Кіріспе

Фотографияның ерте техникасы

Коллодион процесі – фотографияның ерте процесі. Коллодион процесі, көбінесе "коллодион ылғал пластина процесі" деп аталатын, фотоматериалды жабуды, сезімталдандыруды, экспозициялауды және шамамен он бес минут ішінде дамытуды қажет етеді, сондықтан дала жұмыстары үшін портативті қараңғы бөлме қажет болады. Коллодион әдетте ылғал түрінде қолданылады, бірақ оны құрғақ түрінде де қолдануға болады, бірақ бұл экспозиция уақытын күрт ұзартуға әкеледі. Экспозиция уақытының ұзаруы құрғақ түрін 19 ғасырдағы көптеген кәсіби фотографтардың әдеттегі портреттік жұмыстары үшін қолайсыз етті. Құрғақ түрін көбінесе пейзажға түсіру және минуттарға созылатын экспозиция уақытын қабылдауға болатын басқа да арнайы қолданулар үшін пайдаланды.

Тарих

Гюстав Ле Грей алғаш рет коллодиондық процесс туралы теория ұсынды, 1850 жылы «ең жақсы жағдайда теориялық» әдісті жариялады, бірақ Фредерик Скотт Арчер осы процестің авторы деп есептеледі, ол оны 1848 жылы жасап, 1851 жылы жариялаған. Келесі онжылдықтарда көптеген фотографтар мен тәжірибешілер осы процесті жетілдіріп, түрлендірді. 1860 жылдардың соңына қарай ол алғаш рет жарияланған фотосурет процесі – дагеротипті толығымен ығыстырды. 1870 жылдары коллодиондық процесс көбінесе желатиндегі күміс галогенидтерінің фотоэмульсиясы бар шыны пластиналармен алмастырылды. 1871 жылы доктор Ричард Лич Мэддокс ойлап тапқан құрғақ желатин эмульсиясы ғана емес, сонымен қатар оны әлдеқайда сезімтал етуге және экспозиция уақытын едәуір қысқартуға мүмкіндік берді. Бұл фотосуреттің қазіргі заманғы дәуірінің бастауы болды. Коллодион процесінің бірі – тинтайп, 1930 жылдарға дейін кейбір көшпелі және ойын-сауық парктерінің фотографтарымен кездейсоқ портреттерге шектеулі түрде қолданылды, ал ылғалды пластиналы коллодион процесі 1960 жылдары баспа өнеркәсібінде сызықтар мен тондық жұмыстар үшін әлі де қолданылып келді, көбінесе ақ фонға қара түсті әріптер жазылған материалдарды басу үшін, себебі үлкен көлемде ол желатин пленкасына қарағанда әлдеқайда арзан болды.

21 ғасыр

Сулы пластиналы коллодион процесі жиырма бірінші ғасырда тарихи техника ретінде қайта жаңғырды. Азамат соғысының қайта жаңғыртулары мен өнер фестивальдері сияқты шараларда жүйелі түрде суреттер түсіретін бірнеше тәжірибелі амбротип және тинтип шеберлері бар. Көркем суретшілер бұл процесті және оның қолмен жасалған ерекшелігін галереялық көрмелерге және жеке туындыларына пайдаланады. Көбейту жабдықтарын шығарушылар көп, және әлемнің түкпір-түкпірінде көптеген суретшілер коллодионмен жұмыс істейді. Бұл процесс әлемдік шеберлік сабақтарында оқытылады, сондай-ақ бірнеше оқулықтар мен нұсқаулықтар жарық көрді. Қазіргі заманғы коллодион суретшілерінің қатарында Салли Манн, Бен Коучи, sl, Джон Коффер, Иан Рюхтер, Жолин Лупо, Джони Стернбах, Дэвид Эмит Адамс, Марк Остерман, Джилл Энфилд, Франс Скалли Остерман, Крейг Мерфи, Джек Дабагиан, Надежда Николова, Линдси Росс, Сэм Доул, Мег Тернер, Эм Уайт, Пол д'Орлеанс / Сьюзан Маклафлин, Филип Чин, Джеймс Уокер, Лютер Герлах және Крис Морган бар. Осы процесті қазіргі заманға жеткізуге үлес қосқан көптеген шеберлер бар.

Артықшылықтар

Коллодий процесі мөлдір негізге (шыны) теріс кескінді шығарды. Бұл Генри Фокс Талбот ашқан калотипия процесінен жақсару болды, ол қағаз негативтерге және бір ғана оң кескінді шығаратын, көшірме жасау мүмкін емес дагеротипке негізделген. Коллодий процесі калотипия процесінің (фотографқа бір негативтен теориялық түрде шексіз басылымдар жасауға мүмкіндік беру) және дагеротиптің (қағаз негативтерде қол жеткізе алмайтын қалыптылық пен айқындықты жасау) қажетті қасиеттерін біріктірді. Коллодий басылымы әдетте альбумин қағазына жасалатын. Коллодий жабысқақ және мөлдір орта болғандықтан, ылғал болғанда күміс нитратының ерітіндісіне сіңірілуі мүмкін, сондықтан ол әйнек немесе металл сияқты фотосуретке түсіру үшін тұрақты беттерді жабуға өте қолайлы. Металл пластинаны коллодиймен жапқанда, күміс нитратымен зарядтап, жарыққа шығарғанда және дамытқанда, пластинада тікелей оң кескінді шығарады, бірақ ол бүйірлік жағынан кері болады (сол және оң жақ айнадағыдай). Егер шыныға жапса, кескіні теріс болады және оны фотоқағазға оңай көшіруге болады. Бұл дагеротипке қарағанда үлкен артықшылық болды, өйткені оны тікелей көшіруге болмады. Ылғал пластина/коллодий сонымен қатар алдыңғы процеске қарағанда салыстырмалы түрде арзан, сонымен қатар жылтырату жабдығын немесе дагеротип үшін қажетті өте улы газды камераларды қажет етпейді. Әйнекті орта ретінде пайдаланғанда, бір кескіннің құны арнайы күміспен қапталған мыс пластиналарға қарағанда әлдеқайда төмен, ал қағаз негативтерге қарағанда берік. Сол кезде бұл процесс өте жылдам болды, суретті күндізгі жарықта түсіру үшін бірнеше секунд ғана қажет болды, ал 1800 жылдардың ортасында қол жетімді басқа фотосурет түрлері үшін 30 секунд немесе одан да көп уақыт қажет болды.

Кемшіліктер

Сулы коллодиондық процестің маңызды кемшілігі болды. Жабудан бастап, дамытуға дейін, бүкіл процесс тақта кеуіп қалғанға дейін аяқталуы керек еді. Бұл фотографқа барлығын аяқтау үшін шамамен 10-15 минут ғана уақыт берді. Бұл оны далалық қолдану үшін қолайсыз етті, себебі портативті қара бөлме қажет болды. Тақтадан күміс нитратының ерітіндісі тамшылап, камера мен тақта ұстағыштарында нитрат қалдықтарының дақ тудырып, жарылғыш болуы мүмкін жинақталуына себеп болды. Күміс нитраты ваннасы да мәселе туғызды. Ол спирт, эфир, йод және бром тұздарымен, шаңмен және түрлі органикалық заттармен біртіндеп қанықты. Осының салдарынан тиімділігін жоғалтады, сондықтан кейбір тақталар суретті шығаруда сәтсіздікке ұшырады. Барлық алдыңғы фотографиялық процестердегідей, сулы коллодиондық процесс тек көк және ультракүлгін сәулелерге сезімтал болды. Жылы түстер қараңғы, ал салқын түстер біркелкі ашық көрінеді. Көгілдір бұлттардың спектріндегі көк түс мөлшері аспан сияқты болғандықтан, бұлтты аспанды бейнелеу өте қиын. Лимон мен помидор жарқыраған қара түсті, ал көк-ақ жамылғы қарапайым ақ түсті көрінеді. Виктория дәуіріндегі адамдар сулы коллодион фотосуреттерінде қайғылы көрініп, шын мәнінде ашық сары немесе қызғылт түсті киім киген болуы мүмкін.

Қолдану

Оның кемшіліктеріне қарамастан, ылғалды пластиналы коллодион өте танымал болды. Ол портреттер, пейзаждар, сәулеттік фотосурет және көркем фотосурет түсіру үшін қолданылды. Он тоғызыншы ғасырда жасалған ең үлкен коллодиондық шыны пластиналы негативтер 1875 жылы Австралияның Сидней қаласында жасалды. Оларды кәсіби фотограф Чарльз Бейлисс, сондай-ақ жобаны қаржылаған бай әуесқой фотограф Бернхард Отто Холтерманның көмегімен жасады. Бейлисс пен Холтерман төрт әйнек негатив жасады, олардың барлығы Холтерманның Солтүстік Сиднейдегі сарайының мұнарасында орналасқан камерасынан түсірілген. Олардың екеуі 160 x 96,5 см (5,1 фут x 3,08 фут) өлшемдес және Гарден аралынан Миллер нүктесіне дейін Сидней портының панорамасын құрады. Қалған екеуі 136 x 95 см (4,4 x 3,1 фут) өлшемдес және Порт пен Гарден аралы, сондай-ақ Лонгноуз Пойнт суретін бейнеледі. Төрт негативтің үшеуі қазір Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының кітапханасында сақтаулы. Ылғалды пластиналы процесті көптеген суретшілер мен тәжірибешілер пайдаланады, олар оның эстетикалық қасиеттерін қазіргі заманғы желатинді күміс процесінен жоғары бағалайды. Дүниежүзілік ылғалды пластина күні жыл сайын мамыр айында заманауи шеберлер үшін өткізіледі. Оскар Барнак сыйлығының иегері, фотожурналист және заманауи коллодионды ылғалды пластина суретшісі Чарльз Мейсон ылғалды пластина фотосуретінің нәтижелерінің болжамсыздығында көркемдік тартымдылықты көреді, оны заманауи цифрлық фотосуретпен қайта жасай алмайсыз. Мейсон былай дейді: "Егер жоспарласаң, ол жасалма болады, егер оған ерік берсең, құдайлар көмектеседі". 2018 жылы Мейсон Денели ұлттық паркімен бірлескен жобаны аяқтады, онда ол парктің 24 коллодионды ылғалды пластиналы суретін түсірді.

Құрғақ коллодиондық процесті іздеу

Далада ылғалды коллодионды қолданудың өте қиындығы құрғақ коллодион процесін жасауға көптеген әрекеттерге әкелді, оны жабыннан кейін белгілі бір уақыттан соң әсер етуге және дамытуға болатын. Көптеген әдістер сыналып көрілді, бірақ ешқайсысы да толыққанды тиімді және тұрақты болып табылған жоқ. Джозеф Сидеботам, Ричард Кеннетт, Майор Расселл және Фредерик Чарльз Лютер Враттен сияқты танымал ғалымдар әрекеттенді, бірақ қанағаттанарлық нәтижелерге қол жеткізе алмады. Әдетте, әдістер коллодионды тез кептіруге кедергі келтіретін заттармен жабу немесе араластыруды қамтыды. Коллодион кем дегенде жартылай ылғал болғанша, оның сезімталдығының бір бөлігі сақталады. Көбінесе глицерин, магний нитраты, танин қышқылы және альбумин сияқты химиялық заттар қолданылды. Ал кейбіреулері шай, кофе, бал, сыра және олардың сан алуан үйлесімдері сияқты күмәнді заттарды қолданды. Көптеген әдістер белгілі бір деңгейде жұмыс істеді; олар пластинаны жабыннан кейін сағаттар, тіпті күндер бойы әсер етуге мүмкіндік берді. Бірақ олардың барлығының бір кемшілігі болды – пластинаны өте сезімталдығын азайтты. Құрғақ пластинаға су пластинасына қарағанда үштен он есе көп уақыт әсер етуі қажет болатын.

Коллодион эмульсиясы

1864 жылы В. Б. Болтон мен Б. Дж. Сейс фотосуретке революция жасайтын жаңа процесс туралы идея ұсынды. Олар жарыққа сезімтал күміс тұздарын табақ бетінде дақ түзеудің орнына, сұйық коллодионда түзгенді ұсынды. Осы эмульсияны шыны табақтың бетіне құйып, жарыққа сезімтал табақ дайындауға болады; күміс нитраты ваннасы қажет емес еді. Бұл идея көп ұзамай іске асырылды. Бірінші кезде күміс хлоридінен басу эмульсиясы жасалды. Бұл эмульсиялар өте баяу болды және оларды дамытуға болмады, сондықтан олар көбінесе оң басуға қолданылды. Бірақ көп ұзамай күміс йодиді мен күміс бромиді эмульсиялары өндірілді. Олар айтарлықтай жылдам болды және суретті дамыту арқылы көруге болады. Эмульсиялардың тағы бір артықшылығы – оларды жууға болатындығы. Сулы коллодион процесінде күміс нитраты галоид тұзымен, мысалы, калий йодидімен әрекеттеседі. Бұл қос алмасу реакциясына алып келді. Ерітіндідегі күміс және йод иондары реакцияға түсіп, коллодион пленкасында күміс йодиді түзеді. Дегенмен, сонымен бірге, йодидтегі калий иондары мен күмістегі нитрат иондарынан калий нитраты да пайда болды. Бұл тұзды сулы процесспен алып тастау мүмкін емес еді. Алайда, эмульсия процесінде, эмульсия жасалғаннан кейін оны жуып тастауға болады. Эмульсия процесінің жылдамдығы ерекше емес еді. Ол қарапайым сулы процесс сияқты жылдам емес, бірақ құрғақ табақ процестерінен де баяу емес. Оның басты артықшылығы – әр табақтың бірдей нәтиже беруі болды. Қарапайым процесс кезіндегі қателіктер сирек кездеседі.

Фенотип

Фенотип (латынша pannus = мата) – дагерротип сияқты, коллодион эмульсиясын қолданатын тікелей оң бейне, ол жеткіліксіз экспозицияланған суреттен қараңғы бетке көшіріледі. Мұнда мөлдір (экспозицияланбаған) аймақтар қара болып көрінеді, ал әлсіз күміс тұнбалары (жарықтар) шағылысқан жарықта ашық түске ие болады – бұл принцип дагерротип пен амбротипке ұқсас. Оны 1852 жылы француз фотографы Жан Николас Трушелут, Луи Дагердің шәкірті және дагерротипияны жылдам дамытумен айналысатын фотограф ойлап тапты. 1853 жылы Wulff & Co. компаниясы қара шамдалған зығырдан жасалған ұқсас суреттерді Француз ғылым академиясында көрсетті. Фредерик Х. Колдрей 1857 жылы қара былғарыдан жасалған нұсқаны патенттеді, мақсаты – поштамен жіберуге болатын, сынбайтын сурет жасау. Әртүрлі шеберлер жақсы жабысу үшін өз рецепттерін жасады, ал кейбіреулері оларды патенттеді. Бірақ мұндай беттерді пайдаланудың кемшілігі – бетінің иілуі эмульсияның жарылуына және қабыршақтануына себеп болды, сондықтан тарихи мысалдардың көп бөлігі сақталмады. Бұл процесс 1880-жылдарға дейін қолданылып келді, бірақ 1860-жылдардан бастап оны тоңазытқыштар біртіндеп ығыстыра бастады.