Кіріспе

Екі немесе одан көп фотосуреттен жасалған композиттік сурет. Фотомонтаж – екі немесе одан көп фотосуретті кесу, біріктіру, қайта орналастыру және жаңа сурет құру үшін бір-біріне жабыстыру процесі және нәтижесі. Кейде алынған композиттік сурет түсіріліп, соның арқасында түпкі сурет үздіріссіз физикалық басылым түрінде көрінеді. Осыған ұқсас әдіс, фильмді пайдаланбаса да, қазіргі таңда бейне өңдеу бағдарламалық құралдары арқылы іске асырылады. Мамандар осы соңғы техниканы "композициялау" деп атайды, ал күнделікті қолданыста оны көбінесе "фотошоппен өңдеу" деп атайды (танымал бағдарламалық қамтамасыз ету жүйесінің атынан). Бір көрініс немесе нысанды кеңейту үшін байланысты фотосуреттердің жиынтығы монтаж деп емес, тігілген сурет немесе цифрлық сурет мозаикасы деп аталады.

Тарих

Автор Оливер Грау өзінің «Виртуалды өнер: иллюзиядан толыққанды енуге дейін» атты кітабында, жаңа өнертабыстарды техникалық қолдану арқылы туындаған жасанды, толыққанды енгізетін виртуалды шындықты құру – адамзаттың ғасырлар бойы дамытып келген дәстүрлі тәжірибесі екенін айтады. Диорамалар сияқты орталар жиынтық суреттерден жасалған.

19 ғасыр

Ең алғашқы және ең танымал орта викториялық фотомонтаж (кейіннен комбинациялық басу деп аталды) – Оскар Рейландердің 1857 жылғы «Өмірдің екі жолы» туындысы болды, одан кейін Генри Пич Робинсонның «Солғып бара жатыр» (1858) сияқты суреттері жарық көрді. Бұл туындылар сол кездегі басымдыққа ие болған сурет өнері мен театрлық «тірі картиналарға» (tableau vivants) қарсы тұруға тырысты. Кейінгі викториялық Солтүстік Америкада Монреальдік Уильям Нотман фотомонтажды үлкен әлеуметтік оқиғаларды есте сақтау үшін пайдаланды, оларды фильмге түсіру мүмкін болмады. Фантастикалық фотомонтаж пошта карточкалары виктория және эдвард дәуірлерінде де танымал болды. Бұл кезеңдегі ең ірі өндірушілердің бірі – Холмфирт, Батыс Йоркшир және Нью-Йоркте орналасқан Bamforth & Co Ltd компаниясы. Алайда, оның танымалдылығының шыңы Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде болды, онда Франция, Ұлыбритания, Германия, Австрия және Венгрия фотографтары бір жағында сарбаздарды, екінші жағында ғашықтарды, әйелдерді, балаларды, отбасыларды немесе ата-аналарды бейнелейтін көптеген пошта карточкаларын жасады. Көркем фотомонтаждың алғашқы үлгілерінің көптегені суретке түсірілген элементтердің акварельге қосылуынан тұрады, бұл комбинацияны (мысалы) Джордж Гросс 1915 жыл шамасында қайта қолданды.

Хартфилд, Гросс және Дада

1916 жылы Джон Хартфилд пен Джордж Гросс суреттерді біріктіру арқылы тәжірибе жасады, бұл кейін «Фотомонтаж» деп аталатын өнер түрі болды. Джордж Гросс былай деп жазды: «1916 жылдың мамыр айының таңғы сағат бесiнде менің Оңтүстік-Енд студиямда Джон Хартфилд пен мен фотомонтажды ойлап тапқан кезде, екеуміз де оның зор мүмкiндiктерiн, сондай-ақ оның қиын, бiрақ сәттi жолын бiлмедік. Өмiрде жиi болатындай, бiз өзiмiз бiлмей, алтын кенiне тап болдық». Джон Хартфилд пен Джордж Гросс Берлин Дада клубының мүшелерi болды (1916–1920). Немiс дадистерi монтажды заманауи өнер түрiне айналдыруда маңызды рөл атқарды. «Фотомонтаж» термині Бiрiншi дүниежүзiлiк соғыс аяқталғаннан кейiн, шамамен 1918 немесе 1919 жылы кеңiнен танымал болды. [5] Хартфилд фотомонтажды Берлиннiң Malik Verlag баспасы үшiн жасаған инновациялық кітап мұқабаларында кеңiнен қолданды. Ол осы кітап мұқабаларының көрiнiсiн өзгерттi. Хартфилд алғаш рет фотомонтажды кітаптың алдыңғы мұқабасынан артқы мұқабасына дейiн «оқиға» айту үшiн пайдаланды. Ол сондай-ақ әсердi арттыру үшiн жаңа типографияны қолданды. 1930 жылдан 1938 жылға дейiн Джон Хартфилд фотомонтаж арқылы 240 «Нацистiк кезең фотомонтаждарын» жасады, өнердi фашизм мен Үшiншi Рейхке қарсы қару ретiнде пайдаланды. Фотомонтаждар Вилли Мюнценберг басқарған, кең таралған AIZ журналының мұқабасында және Берлиннiң барлық көшелерiндегi мұқабаларда пайда болды. Хартфилд 1933 жылдың сәуiрiне дейiн Берлинде тұрды, содан кейiн СС оны өлтiруге тырысқаннан кейiн Чехословакияға қашты. 1938 жылға дейiн Чехословакияда фашизмге қарсы өнер жасауды жалғастырған Хертфилдтiң саяси фотомонтаждары оған Гестапоның ең іздестiрiлген тiзiмiнде бесiншi орынды әкелдi. Ханна Хёх 1918 жылы фотомонтажбен тәжiрибе жасауды бастады. Ол Ульштейн Верлагта сол кездегi фотомонтаж жұмысынан шабыт алған тоқу және кестелеу үлгiлерiн жасады. Ол өмiрiнiң соңына дейiн, тiптi Берлин Дадаизмiнен алшақтағаннан кейiн де фотомонтажбен жұмыс iстедi. Берлин Дада клубының мүшелерi және фотомонтаждың негiзгi өкiлдерi болған басқа да iрi суретшiлер Курт Швиттерс, Рауль Хаусман және Йоханнес Баадер болды. Бiрiктiрiлген жеке суреттер жаңа тақырыпты немесе бейнелi сурет құру үшiн Бiрiншi дүниежүзiлiк соғысқа және соғысқа шабыт бердi деп сенетiн мүдделерге қарсы наразылық бiлдiрген дадистер үшiн қуатты құрал болды. Фотомонтаж Дададан аман қалды және Сальвадор Дали сияқты еуропалық сюрреалистер мұра еткен және қолданған әдiс болды. Оның әсерi Жапонияға да тарады, онда авангардтық суретшi Харуэ Кога журналдардан алынған суреттерге негiзделген фотомонтаж стилiмен суреттер жасады. Әлемдегi фотомонтаждың алғашқы ретроспективтi көрмесi 1931 жылы Германияда өттi. Кейiн Еуропада пайда болған термин «фотоколлаж» болды, ол әдетте типография, щеткамен жұмыс немесе тiптi фотомонтажға бiрiктiрiлген заттар қосылған үлкен және амбициялық жұмыстарға қатысты.

Ресейлік/кеңестік конструктивизм

Немістермен қатар, Эль Лиссицкий, Александр Родченко және Гюстав Клуцис пен Валентина Кулагина сияқты ресейлік конструктивист суретшілер, кеңес үкіметі үшін «USSR in Construction» журналындағыдай, фотомонтаж жұмыстарын жасап, оны үгіт ретінде пайдаланды.

Америкада

1930 жылдардың соңында Мексикаға жер аударылғаннан кейін, испандық Азамат соғысының белсендісі және монтаж суретшісі Жозеп Рено Беренгуер өзінің танымал "Фата Моргана АҚШ: американдық өмір салты" атты американдық мәдениетті және Солтүстік Американың "тұтыну мәдениетін" қатаң сынаған фотомонтаж суреттерінен тұратын кітап жинақтады. Оның замандасы Лола Альварес Браво Мексика қалаларындағы өмір мен әлеуметтік мәселелерді фотомонтаж арқылы бейнелеумен тәжірибе жасады. Аргентинада 1940 жылдардың аяғында неміс эмигранты Грете Штерн "Sueños" (Түстер) тақырыбында фотомонтаж жұмыстарын "Idilio" журналындағы тұрақты психоаналитикалық мақаланың бөлігі ретінде жасауға кірісті.

Соғыстан кейінгі фотомонтаж

Алғашқы фотомонтаж шеберлерінің жаңашыл әдістері 1920 жылдардың соңынан бастап жарнама индустриясы тарапынан қабылданып алынды. Америкалық фотограф Альфред Гешейдт 1960-1970 жылдары негізінен жарнама және коммерциялық өнер саласында жұмыс істеген кезінде, фотомонтаж әдістерін сатирикалық плакаттар мен бедел қағаздар жасау үшін пайдаланды. 1960 жылдардан бастап Джерри Уэлсман фотомонтаж әлемінде ықпалды болды, бірнеше проекторларды қолданып, кейіннен цифрлық фотомонтажға әсер ететін көптеген әдістерді пайдаланды, тіпті Photoshop құралдарының атауына дейін. 1985 жылы ол өзінің әдістерін көрсетіп, түсіндіретін кітап жариялады, бұл Томас пен Джон Нолл Adobe арқылы Photoshop сатуды бастағаннан екі жыл бұрын болды. Он жыл өткен соң, 1995 жылы Adobe компаниясының креативті директоры Рассел Браун Уэлсманды Photoshop-ты сынап көруге шақырды. Уэлсман бұны ұнатпады, бірақ оның әйелі Мэгги Тейлор ұнатып, оны цифрлық фотомонтаж жасау үшін қолдана бастады, осылайша қазіргі жанрдың негізін салушысы болды.

Техникалар

Суреттерді біріктірудің басқа әдістері фотомонтаж деп аталады, мысалы, викториялық дәуірдегі «комбинациялық басып шығару», бір басып шығару қағазына бірнеше негативті басып шығару (мысалы, О.Г. Рейландер, 1857 жыл), алдыңғы проекция және компьютерлік монтаж әдістері. Коллаж сияқты бірнеше жақтан құралған композициялар секілді, суретшілер де монтаж әдістерін біріктіреді. Ромаре Бирдэннің (1912–1988) қара-ақ «фотомонтаж проекциялары» сериясы осыған мысал. Оның әдісі 8½ × 11 дюйм өлшемді тақталарға қағаз, бояу және фотосуреттерден жасалған композициялармен басталды. Бирдэн суретті эмульсиямен бекітіп, оны қолмен иілгіш роликпен жақты. Содан кейін оларды фотоға түсіріп, үлкейтіп шығарды. 19 ғасырда бірнеше суреттерді біріктіріп, композиция жасап, нәтижесін фотоға түсіру дәстүрі, цифрлық кескіндерді өңдеу кеңінен қолданылғанға дейін баспасөз фотосуреті және офсеттік литографияда басым болды. 20 ғасырдағы Xerox технологиясы көшірме машинасын сканерлеу камерасы ретінде пайдалана отырып, жазық және үш өлшемді нысандарды көшіруге мүмкіндік берді. Мұндай көшірме суреттерін дәстүрлі кесу және желімдеу коллаж әдісімен нақты нысандармен біріктіруге болады. Қазіргі журналдардағы фоторедакторлар «жапсырмаларды» цифрлық түрде жасайды. Фотомонтаж жасау, көбінесе, Adobe Photoshop, Paint Shop Pro, Corel Photopaint, Pixelmator, Paint.NET немесе GIMP сияқты компьютерлік бағдарламалық қамтамасының пайда болуымен жеңілдеді. Бұл бағдарламалар өзгерістерді цифрлық түрде жасайды, бұл жұмыс процесін жылдамдатуға және дәл нәтижелерге қол жеткізуге мүмкіндік береді. Олар сонымен қатар қателерді азайтады, суретшіге қателерді «кері қайтаруға» мүмкіндік береді. Дегенмен, кейбір суретшілер цифрлық кескіндерді өңдеудің шекарасын кеңейтіп, дәстүрлі өнердің талаптарымен бәсекелесетін, көп уақытты қажет ететін композицияларды жасайды. Қазіргі тренд – сурет салу, театр, иллюстрация және графиканы біріктіріп, біртұтас фотосуреттік жұмыс жасау.

Құқықтық және этикалық мәселелер

Фотомонтаж шындық пен қиялдан құралған элементтерді қамтуы мүмкін. Біріктірілген фотосуреттер мен цифрлық өңдеулер эстетика мен этика арасында қайшылық тудыруы мүмкін, мысалы, әлемге нақты жаңалық ретінде ұсынылатын жалған фотосуреттерде. АҚШ-тағы Ұлттық баспасөз фотографтары қауымдастығы (NPPA) жарияланған суреттердің дұрыстығын қамтамасыз ететін "Әдеп кодексін" жасады, онда фотографтарға "көрермендерді жаңылыстыруға немесе объектілерді бұрмалауға әкелетін суреттерді өңдемеуге" кеңес беріледі.

Скрапбукинг

Фотомонтаж скрепбукинг құбылысында да кездесуі мүмкін, онда отбасылық суреттер скрепбуктерге жабыстырылып, қағаздық заттар мен әшекей бұйымдарымен бірге коллаж жасалады. Цифрлық өнер скрапбукингі компьютер көмегімен қарапайым коллаж дизайндары мен жазуларды құруға мүмкіндік береді. Әуесқой скрапбукер үй жұмыстарын CD, DVD, теледидарда көрсету, веб-сайтқа жүктеу немесе бір немесе бірнеше кітапқа жинау сияқты кәсіби деңгейдегі өнімге айналдыра алады.

Фотосуретті өңдеу

Фотосуретті өңдеу – суреттерге енгізілген өзгерістер. Көп жағдайда фотосуретті өңдеудің мақсаты – жаңа, шынайы көрінетін сурет жасау болып табылады. Бұл саяси және этикалық алаңдаушылықтарға, әсіресе журналистика саласында, себеп болды.

Басқа

Джейннің галереясы. Эдингтің көптеген тұрғындары сияқты, ол да елдореттік.