осы аттас фильмінде кейіпкер ретінде бейнеленді, онда оны актер Брюс МакГилл сомдады. Кітапта да, фильмде де Арнетт Винердің Бағдадтағы командасының бір бөлігі ретіндегі жұмысы көрсетілген. Арнетт Ирак пен Батыс арасындағы қарым-қатынастың шиеленісіп, әскери қақтығысқа ұласу алдында командаға қосылды. CNN Арнеттті әскери қақтығыстарды жариялаудағы тәжірибесі үшін Бағдадқа жіберді. Арнетт 1991 жылдың 16 қаңтарында, Перс шығанағы соғысының әуе шабуылының басталуымен тікелей эфирге шықты. Ол және әріптестері Бернард Шоу мен Джон Холиман Батыс коалициясының қарқынды әуе шабуылына қарамастан, Аль Рашид қонақ үйінің бөлмесінен хабар таратуын жалғастырды. Арнетттің 1997 жылы Осама бин Ладенмен сұхбаты теледидарға арналған "Соғыс тарихы" фильмінің негізгі тақырыбы болды. Арнетттің рөлін Джон Ли ойнады.
Таңдалған шығармалар
Тікелей даладан: Вьетнамнан Бағдадқа: Әлемнің соғыс аймақтарында өткен 35 жыл. Нью-Йорк: Саймон мен Шустер, 1994. Сайгон құлдырады: Пулитцер сыйлығының иегері – журналистің соғыс жылдарындағы естеліктері. Нью-Йорк: Rosetta Books/Associated Press, 2015.