Кіріспе

АҚШ Әскери-теңіз күштері 1892 жылы «Техаспен» бірге линкорлар салуды бастады, бірақ алғашқы линкор деп танылған кеме «Индиана» болды. «Техас» және «Мэн» кемелері үш жылдан кейін, 1895 жылы қолданысқа берілді және 19 ғасырдың соңындағы «Жаңа Әскери-теңіз күштері» бағдарламасының бөлігі болды. Бұл бағдарлама сол кездегі Әскери-теңіз күштері министрі Уильям Х. Ханттың Еуропа елдерінің теңіз күштерімен теңесу ұсынысынан туындады және көп жылдық пікірталасқа себеп болды. Алайда, Бразилия империясы «Риашуэлу» линкорын қолданысқа бергеннен кейін Ханттың ұсынысы қолдау тапты. 1890 жылы Альфред Тайер Маханның «Теңіз күшінің тарихқа әсері» атты кітабы жарық көрді және болашақ теңіз саясатына зор ықпал етті. Министр Бенджамин Ф. Трейсиге тигізген ықпалының нәтижесінде, 1890 жылғы 30 маусымдағы Әскери-теңіз күштері туралы заң «үш теңізге шығатын, жағалаудағы шайқас кемесін» салуға рұқсат берді. 1892 жылғы 19 шілдедегі Әскери-теңіз күштері туралы заң төртінші «теңізге шығатын, жағалаудағы шайқас кемесін» салуға рұқсат берді, ол «Айова» аталды. Бұл кемелердің тек қорғанысқа арналғаны туралы кейінірек айтылған мәлімдемелерге қарамастан, олар испан-американ соғысында шабуылдық операциялар үшін бірден қолданылды. 20 ғасырдың басында АҚШ Әскери-теңіз күштерінде үш және екі линкор қызметте немесе құрылыс кезеңінде болды. Бұл АҚШ-ты 1870 жылы 12-ші орында болған елден теңіздегі әлемнің бесінші күшті державасына айналдырды. Конгресс актісі бойынша аталған «Кирсарджді» қоспағанда, барлық АҚШ Әскери-теңіз күштерінің линкорлары штаттардың аттарымен аталып келді. 48 штаттың әрқайсысының кем дегенде біреуі линкормен аталыпты, тек Монтана штаттық линкорға ие болған жоқ. Екі линкор «Монтана» деп аталуына рұқсат берілді, бірақ екеуі де құрылыс басталғанға дейін жойылды. Аляска мен Гавайи штаттар 1959 жылы, линкорлар салу тоқтағаннан кейін ғана айналды. Бірақ Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде «Аляска» крейсері («Жоғары крейсер») салынды, ал оның «Гавайи» бауырласы құрылысын басталды, бірақ аяқталмады. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін соғыс сыйлығы ретінде алынған «Зриньи» (бұрынғы австриялық), «Радецкий» (бұрынғы австриялық) және «USS Ostfriesland» (бұрынғы неміс «SMS Ostfriesland») предноугтары АҚШ Әскери-теңіз күштеріне қолданысқа берілді, бірақ оларға корпус классификациялық белгілері тағайындалмады. Американдық линкорлардың ешқайсысы теңізде жоғалған емес, бірақ Пёрл-Харборға шабуыл кезінде төрт кеме батып кетті. Олардың ішінде тек «Аризона» мен «Оклахома» ғана жаудың әрекетінен толығымен жойылды. Басқа да бірнеше линкорлар нысана ретінде батырылды, ал «Юта» әскериленбей, нысанаға және оқу кемесіне айналдырылып, Пёрл-Харборда толығымен жойылды. «Оклахома» кемесінің корпусы құтқарылып, материкке сүйретіліп әкетілген кезде теңізде жоғалып кетті. Екінші дүниежүзілік соғыста Грецияға шабуыл жасаған неміс бомбалаушыларынан 1941 жылы «Миссисипи» және оның бауырласы «Айдахо» американдық предноуг линкорлары батырылды. Кемелер 1914 жылы Грецияға сатылып, сәйкесінше «Килкис» және «Лемнос» грек линкорлары аталды.

1880-жылдар 1910-жылдар

Мэн және Техас 1880-жылдардағы "Жаңа Әскери-теңіз флоты" бағдарламасының бір бөлігі болды. Техас және BB 1-ден BB 4-ке дейін "жағалау қорғаныс линкоры" ретінде бекітілді, бірақ Мэн бронекер ретінде тапсырылды және крейсерге айналу үшін тым баяу болғандықтан ғана "екінші сыныпты линкор" ретінде қайта жіктеліп жіберілді. Келесі топ, BB 5 Kearsarge-ден BB 25 New Hampshire-ге дейін, жалпы әлемдік пре-дредноуттардың дизайнына сәйкес келді және 1900-1909 жылдар аралығында пайдалануға берілді. Американдық пре-дредноуттардың ең танымал класы – Коннектикут класы болды, ол әдеттегі төрт зеңбірекпен қаруланған, өте ауыр аралық және қосымша батареялармен, сондай-ақ орташа үшінші батареямен жабдықталған. Олар теңізде жақсы жүзіп, өз класындағы кемелерге қарағанда жақсы қаруланған және брондалған. Американдық соңғы пре-дредноут класы – Миссисипи класы, көбірек кемелерді, бірақ шектеулі қашықтықтағы баяу кемелерді құру бойынша тәжірибе болды. Әскери-теңіз күштері бұл тұжырымды тез қабылдамады және 6 жыл ішінде оларды 1914 жылы Грекияға сатылып, жаңа супер-дредноут Idaho үшін төлем жасалды. Дредноуттар, BB 26 South Carolina-дан BB 35 Texas-қа дейін, 1910-1914 жылдар аралығында пайдалануға берілді, біркелкі екі мұнаралы конструкцияға ие болды, кейіннен барлық соғыс кемелерінде стандартқа айналған мұнаралардың үстіне орналасуын енгізді, сондай-ақ салыстырмалы түрде ауыр броня және орташа жылдамдыққа ие болды. Он кемелердің бесеуі британдықтар қолданған жылдам тікелей турбиналардың орнына, жоғары жанар май шығынымен белгілі бір тік үш есе кеңейту (VTE) жүйесін пайдаланды. Кемелерде 8 (Оңтүстік Каролина класы), 10 (Делавэр және Флорида) немесе 12 (Уайоминг класы) 12 дюймдік зеңбіректер немесе 10 (Нью-Йорк класы) зеңбіректер болды. Дредноуттар жақсы қызмет етті, соңғы екі класы екінші дүниежүзілік соғысқа дейін сақталды, содан кейін жарамсыз деп танылды. Алайда, оларда ешқашан шешілмеген кейбір кемшіліктер болды, ал он және он екі зеңбіректі кемелердегі орталық мұнаралар қазандықтар мен жоғары қысымды бу жүйелеріне жақын орналасқан, бұл ыстық климатта салқындатуды қиын және проблемалы етіп берді. Олардың бірі – Техас (BB 35) – екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі кезеңдегі соңғы американдық линкоры және әлемдегі жалғыз қалған дредноут. Содан кейін он екі "Стандарт" кеме пайда болды, 1914-1920 жылдар аралығында BB 36 Nevada-дан бастап пайдалануға берілді (BB 49-54 де "Стандарттар" санатында болды, бірақ ешқашан пайдалануға берілмеді және Вашингтон әскери-теңіз келісімі бойынша жарамсыз деп танылды). Оклахома (BB 37) үш есе кеңейту механизмімен пайдалануға берілген соңғы американдық соғыс кемесі болды; қалған "Стандарттардың" барлығы тісті бу турбиналарын (Nevada, Пенсильвания класы, Айдахо және Миссисипи) немесе турбоэлектрлік жетегін (Нью-Мексико, Теннесси және Колорадо кластары) пайдаланды. "Стандарттар" – төрт мұнаралы, мұнаймен жұмыс істейтін, жоғары жылдамдыққа, жоғары жылдамдықтағы тактикалық диаметрге және "Барлығы немесе Ешнәрсе" принципі бойынша таратылған ауыр броняға ие кемелер тобы. Қару-жарақтары да тұрақты болды: Nevada класында он 14 дюймдік, Пенсильвания, Нью-Мексико және Теннесси кластарында он екі, ал Колорадо класында сегіз зеңбірек болды.

1930-1940 жылдар

1930 жылдардағы "кеме жасаушылар мерекесінен" кейін USN толығымен жаңа үлгідегі тағы он линкор тапсырыс берді, олар жылдам линкорлар деп аталды. Бұл кемелер BB 55 Солтүстік Каролинадан басталып, соңғы кеме BB 66 Кентукки болды (бірақ соңғы құрастырылған кеме BB 64 Висконсин болды). Бұл кемелер бұрынғы американдық жобалау тәсілдерінен түбегейлі өзгеше болды. Барлық он кеме Panamax үлгісімен (техникалық тұрғыдан Panamax-тан кейінгі, себебі олардың ені қалыпты Panamax енінен екі футқа артық болды, бірақ олар каналдан өте алды) салынды. Олар жылдам линкорлар болып, ұшақ тасымалдаушылармен бірге жүзу жылдамдығымен (бұл жылдамдық олардың негізгі міндеті емес, жаудың жеңіл крейсерлерін қуып жеңіп, жою үшін қажет болды) жүре алатын. Олардың басқару қарулары дерлік біртекті болды (әр кемеде тоғыз 16 дюймдік зеңбірек, жалғыз айырмашылық – Iowa класындағы кемелерде 45 калибрден 50 калибрге ұзындығының ұлғайтылуы), басқа американдық жобалармен салыстырғанда жоғары жылдамдық (Солтүстік Каролина және Оңтүстік Дакота кластарында, Iowa класында) және орташа броньға ие болды. Солтүстік Каролина класы ерекше алаңдау тудырды, себебі олардың қорғанысы 16 дюймдік аса ауыр снарядтарға қарсы "жеткілікті" деп бағаланды. Олар бастапқыда үш төрттік 14 дюймдік зеңбірек батареясымен жобаланып, кейін Екінші Лондондық теңіз келісімінің эскалациялық тармағы күшке енгеннен кейін үштік 16 дюймдік зеңбірек батареясына ауыстырылды. Бұл кемелердегі қосымша қарулар да дерлік біртекті болды: флагмандық кеме ретінде жабдықталған Оңтүстік Дакотаны қоспағанда, осы топтың қалған тоғыз кемесі біркелкі 20 зеңбіректік 5 дюймдік (127 мм) қосымша батареямен жабдықталды (Оңтүстік Дакотада флагмандық жабдықтарға орын беру үшін екі 5 дюймдік зеңбірек орнатылуы алынып тасталды). Екінші дүниежүзілік соғыс кемелері үш мұнаралық орналасуымен және жоғарғы құрылымды биік бағаналы мачтасымен ерекшеленеді. Соңғы кеме Висконсин (BB 64) 1944 жылы қолданысқа енгізілді (Висконсин соңғы болып бекітілді; алайда, Миссури (BB 63) қосымша ұшақ тасымалдаушылар құрылысының кешігуіне байланысты үш айдан кейін қолданысқа енгізілді). Миссури (BB 63), жапондық капитуляция құжатына қол қойылған кеме ретінде танымал, 1992 жылдың 31 наурызында әлемдегі соңғы линкор ретінде қызметтен шығарылды. Осы он кемеден жетісі қазірге дейін сақталған. Оңтүстік Дакота, Вашингтон және Индиана кемелері сүзіліп, қалғандары қазір мұражай кемелері болып табылады. Тағы бес кемеден тұратын Монтана класы (BB 67 Монтанадан BB 71 Луизианаға дейін) құрылуы жоспарланған, бірақ олар ұшақ тасымалдаушылардың көп санының пайдасына құрастырылмай жатып жойылды. Монтана класының кемелері 60,000 тонналық Panamax үлгісімен салынбақ, және басқа кемелерге қарағанда көп қару-жарақ (он екі 16 дюймдік зеңбірек) және ауыр броньға ие болмақ; әйтпесе олар Екінші дүниежүзілік соғыстың қалған линкорларымен біртекті болар еді. 2006 жылдың қазан айында соңғы линкорлар (Айова және Висконсин) теңіз тізілімінен шығарылды.

Стандартты типтегі соғыс кемелері

"Стандарт тип" деп аталатын соғыс кемелерінің сериясы 1911 және 1916 жылдар аралығында тапсырыс берілді, және "барлығы немесе ештеңе жоқ" бронясы сияқты бірқатар жаңа ерекшеліктерді қамтиды. Осы соғыс кемелерінің он екісі бес классқа бөлініп, 1916-1923 жылдар аралығында қолдануға берілді. Ескі кемелер 1920 жылдардың соңы мен 1930 жылдардың басында негізгі жөндеуден өтті.

Жылдам соғыс кемелері

"Жылдам шайқас кемесі" термині 1910 жылдардың басында қарулы қорғанысын төмендетпестен жоғары жылдамдыққа қол жеткізуге мүмкіндік беретін жаңа технологиялармен жабдықталған жаңа жобаларға қатысты қолданылды. АҚШ Әскери-теңіз күштері 1936 жылғы Екінші Лондондық теңіз келісімінен кейін үш классқа бөлінген он жылдам шайқас кемесін пайдалануға кірісті.