Кіріспе

Жапондық кәсіби го ойыншысы (1829–1862)

Шусаку (本因坊秀策, Ясуда Эйсай, Кувахара Шусаку, Жеңілмейтін Шусаку, Кувахара Торадзиро (桑原虎次郎) туған; 6 маусым 1829 – 3 қыркүйек 1862) – 19 ғасырдағы жапондық кәсіби го ойыншысы. Ол жыл сайынғы қамал ойындарында 19 ойынды жеңіліссіз өткізгенімен, Ота Юзомен өткізген отыз ойындық матчымен, оның атымен аталатын Шусаку дебютымен және қайтыс болғаннан кейін "го данасы" ретінде құрметтелгенімен белгілі. Оның ұстазы Хон'инбо Шууадан кейін, 1847/48 жылдан 1862 жылы қайтыс болғанға дейін ол ең күшті ойыншы деп есептеледі. Қамал ойындарындағы өнері үшін оған "Жеңілмейтін Шусаку" деген лақап ат берілді.

Өмірбаян

Ол жыл сайынғы қамал ойындарында 19 рет жеңіске жетіп, үздік нәтиже көрсеткеннен кейін "Жеңілмейтін" лақап атын алды. Кейбіреулер оның ұстазы Хонинбо Шувадан кем емес екенін айтады. Ұстазына деген құрметтің белгісі ретінде Шусаку ұстазына қарсы ақ түспен ойнаудан бас тартты, сондықтан олардың күшін салыстыру мүмкін емес. Мысалы, Шусаку Ота Юдзоға қарсы оң нәтиже көрсетті, бірақ оны қиын қарсылас деп санады, ал Шува оны оңай жеңді. Шусакудан басқа "Го данасы" (Кисей) атағын тағы екі адам алды: Хонинбо Досаку (1645–1702) және Хонинбо Жова (1787–1847). Алайда, Жованың атағы Меджин Годокоро лауазымын алу үшін жасаған амалдары туралы жағымсыз мәліметтер (Зайн Дансода) анықталғаннан кейін алынып тасталды. Бүгінде Жапонияда Шусаку туралы көптеген еңбектер жарық көргендіктен, оның беделі көбірек салмаққа ие, ал Батыста ақпараттың жетіспеуіне байланысты оның беделі әлі де жоғары бағаланған.

Метеорлық көтеріліс

1840 жылы Шусаку Эдодан шығып, бір жылдан астам уақыт үйіне қайтып келді. Келесі жылдары ол қатарлар бойынша тұрақты түрде өрледі, 1844 жылы 4 данға жетті, содан кейін ұзақ уақытқа үйіне оралды. 1846 жылдың сәуір-мамыр айларында Эдоға оралғанда, ол сол кездегі ең күшті ойыншы саналған Геннан Инсекимен ойнады. Шусаку екі тас кемшілікпен ойнады, бірақ Геннан Шусакудың тым күшті екенін түсінді, сондықтан ойынды тоқтатты. Жаңа ойын басталды, онда Шусаку қара тастармен ойнады, бұл «құлақты қыздырған» ойын деп аталды. Геннан жаңа жосеки (бұрыштағы бастапқы вариация) жасады, ал Шусаку оған жауап беруде қателік жіберді. Ол қарсылық көрсетті, бірақ ойынның ортасына қарай, бақылаушылардың барлығы Геннан жеңіске жетеді деп ойлады, бір дәрігерден басқа. Ол Го-да шебер емес екенін мойындады, бірақ Шусакудың белгілі бір соққысынан кейін Геннанның құлақтары қызарып кеткенін байқады, бұл Геннанның таңғалуын білдірді. Нәтижеде Шусаку екі ұпаймен жеңіске жетті. Эдоға оралғаннан кейін Шусаку 5 данға көтерілді және Хонинбо Шуваның ресми мұрагері аталды, ол Хонинбо үйінің басшысы болуға тиіс еді. Шусаку бастапқыда Асано лордына деген міндеттемелерін себеп көрсетіп, бас тартты. Бұл мәселе шешілгеннен кейін ол келісім берді. Хонинбо үйінің басшысының мұрагері ретінде Шусакуның жоғары мәртебесі болды. Оның деңгейі де артты, ол ақыры 7 данға жетті, бірақ нақты уақыты белгісіз – кейбіреулер 1849 жылы, ал басқалары 1853 жылы дейді. Басты қарсыласы және досы Ота Юдзоны хендикап алуға мәжбүрлегеннен кейін, Шувадан басқа ол ең күшті ойыншы деп мойындалды.

Санжубанго

1853 жылы Эдодағы сарайдың біріне ойыншылардың бір тобы жиналды. Ойыншылар: Ясуи Санчи, Ито Шова, Сакагучи Сентоку, Хаттори Сейтецу және Ота Юзо. Олар Шусаку туралы әңгімелесіп, сол кездегі ең күшті ойыншы – Шусаку деген қорытындыға келді, бірақ Ота оған келіспеді. Ол Шусакумен өтіп жатқан ойында 3:3 есебімен тең екенін айтты. Бұл туралы естіген Акай Горосаку Ота мен Шусаку арасындағы 30 партиядан тұратын го турнирін (Санжубанго) демеушілік етуге шешім қабылдады. Турнир 1853 жылы басталды, Ота 46 жаста, 7 дан, ал Шусаку 24 жаста, 6 дан болды. Ойындар аптасына бір рет өткізілді, бұл әдеттегі 10 партиялық матчтан жылдам болды. Ота 11-ші партияға дейін жақсы ойнады, содан кейін Шусаку қарсылық көрсетуге кірісті. 17-ші партиядан кейін Ота 4 партиямен қалып қойды. 21-ші партия шілдеде өтті, ал 22-ші партия сол жылдың қазан айына дейін кешіктірілді, себебі белгісіз. 22-ші партия Отаның үйінде өтті, бұл бейтарап жерлерде өткен басқа партиялардан ерекшеленді. Ота тағы да жеңіліске ұшырады, содан кейін ойын алаңы бейтарап жерге ауыстырылды. Алайда, 23-ші партияның нәтижесі бұрыннан дайындалған деп есептеледі. Ол шамамен 24 сағатқа созылды және тең аяқталды. Бұл Отаны ұяттан сақтады. Ақ түспен ойнап тең нәтижеге қол жеткізу үлкен жетістік саналды, сондықтан бұл, Шусакудың қамалға шақырылуымен бірге, матчты тоқтатуға себеп болды.

Өлім және мұра

1862 жылы Японияда холера эпидемиясы тарады. Шусаку Хонинбо үйіндегі науқастарға күтім жасады, өзі де ауырып, 3 қыркүйекте 33 жасында қайтыс болды. Шусаку есімі Шусаку фюсекиімен байланысты, қара түспен ойынды ашудың белгілі бір тәсілі, ол оны жетілдірді (бірақ ойлап таппады) және 1930 жылға дейін кең таралған ашылу стилінің негізі болды. Шусакуды Го ойыншыларының Эрдос санының аналогы – Шусаку саны арқылы да еске алады. 2014 жылдың 6 маусымында Google doodle Шусакудың 185 жылдығына арналды. Бұл Ұлыбританияда пікір қақтығысына әкелді, себебі Нормандияға түскен күнді мерекелеуге қарағанда жапонды құрметтеудің әдепсіздік екені айтылды. Google.uk сайтында дереу түзетулер жасалды.

Көркем әдебиет

Манга және аниме сериясы "Хикару но Го" да Шусаку ойдан шығарылған Го ойыншысы Фудзивара но Сайдың рухын ашты. Шусаку Сайдың арқылы Шусакуға жатқызылған ұлы ойындарды ойнау үшін құралға айналды.