Кіріспе

Фотоқағаз – жарыққа сезімтал химиялық формуламен қапталған, фотосуреттерді басуға арналған қағаз. Фотоқағаз жарыққа ұшырағанда, жасырын кескінді түсіреді, кейін ол көрінетін суретке айналады. Көптеген қағаздарда экспозициядан туындаған сурет тығыздығы қосымша өңдеуді қажет етпейтін деңгейде болуы мүмкін, бірақ көбінесе жасырын экспозиция да болады. Қағаздың жарыққа сезімтал қабаты эмульсия деп аталады. Көбінесе күміс галоид негізінде химиялық құрамы жасалады (осы бетте осы тақырыпқа тоқталады), бірақ басқа да баламалар да қолданылады. Басылған сурет әдетте фотонегативті жарық көзі мен қағаздың арасына қойып, үлкен негативпен тікелей жанастырып (контакттік басылым жасау) немесе негативтің көлеңкесін қағазға проекциялап (суретті үлкейту) жасалады. Бастапқы жарық әсері қағазға дұрыс контраст пен градациясы бар сұр түсті кескінді шығару үшін мұқият бақыланады. Фотоқағазды цифрлық принтерлермен (мысалы, LightJet), камерамен (фотонегатив жасау үшін), қағаз бетінен модуляцияланған жарық көзін сканерлеу арқылы немесе оған заттарды қойып (фотограмма жасау үшін) жарыққа ұшыратуға болады. Цифрлық фотосурет пайда болғанмен, фотоқағаз әлі де саудада бар. Фотоқағаз көптеген стандартты өлшемдерде, қағаз салмағында және беттік жабында шығарылады. Жарыққа сезімталдығы, түс беру қабілеті және түстің жылуы бойынша ерекшеленетін эмульсиялардың түрлері де қолжетімді. Түсті суреттерді жасау үшін түрлі-түсті қағаздар да бар.

Тарих

Жарықтың дайындалған қағазды қараңғылату әсерін Томас Веджвуд 1802 жылы ашқан. Фотографиялық қағаздар Уильям Фокс Талботтың (Ұлыбритания/1841 жылғы калотипия) дамытып, танымал еткен барлық теріс-оң фотографиялық процестердің басынан бері қолданылып келді. Фотографияның алғашқы кезеңдерінен кейін қағаз үлкен көлемде, жақсартылған тұрақтылықпен және жарыққа жоғары сезімталдықпен өндіріле бастады.

Құрылымы

Барлық фотоқағаздар жарыққа сезімтал эмульсиядан тұрады, ол күміс галоид тұздарының коллоидты материалда – әдетте гелатинмен қапталған қағазға, шайырмен қапталған қағазға немесе полиэстер табанға шашыратылуынан құралады. Ақ-қара қағаздарда эмульсия көк және жасыл жарыққа сезімтал болады, бірақ қызыл немесе қызғылт сары қауіпсіз жарық астында жұмыс істеуді жеңілдету үшін 600 нм-ден ұзын толқынды жарыққа сезімтал емес. Хромогенді түсті қағаздарда эмульсия қабаттары қызыл, жасыл және көк жарыққа сезімтал, ал өңдеу кезінде тиісінше циан, күлгін және сары түсті бояулар түзіледі.

Қара-ақ қағаздар

Қазіргі заманғы қара және ақ қағаздар шағын негіздерге жабыстырылады; барит жабынталған қағаз, шайыр жабынталған қағаз немесе полиэстер. Бұрын зығыр негізгі материал ретінде қолданылған. Соңғы баспаға нәзік түс беру үшін кейде баритке бояулар қосылады; алайда, қазіргі заманғы қағаздардың көпшілігі қағаздың тональды диапазонын кеңейту үшін оптикалық ағартушыларды қолданады. Көптеген талшықты қағаздар эмульсияның үстінде, әсіресе өңдеу кезінде оны физикалық зақымдардан қорғайтын, айқын қатайтылған желатин қабатын қамтиды. Бұл – супержабын. Броммайлы процесте қолдануға жарамды супержабынсыз қағаздар да бар. Барит қабатының екі функциясы бар: 1) кескінді жарықтандыру және 2) талшықтарға сіңген химиялық заттардың желатин қабатына енуін болдырмау. Бұл жарықтандыру барий сульфатының күміс кескін қабаты арқылы жарықты шашырататын ұсақ тұнба түрінде болуының нәтижесінде пайда болады. Фотографияның алғашқы күндерінде, барит қабаттары қолданылмаған кезде, қағаз талшықтарының қоспалары күміс қабатына бірте-бірте таралып, сезімталдықтың біркелкі жоғалуына (дамудан бұрын) немесе күміс кескіннің дақтанып (дамудан кейін) түссізденуіне әкелуі мүмкін. Эмульсиялық қабаттарға Ilfochrome сияқты түсті бояулар кіре алады; немесе олар C түйінді немесе хромогендік теріс-оң басулардағыдай түсті бояуларды жасау үшін түс дамытқыштармен реакцияға түсетін түс біріктіргіштерін қамтуы мүмкін. R түйінді басулар, енді шығарылмайтын, оң-оң хромогенді басулар болды.

Қара және ақ эмульсия түрлері

Эмульсия гелатиндегі жарыққа сезімтал күміс галоидты кристалдардың суспензиясын қамтиды. Қара-ақ қағаздар көбінесе күміс бромиді, күміс хлориді немесе олардың қоспасынан тұратын салыстырмалы түрде аз сезімтал эмульсияларды пайдаланады. Қолданылған күміс галоид қағаздың сезімталдығына және нәтижедегі баспаның түс тонына әсер етеді. Бұл аз сезімтал қағаздар контактілік басып шығаруға жарамды және дамыту арқылы жылы түсті суреттер береді. Хлорид эмульсиясы сонымен қатар басып шығаруға арналған қағаздар, немесе POP үшін де қолданылады, оларға әсер еткеннен кейін қосымша дамыту қажет емес.

Хлорбромидті қағаздар

Күміс хлориді мен күміс бромиді тұздарының қоспасын қамтитын бұл эмульсиялар үлкейтуге жеткілікті сезімтал қағаздарды өндіреді. Олар дамыту арқылы жылы қарадан бейтарап кескін тоннарын шығарады, оларды әртүрлі дамытушыларды қолдану арқылы өзгертуге болады. Үлкендеткіштің жарық жолындағы сүзгілер осы бақылауды жүзеге асырудың кең таралған тәсілі болып табылады. Мажента сүзгілер жасыл түсті сіңіріп, көк және қызыл түсті өткізеді, ал сары сүзгілер көк түсті сіңіріп, жасыл және қызыл түсті өткізеді. Фотоқағаздың контрастын өңдеу кезінде немесе ағартқыштар немесе тонерлерді қолдану арқылы да реттеуге болады.

Панхроматикалық қағаздар

Панхроматикалық қара және ақ фотоқағаздар көзге көрінетін жарықтың барлық толқын ұзындығына сезімтал. Олар түсті негативтерден толық тонды қара-ақ кескіндерді басып шығару үшін жасалған, бұл дәстүрлі ортохроматикалық қағаздармен мүмкін емес. Панхроматикалық қағаздарды ірі форматты камераларда қағаз негативтерін жасауға да пайдалануға болады. Бұл материалдарды дерлік толық қараңғылықта өңдеу және дамыту қажет. Kodak Panalure Select RC – панхроматикалық қара және ақ қағаздың мысалы, ол 2005 жылы өндірістен алынды.

Күміс емес қағаздар

Күміс химиясын пайдаланбайтын көптеген жарық сезімтал қағаздар бар. Көбінесе олар әуесқойлармен қолмен жасалады, бірақ цианотип басылымдары көбінесе жоба қағазы ретінде сатылатын қағазға жасалады. Платина және басқа да кейбір бағалы металдар, сондай-ақ химиялық заттар да белгілі бір кезеңдерде жиі қолданылып келген.

Архивтік тұрақтылық

Кез келген фотосуреттік баспаның қызмет ету мерзімі баспаның өңделуі, көрсетілуі және сақталу жағдайларына байланысты болады.

Қара-ақ түсірілген

Бекіту кезінде барлық бейнеленбеген күміс сумен жуу арқылы алынып тасталатын ерітілетін күміс қосылыстарына айналуы тиіс. Жуу кезінде осы қосылыстар және барлық қалдық бекіту химиялық заттары эмульсия мен қағаз негізінен толығымен алынуы керек. Гипоклирингтік ерітінді, сондай-ақ гипоклирингтік агент, HCA немесе жууға көмектесуші зат деп те аталады, және ол 2% натрий сульфитінен тұруы мүмкін, тиосульфатты бекіткішті және бекіту процесінің түзілген қосалқы өнімдерін қағаз талшықтарынан ығыстыру арқылы тиімді жуу уақытын қысқарту үшін қолданылуы мүмкін. Тонерлер кейде металл күмісті көбірек тұрақты қосылыстарға айналдыру үшін қолданылады. Көбінесе қолданылатын архивтік тонерлер: селен, алтын және сульфид. Дұрыс бекітіліп, жуылған қағаз негізді басылымдар кем дегенде елу жыл бойы түсін жоғалтпай сақталуы керек. Кейбір балама күміссіз процестер – мысалы, платиналық басылымдар – дұрыс өңделген жағдайда желатин күміс басылымдарынан кем емес, тіпті көбірек тұрақты металдарды қолданады.

Түсті басып шығару

Түсті суреттер үшін Ilfochrome көбінесе айқындығы мен түс пигменттерінің тұрақтылығы себепті қолданылады.