Кіріспе
Фотосурет техникалары
Кирлиан фотосуреті – электрлік короналық разрядтар құбылысын тіркеуге қолданылатын фотосурет техникаларының жиынтығы. Бұл техника 1939 жылы кеңес ғалымы Семен Кирлянның фототабақшаға қосылған нысанды жоғары кернеу көзіне қосып, фототабақшада бейне пайда болатынын кездейсоқ байқауынан кейін аталды. Бұл әдіс түрлі атаулармен белгілі: "электрография", "электрофотография", "короналық разряд фотосуреті" (CDP), "биоэлектрография", "газ разрядтарын визуализациялау (GDV)", "электрофотондық бейнелеу (EPI)" және орыс тіліндегі әдебиеттерде "Кирлианография". Кирлиан фотосуреті ғылыми зерттеулер, парапсихологиялық зерттеулер мен өнер саласында қолданылған. Кирлиан фотосуретіне қатысты паранормальдік шаруалар айтылған, бірақ бұл шаруалар ғылыми қауымдастық тарапынан қабылданбады. Көп жағдайда ол балама медицина зерттеулерінде пайдаланылады.
"electrography",
"electrophotography",
"corona discharge photography" (CDP),
"bioelectrography",
"gas discharge visualization (GDV)",
"electrophotonic imaging (EPI)", and, in Russian literature, "Kirlianography". Kirlian photography has been the subject of scientific research, parapsychology research, and art. Paranormal claims have been made about Kirlian photography, but these claims are rejected by the scientific community. To a large extent, it has been used in alternative medicine research.
Тарих
1889 жылы чех Бартоломей Навратил [cs] «электрография» сөзін ойлап тапты. Жеті жыл өткен соң, 1896 жылы француз зерттеушісі Гипполит Барадук қолдар мен жапырақтардың электрографиясын жасады. 1898 жылы поляк-белоруссиялық инженер Якуб Йодко Наркевич Ресей техникалық қоғамының бесінші көрмесінде электрографияны көрсетті. 1939 жылы С. Пратт пен Ж. Шлеммер атты екі чех жапырақтардың айналасындағы жарқырауды көрсететін фотосуреттерді жариялады. Сол жылы орыс электр инженеры Семен Кирлян және оның әйелі Валентина Краснодар ауруханасында жоғары жиілікті электр генераторымен емделген науқасты байқағаннан кейін Кирлян фотосуретін жасады. Олар электродтарды науқастың терісіне жақындатқанда, неондық шамға ұқсас жарқырау пайда болатынын көрді. Кирлиандар фотопленканы өткізгіш пластинаға қойып, екінші өткізгішті қолға, жапыраққа немесе басқа өсімдік материалына қосатын тәжірибелер жүргізді. Кондукторларға жоғары жиілікті, жоғары кернеулі қуат көзінен энергия берілгенде, әдетте жарық аурасымен оралған нысанның силуэтін көрсететін фотосуреттер алынды. 1958 жылы Кирлиандар өз тәжірибелерінің нәтижелерін алғаш рет жариялады. Олардың жұмысы 1970 жылға дейін, екі американдық – Линн Шрёдер мен Шейла Острендер «Темір перде артындағы психикалық жаңалықтар» атты кітап шығарғанға дейін көбіне белгісіз болып келді. Жоғары кернеулі электрофотография көп ұзамай Керлиан фотосуреті ретінде танылды. Батыс ғалымдарының қызығушылығы шамалы болғанымен, 1972 жылы орыс ғалымдары Қазақ мемлекеттік университетінде осы тақырыпта конференция өткізді. Керлиан фотосуреті 1970-ші жылдары бұрынғы Шығыс блогында қолданылды. Жоғары кернеулі электр өрісіне ұшыраған нысанның бетіндегі короналық разрядтың жарқырауы Ресей мен Шығыс Еуропада «Керлиан аурасы» деп аталды. 1975 жылы кеңес ғалымы Виктор Адаменко «Жоғары жиілікті электр разрядының құрылымын зерттеу» (Керлиан эффекті) тақырыбында диссертация қорғады. Керлиан эффектісі деп аталатын бұл құбылысты ғылыми тұрғыдан зерттеуді Қазақ мемлекеттік университетінің профессоры Виктор Инюшин жүргізді. 1970-ші жылдардың басында Тельма Мосс пен Кендалл Джонсон UCLA денсаулық сақтау ғылымдары орталығында ауқымды зерттеулер жүргізді, бірақ 1979 жылы университет оларды тоқтатты.
Шолу
Кирлиан фотосуреті – жоғары кернеуді қолдана отырып, контактілік фотосуреттер жасау әдісі. Бұл процесте фотопленка металл төгу тақтасының үстіне жайылса, суретке түсірілетін нысан пленканың үстіне қойылады. Содан кейін нысанға қысқа мерзімге жоғары кернеулі ток жіберіледі, осылайша экспозиция жасалады. Жоғары кернеудің әсерінен нысан мен тақта арасында пайда болатын короналық разряд пленкаға түсіріледі. Дамытылған пленка нысанның Кирлиан фотосуретін көрсетеді. Түсті фотопленка қалыпты жарықта нақты түстерді беру үшін калибрленеді. Короналық разряд пленкадағы бояу қабаттарының ең кішкентай өзгерістерімен әрекеттесе алады, бұл разрядтың жергілікті қарқындылығына байланысты әртүрлі түстердің пайда болуына әкеледі. Кирлиан фотосуретіне камера немесе линза қажет емес, себебі бұл контактілік басып шығару процесі. Стандартты фото немесе бейнекамерамен короналық разрядты түсіру үшін жоғары кернеулік төгу тақтасының орнына мөлдір электродты қолдануға болады. Роберт Бюльтеман, Тед Хиберт және Дик Лейн сияқты суретшілер Кирлиан фотосуретін түрлі тақырыптардың көркем суреттерін жасау үшін пайдаланған.
Зерттеу
Кирль фотосуреті ғылыми зерттеулер, парапсихологиялық зерттеулер және псевдоғылыми таластар нысаны болды.
Ғылыми зерттеулер
1976 жылы жарияланған ғылыми эксперименттердің нәтижелері тірі тіндердің (адам саусағының ұштары) Кирлиан фотосуреттерін пайдалану арқылы алынған. Короналық разрядтың ұзындығы, тығыздығы, қисықтығы және түсінің көптеген өзгерістері тірі тіндердің бетіндегі және ішіндегі ылғал мөлшерімен түсіндірілуі мүмкін. Константин Коротков Кирлиан фотосуретіне ұқсас "газ разрядты визуализациялау" (GDV) деп аталатын техниканы әзірледі. Коротковтың GDV камера жүйесі компьютермен GDV суреттерін тікелей жазу, өңдеу және интерпретациялау үшін аппараттық және бағдарламалық құралдардан тұрады. Коротков бұл құрылғыны және медициналық зерттеулерді насихаттайды. Польшадағы Тоқыма архитектурасы институтының ғалымы Изабела Циезиелска Коротковтың GDV камерасын қолданып, адамның әртүрлі тоқымалармен жанасуының жүрек соғуы мен қан қысымы сияқты биологиялық факторларға, сондай-ақ короналық разряд суреттеріне тигізетін әсерін бағалады. Эксперименттер кезінде қатысушылардың саусақтарынан короналық разряд суреттері түсірілді, ал қатысушылар алдарында түрлі табиғи және синтетикалық материалдан жасалған жеңдер киген. Нәтижелер адамның тоқымалармен жанасуы мен короналық разряд суреттері арасындағы байланысты анықтамады және қорытындысыз деп танылды.
Талаптар
Кирлиан Кирлиан фотосуреттері арқылы жасалған бейнелер тірі жандарды қоршап тұрған болжамды энергия өрісін немесе аураны көрсетеді деп сенді. Кейбір адамдар осыған сенеді. Кирлиан мен оның әйелі өздерінің суреттерінде тірі объектілердің физикалық және эмоционалдық жағдайын көрсететін өмірлік күш немесе энергия өрісі бейнеленгенінге көз жеткізді. Олар осы суреттерді ауруларды диагностикалау үшін пайдалануға болатынын ойлады. 1961 жылы олар осы тақырыптағы алғашқы мақаласын "Ғылыми және қолданбалы фотографияның орыс журналында" жариялады. Кирлианның тұжырымдамалары энергиялық емдеу тәжірибешілері тарапынан қабылданып, қолдау тапты.
Жарылған жапырақ эксперименті
Бұл энергия өрістерінің бар екенін көрсететін әдеттегі тәжірибе, белгілі бір уақыт аралығында жыртылған жапырақтың Кирлиан суретін түсіруден тұрады. Жапырақтың біртіндеп кеуіп кетуі аураның күшінің әлсіреуімен байланысты деп есептелді. Кейбір тәжірибелерде, егер бірінші суреттен кейін жапырақтың бір бөлігі жыртылса, екінші суретте жоғалған бөліктің сиқырлы бейнесі кейде көрінеді. Бірақ, егер екінші сурет түсірілгенге дейін сурет түсірілетін бет қалдық ылғал мен ластанушы заттардан тазартылса, жоғалған бөліктің суреті пайда болмайды. Жапырақтың ылғалдылығы электрлік разрядтың коронасына күшті әсер ететінін көрсету арқылы "тірі аура" теориясы кем дегенде жартылай жоққа шығарылады; ылғалдың артуы корона разрядтарының ұлғаюына себеп болады.
Қи
Беверли Рубик сияқты ғалымдар Кирлиан фотосуреттерін зерттеу арқылы адам био өрісінің идеясын зерттеді, қытайлық Цигун ілімін түсіндіруге тырысты. Цигун ілімі бойынша, барлық тірі нәрсеге сіңген ци (немесе чи) деп аталатын өмірлік энергия бар. Рубиктің тәжірибелері Константин Коротковтың GDV құрылғысын пайдаланып суреттер жасады, олар созылмалы аурулары бар науқастардағы ци био өрістерін көрсетеді деп есептелді. Рубик өзінің тәжірибелеріндегі үлгі мөлшерінің "мағыналы статистикалық талдау жасауға жеткіліксіз болғанын" мойындайды. Бұл энергияларды арнайы фотожабдықтармен түсіруге болатындығы туралы мәлімдемелер күмәнданғандар тарапынан сынға ұшырайды. Дэвид Боуидің 1997 жылғы "Earthling" альбомының көркемдік дизайнында Боуи түсірген Кирлиан фотосуреттері бар. Боуидің мойнындағы крестті және "бармақтың" ұшын көрсететін фотосуреттер 1975 жылдың сәуірінде Боуи Лос-Анджелесте тұрғанда және паранормальдық құбылыстарға қызығушылық танытқан кезде түсірілген. Фотосуреттер кокаин қолданғанға дейін және 30 минуттан кейін салынған. Кейінгі фотосуретте крест пен бармақтың айналасындағы "аураның" айтарлықтай ұлғайғаны байқалады. Ғылыми фантастика авторы Пирс Энтонидің "Кластер" романдары Кирлиан аурасы тұжырымын адамның жекелігін басқа денеге, тіпті шектен тыс қашықтыққа, жарық жылдарымен бірге ауыстыру тәсілі ретінде қолданады. А. Э. ван Вогттың "Анархистік Колосс" (1977) кітабында "Кирлиандық компьютерлермен" басқарылатын анархистік қоғам туралы айтылады. "X-файлдар" телесериалының алғашқы жеті маусымының титрлерінде сол қолдың Кирлиан суреті көрсетіледі. Сурет кіріспе видеомонтаждағы 11-ші бөлім ретінде пайда болады және негізгі контур ретінде көгілдір түсті короналды разрядтан тұрады, ал көрсеткіш саусақтың тек проксимальды фалангасы қызыл түсте жасырын түрде көрсетілген. Ақ түсті адам силуэті қолға қарай құлайды.