Кіріспе

Иоанна I, сондай-ақ Иоанна I деп те аталады (1325 жылдың желтоқсаны – 1382 жылдың 27 шілдесі), 1343 жылдан 1382 жылға дейін Неаполь патшайымы, Прованс және Форкалькьер графесі болды. Ол сондай-ақ 1373 жылдан 1381 жылға дейін Ахея ханшайымы болды. Жоанна Калабрия герцогы Карл мен Валуаның Маридің нәрестелік шағынан аман қалған үлкен қызы еді. Оның әкесі Неаполь патшасы Роберттің ұлы, бірақ ол 1328 жылы әкесінен бұрын қайтыс болды. Үш жылдан кейін король Роберт Жоаннаны өзінің мұрагері етіп тағайындап, оның вассалдарына оған адал болуға ант берді. Жоаннаның беделін нығайту үшін ол өзінің жүрегі туысы, Венгрия королі Карл I-мен келісім жасады, осыған орай Карлдың кіші ұлы Андреумен Жоаннаның некесін шарттастырды. Карл I да ағасының мұрасын Андреуге беруді көздеді, бірақ король Роберт 1343 жылы өлім төсегінде Жоаннаны жалғыз мұрагері етіп атады. Ол сондай-ақ Жоанна 21 жасқа толғанға дейін оның иеліктерін басқару үшін регенттік кеңес тағайындады, бірақ король қайтыс болғаннан кейін регенттер мемлекеттік басқаруды қолға ала алмады. Жоаннаның жеке өмірі Неаполь Корольдігінің саяси тұрақтылығына шешуші әсер етті (оның бірінші күйеуі Андреудің 1345 жылы өлтірілуі, Венгрия королі Людовик I-нің басып кіруі – ағасының өлімі үшін кек алу ретінде ақталуы, сондай-ақ оның кейінірек Тарантолық Людовик, Майорка титулды королі Джеймс IV және Брунсвик-Грубенхаген герцогы Оттомен жасаған үш некесі) және оның Әулие Тақтың алдындағы беделін түсірді. Сонымен қатар, кейіннен Батыс схизмасы кезінде ол Папа Урбан VI-ға қарсы Авиньон Папалығын қолдады, ол оны 1380 жылдың 11 мамырында еретик және билікті басып алушы деп жариялады. Барлық балалары одан бұрын қайтыс болғандықтан, Жоаннаның мұрагерлері оның жалғыз тірі қалған қарындасы Марияның ұрпақтары болды, оның бірінші некесі олардың туысы Дюраццо герцогы Карлмен оның рұқсатысыз жасалды, осылайша бұл екеуі де Жоаннаға қарсы саяси фракцияның басшыларына айналды. Дюраццо тармағымен келісуге тырысып, мұрагерлігін қамтамасыз ету мақсатында Жоанна өзінің немере інісі Дюраццолық Маргаретті өзінің бірінші туысымен (және Жоаннаның екінші туысы) Дюраццолық Карлмен үйлендірді, ол ақырында Жоаннаны тұтқындап, түрмеге қамап, соңында 1382 жылдың 27 шілдесінде оның өліміне бұйрық берді.

Алғашқы жылдар

Жоанна Калабрия герцогы Карлдың (Неаполь патшасы Роберттің жалғыз аман қалған ұлы) және Валуалық Марияның (Франция королі Филипп VI-ның қарындасы) ең үлкен баласы еді. Ренессанс тарихшысы Донато Аккаяйоли оның Флоренцияда туғанын айтқан, бірақ ғалым Нэнси Голдстоун ата-анасының қалаға саяхат еткен кезде туған болуы мүмкін дейді. Жоаннаның нақты туған күні белгісіз; кейбір зерттеушілердің пікірінше, ол 1326 немесе 1327 жылы туған болуы мүмкін; алайда, анасы төрт жылдық некеде төрт немесе бес бала туғанын ескерсек, Жоанна 1325 жылдың желтоқсан айында туған болуы ықтимал. Екі бауырының ерте қайтысы — әртүрлі аталатын Элойза, Луиза немесе Мария (1325 жылдың қаңтар/ақпан айында туған, 27 желтоқсанда қайтыс болған) және Карл Мартель (13 сәуірде 1327 жылы туған, сегіз күннен кейін қайтыс болған) — Жоаннаны әкесінен кейін Неаполь тағына екінші кезектегі мұрагер етіп қойды. Калабрияның Карлы 9 қарашада 1328 жылы күтпеген жерден қайтыс болды. Оның өлімімен әкесі мұрагерлік мәселесіне тап болды, өйткені Карлдің қайтыс болғаннан кейін туған баласы 6 мамырда 1329 жылы туған Мария еді. Неаполь заңдары әйелдерге тақты мұра етуге тыйым салмайтын болса да, патшайымның билеуі бұрын-соңды болмаған жағдай еді. Киелі Тақ пен Роберттің атасы Анжу королі Карл I арасындағы келісім Карл I-нің әйел ұрпақтарының таққа ие болу құқығын нақты мойындаған, бірақ әйел монархтың үйленуі және күйеуіне билік жүргізуге рұқсат беруі керек екенін де айтқан. Сонымен қатар, Неаполь корольдік үйі Францияның Капет әулетінің бір тармағы болды және француздар жақында әйелдерді корольдік мұрагерліктен шығарды. Роберттің сіңілісі, Мажарстан королі Карл I, 1296 жылы Роберттің пайдасына мұрагерлік құқығынан айырылған, бірақ ол Regno (немесе Неаполь патшалығы) туралы талабын тастамады. Папа Иоанн XXII жылдар бойы Карлдың талаптарын елемеді, бірақ Роберттің Рухани францискандықтарды қолдауы (Папа оларды еретиктер деп санайтын) және Киелі Таққа жылдық салық төлемеуі Неаполь мен Папалық арасындағы шиеленісті күшейтті. Роберттің екі інісі, Таранто князі Филипп I және Дюраццо герцогы Иоанн, әйел монархқа қарсы таққа талапкер болатын. Роберт өзінің ұрпақтарына мұрагерлік билікті қамтамасыз етуді қалап, 4 желтоқсанда 1330 жылы Неапольдегі Кастель Нуовода өткен салтанатты рәсімде Жоанна мен Марияны өзінің мұрагерлері деп жариялады. Иоанн Дюраццо және оның әйелі Агнес Перигорда Роберттің шешімін қабылдады (мүмкін, олардың үш ұлының бірі Жоаннаға үйленуі мүмкін деген үмітте), бірақ Тарантоның Филипп I және оның әйелі Екатерина Валуа мойынсұнбауды шешті. 30 қарашада Жоаннаға әкесінің орнын басу құқығы берілгенде, Иоанн мен Агнес оған адал болуға ант берген неаполитандық вассалдардың қатарында болды, бірақ Филипп пен Екатерина рәсімге қатыспады. Тіпті Папа да Филиппті 1331 жылдың 3 наурызында Жоаннаға құрмет көрсету үшін Неапольге өкілін жіберуге көндіре алды. Осы уақытта Мажарстан королі Карл I Рим папасынан Робертті әкесі Карл Мартельдің Салерно княздығы мен Монте-Сант-Анжелоның құрметін оған және ұлдарына қайтаруға көндіруді сұрады. Сондай-ақ, ол Жоаннадан бір ұлына үйленуді сұрап, некелік келісім жасады. Папа бұл жоспарды қолдап, Робертті оны қабылдауға үнемі шақырды. Жесір қалған Екатерина Валуа өзінің жартылай бауыры, Франция королі Филипп VI-ға араласып, үйлену тойына кедергі келтіруді сұрады. Ол Жоанна мен Марияға өзінің ұлдары Робертті, Таранто князін және Луиді лайықты күйеулер ретінде ұсынды. Папа шешімді болып, 1331 жылдың 30 маусымында Жоанна мен оның әпкесі Карл I-нің ұлдарына үйленуге бұйырған бұйрық шығарды. Бастапқыда Жоаннаның күйеуі ретінде Карл I-нің үлкен ұлы Луи тағайындалды. Оның інісі Эндрю Луидің ерте қайтыс болған жағдайында ғана оның орнын басатын болды. Келіссөздер барысында Карл I шешімін өзгертіп, Эндрюді Жоаннаға үйлендірді. Мария Валуа 1332 жылы Бариге паломниттік сапарда қайтыс болғаннан кейін, Роберттің екінші әйелі (Жоаннаның өгей анасы) Майоркалық Сансия қыздарының білім алуына жауапкершілік алды. Францискандықтар рухани қауымының ынталы қолдаушысы Сансия королева, Папа король Робертпен некелерін бұзудан бас тартса да, кларсис сектасының енесі сияқты өмір сүрді. Жоанна мен Марияның күтушісі Катаниялық Филиппа олардың білім алуына одан да зор ықпал етті және жетім қалған ханшайымдарға екінші ана болды. Боккаччоның айтуынша, Сансия мен Филиппа Роберт ордасындағы ең ықпалды тұлғалар болды, олар олардың келісімінсіз шешім қабылдамады. Әкесінің мәдениетті және нәзік сарайда өскен Жоанна, формальды білім алмаған болуы мүмкін немесе егер алған болса, өте жақсы болмаған, өйткені Анжувин құжаттары оның ұстаздарының есімдерін атамайды. Ол патша кітапханасындағы Тит Ливий, Паоло да Перуджа, Әйіс Григорий және Марко Поло сияқты авторлардың кітаптарын оқыған болуы мүмкін. Алайда, ересек болғаннан кейін ол латын, француз, итальян және прованс тілдерінде өзін-өзі жетілдіре алған (оның сақталған хаттарын ескерсек). Тарихшы Доменико да Гравина екеуі де Жоанна мен оның әпкесі Марияның «бірдей король Роберт пен королева Сансиямен барлық өнер мен ізгіліктермен танысқандарын» айтады. Мажарстан королі Карл I 1333 жылдың жазында Жоанна мен Эндрюдің некесі туралы әкесімен келіссөздерді аяқтау үшін жеке Неапольге келді. Ол саяхатқа ақшаны аямады, өйткені өзінің байлығы мен күшін көрсеткісі келді. Екі король келіссөздерді жалғастырғаннан кейін келісімге келді. Келісім бойынша Эндрю мен Жоаннаға нике құрылды, бірақ Роберт пен Карл I Эндрю Жоаннадан ұзақ өмір сүрсе, Марияға үйленуі керек екенін, ал Эндрю одан бұрын қайтыс болса, Карл I-нің қалған ұлдары Луи немесе Стефан Жоаннаға үйленуі керек екенін де айтты. Неке шарты 26 қыркүйекте салтанатты түрде қол қойылды. Келесі күні Роберт Жоанна мен Эндрюге Калабрия герцогтығы мен Салерно княздығын берді. Папа 1333 жылдың қараша айында некелерге қажетті рұқсаттарды берді. Неке көп жыл бойы толыққанды болмады, көбінесе Эндрюдің жас болуына байланысты, бірақ ол Анжу үйінің әртүрлі тармақтары арасында қақтығыстарға әкелді. Эндрю Неапольде өсті, бірақ ол және оның венгрлік серіктері шетелдіктер ретінде қарастырылды. Оның туыстары (Филипп Тарантоның ұлдары және Иоанн Дюраццо) тіпті Жоанна да оны қызықтыратын. Заманауи және кейінгі авторлар король Роберт бастапқыда Эндрюді өзінің мұрагері етіп тағайындағысы келгеніне сендірді. Мысалы, Джованни Виллани корольдің «Венгрия королінің ұлын өлімінен кейін оны із басуын қалағанын» айтты. Алайда, 1330 жылдардың соңында Анжу Библиясының миниатюралары тек Жоаннаның басында тәжін бейнелейді. Король оны тапсырыс бергендіктен, суреттер оның Эндрюдің таққа талап етуін қабылдамайтынын көрсетеді. Шындығында, өсиетінде ол Неаполь, Прованс, Форкалькье және Пьемонтқа Жоаннаны жалғыз мұрагері етіп тағайындады және Иерусалим патшалығына талабын да оған берді. Ол Марияның Жоанна баласыз қайтыс болған жағдайда оның биліктеріне ие болатынын да айтты. Король Роберт Эндрюдің тағына отыруына бұйрық бермеді, осылайша оны Неаполь басқарудан шеттетіп тастады. Өлімі алдында король Роберт өзінің ең сенімді кеңесшілерінен — Вице-канцлер Филипп де Кабассоль, Кавайон епископы, Прованс үлкен сеніміші Филиппо ди Сангинетто және адмирал Жифредо ди Марцанодан — тұрақты кеңес құрды және Сансия басшылық етті. Ол Жоаннаның 21 жасқа толғаннан кейін ғана жеке билікке көше алатынын бұйырды, бұл 18 жасқа толғанда ересек деп есептелетін әдеттегі заңды ескермеді.

Кiру

Король Роберт скончался 20 января 1343 года в возрасте 67 лет, отслужив 34 года королем Неаполя. Через два дня Андрея посвятили в рыцари, а его брак с Джоанной был совершен в соответствии с последней волей покойного короля. После этого они встречались друг с другом лишь на важных государственных и религиозных церемониях. В остальное время они посещали разные церкви, бывали в разных местах, и Джоанна даже запрещала мужу входить в ее покои без ее разрешения. Пятнадцатилетний Андрей не имел собственной казны, и придворные Джоанны контролировали его ежедневные расходы. Описывая политическую ситуацию в Regno после смерти Роберта, Петрарка назвал Джоанну и Андрея «двумя ягнятами, вверенными заботе множества волков, и я вижу королевство без короля». Большинство политических сил были недовольны созданием регентского совета. Джоанна обратилась к папе Клименту VI с просьбой даровать ее мужу титул короля, вероятно, потому что она хотела обеспечить поддержку венгерских Анжу, чтобы сократить срок своего несовершеннолетия. Папа Римский рассматривал создание регентского совета как узурпацию его суверенных прав, но он хотел контролировать управление Неаполем. Он отклонил предложение Джоанны, но редко обращался с письмами непосредственно к совету. Агнес из Перигора хотела обеспечить брак сестры Джоанны Марии со своим старшим сыном, Карлом Дюраццо. Вдовствующая королева Санция и Джоанна поддержали ее план, но знали, что Екатерина Валуа будет возражать против этого брака. Брат Агнес, Эли де Таллейран Перигор, был самым влиятельным кардиналом при папском дворе в Авиньоне. Он убедил Климента VI издать папскую буллу 26 февраля 1343 года, разрешающую Карлу Дюраццо жениться на любой женщине. Обладая буллой, Мария была обручена с Карлом Дюраццо в присутствии Джоанны, Санции и других членов регентского совета в Кастель-Нуово 26 марта. Обручение возмутило Екатерину Валуа, которая обратилась к королю Филиппу VI Франции и папе, требуя аннулировать его. Через два дня после обручения Карл Дюраццо похитил Марию в свой замок, где священник тайно их обвенчал, и брак вскоре был совершен. Второй сын Екатерины Валуа, Луи Тарантский, вторгся во владения Карла Дюраццо. Карл Дюраццо собрал свои войска для обеспечения защиты своих владений. Тайный брак своей сестры привел Джоанну в ярость, и она отправила письма папе, требуя аннулировать брак. Папа Климент VI отказался и приказал кардиналу Таллейран Перигору отправить посла в Неаполь для посредничества в компромиссе. Посланник кардинала убедил стороны подписать соглашение 14 июля 1343 года. Законность брака Карла и Марии была признана, но Екатерина Валуа и ее сыновья получили денежную компенсацию из королевской казны. Джоанна потеряла доверие как к своей сестре, так и к дюраццской ветви своей семьи и начала продвигать карьеру своих самых доверенных вассалов, включая сына Филиппы из Катании, Роберто де Кабанни, и своего незаконнорожденного дядю, Карла д’Артуа.

Қақтығыстар

Андрейдің мажар қызметшілері анасы, Польшаның Елизаветасына Андрейдің жағдайының тұрақсыздығы туралы хабарлады. Ол және үлкен ұлы, Венгрияның Людовик I, Андрейдің тәж кию рәсімін тапсыру үшін Папаға елшілерді Авиньонға жіберді. Сондай-ақ, Андрейдің беделін нығайту үшін Корольдікке баруды шешті. Венгриядан аттанғанда, Елизавета королева Венгрия қазынасынан 21 000 алтын және 72 000 күміс марка жинады, өйткені ол Ұлы үшін Киелі Тақ пен неаполитандық аристократтардың қолдауын алу үшін көп ақша жұмсауға дайын еді. 1343 жылғы жазда ол серіктерімен Манфредонияға келді. Ол ұлымен Беневентода кездесті, бірақ Жоанна оны бірнеше күннен кейін Сомма Везувианада қабылдады. Кездескенде Жоанна патшалық мәртебесін көрсету үшін таж киген болатын. Елизавета королева және оның серіктері 25 шілдеде Неапольге кірді. Ол бірінші болып Жоаннаның әжесіне барды, бірақ ауырып жатқан Майорканың Сансиясы Андрейдің мүддесіне араласпады. Жоанна күйеуінің тәж кию рәсіміне ашық қарсылық білдірмеді, бірақ қайын енесі оның тек уақытты созуға тырысып жатыр екенін тез түсінді. Елизавета патшайым Неапольден Римге аттанды және Андрейдің тәж киюіне рұқсат беруді өтініп, Авиньонға елшілер жіберді. Қазан айында кардинал Джованни Колоннаның елшісі ретінде Неапольге келген Петрарка король Роберттің қайтысынан кейін Корольдік анархияға ұшырағанын сезді. Ол ақсүйектердің топтарының түнде халықты қорқытып, Жоанна мен Андрейдің қатысуымен гладиаторлық ойындардың үнемі өткізілетінін жазды. Ол сондай-ақ екі жүзді францискан монахы, Фра Робертоның регенттік кеңесін басқарып отырғанын айтып, оны "жалаңаяқ аяқтарымен, басы ашық, кедейлігімен мақтан тұтып, ләззаттан тамған үш аяқты құбыжық" деп сипаттады. Петрарка 1341 жылы түрлі қылмыстар үшін түрмеге жабылған Пипини ағайындыларын босатуды көздеді. Олардың мүлігі патша отбасының әртүрлі мүшелеріне және неаполитандық аристократияға таратылды, ал Петрарка регенттік кеңеске оларға рақымшылық беруге көндіре алды. Римде болған Елизавета патшайым ықпалды кардинал мен неаполитандық басшылар арасындағы қақтығыстың ұлының беделін нығайтуға мүмкіндік беретінін түсінді. Андрей Пипинидің жағына шығып, оларды босатуға уәде берді. Неапольден келген Петрарканың баяндамалары Папаны регенттік кеңес Корольдікті тиімді басқара алмайтынына сендірді. Иоаннаның әлі кәмелетке толмағанын ескере отырып, Папа кардинал Аймери де Шалусты өзінің легаты етіп тағайындады және оған 1343 жылғы 28 қарашадағы бұйрық арқылы Корольдікті басқаруды тапсырды. Жоаннаның елшілері Папаның Авиньоннан кетуін кешіктіруге бірнеше рет тырысты. Оның қайын енесі мен Киелі Тақ арасындағы келіссөздер Жоаннаны алаңдатты және ол 1 желтоқсанда Пападан неаполитандық мәселелерді венгр елшілерімен талқылауды тоқтатуын сұрады. Папа Андрейді "Сицилияның даңқты патшасы" деп атады және 1344 жылғы 19 қаңтардағы хатында оның тәж киюін талап етті, бірақ ол көп ұзамай Иоаннаның билік етуге мұрагерлік құқығын атап өтті. Бес күннен кейін Жоанна Пападан өзінің өкілін қайтаруға және оған жалғыз билік жүргізуге рұқсат беруге шақырды. Папа Жоаннаның Корольдікті "еркек сияқты" басқаратынын мәлімдеп, оған жауап берді. Сол уақытта Елизавета Неапольге оралды және Андрейдің сарай қызметкерлері оған Андрейдің өміріне қарсы жоспарлар туралы хабарлады. Ол ұлын Венгрияға алып кетуге шешім қабылдады, бірақ Жоанна, Агнес Перигор және Екатерина Валуа оны көндірді. Жоанна мен оның әжелері Андрейдің венгр әскерлерімен бірге Венгриядан Неапольге қайтып келуінен қорқып қалды. Елизавета 25 ақпанда Италиядан ұлын тастап кетті. Анжуиндердің солтүстік итальяндық жаулары Корольдіктің әлсіздігін пайдаланды. Иоанн II, Монферраттың маркграфы және Милан висконттары Пьемонттағы Алессандрия мен Астиді басып алды және Жоаннаның егемендігін мойындаған басқа да Пьемонт қалаларына қарсы әскери жорығын жалғастырды. Олар 1344 жылы Тортона, Бра және Альбаны бағындырды. Жоанна Корольдік иелігінің үлкен бөліктерін өзінің ең сенімді қолдаушыларына, соның ішінде оның сүйіктісі деп айтылған Роберто де Кабанниге таратуды бастады. Жоаннаның қайырымдылығы Папаны ашуға мәжбүр етті, ол Андрейдің мемлекеттік басқарудағы рөлін нығайтуға дайын екенін білдірді. Сондай-ақ, Папа Аймери де Шалусқа тез арада Неапольге көшіп кетуге бұйрық берді. Шалус 1344 жылғы 20 мамырда Неапольге келді. Жоанна Папаға жеке рәсімде ғана адал болуға ниеттенді, бірақ Папаның легаты оның талаптарына қарсы тұрды. Жоанна күйеуімен бірге қоғамдық рәсімде адал серт беруге мәжбүр болды. Жоанна ауырып қалды және оның ауруы Пипини ағайындыларын босатуға Андрейге мүмкіндік берді, бірақ оның бұл әрекеті басқа неаполитандық аристократтарды ашуға түртті. 28 тамызда Папаның легаты Жоаннаны Неапольге заңды мұрагер ретінде ресми мойындады, бірақ ол Папаның легатының Корольдікті басқару құқығын мойындауға мәжбүр болды. Шалус регенттік кеңесін таратып, провинцияларды басқаруға жаңа шенеуніктерді тағайындады. Алайда, корольдік шенеуніктері легаттың бұйрықтарын елемеді, ал Жоанна Киелі Таққа жылдық салық төлеуден бас тартты, өйткені ол Корольдіктен айырылған еді. Кардинал Талейран Перигор және Жоаннаның елшісі Луи де Дураццо Папа Климент VI-ны өзінің легатын қызметтен босатуға шақырып, ол қызметтен кетуге дайын еді. Папа Филипп VI король араласуынан кейін легатты қайтаруға шешім қабылдады, ол 1344 жылғы желтоқсанда 18 жасар Жоаннаның легаттың қамқорлығында жетілгенін мәлімдеді. 1345 жылғы ақпанда Папа бұйрық шығарды, онда Жоаннаның ең сенімді кеңесшілері Филиппа Катания және оның туыстары саясатқа араласпауы керек екенін айтты, бірақ ол сонымен қатар Шалустың орнына Шартр епископы Гийом Ламиді тағайындады. Папаны ынталандыру үшін Жоанна Андреймен келісуге тырысты және олардың некесі қайта жаңғыртылды. Ұзақ өтпей ол жүкті болды. Жоанна осы уақытта Прованстың сенешалы Рефорс д'Агультқа Пьемонтты басып алуды тапсырды. Кьери қаласының тұрғындары мен Джеймс Савойский Ахая Прованс армиясына қосылды. Олар көктемде Альбаны қайта басып алды, бірақ Иоанн II Монферрат және Висконти Кьериге жақын жерде әскер жинады және 23 сәуірде Гаменарио шайқасында Агульт армиясын жеңді. Агульт шайқас алаңында қаза тапты және Кьери жеңімпаздарға берілді. Жоанна мен Папа арасындағы қарым-қатынас шиеленісті болды, өйткені ол тағы да корольдік иеліктерін бөліп, Папаның ұсыныстарын елемеді. 10 маусымда Климент VI оның Андрейдің тәж киюіне кедері келтіруін тоқтатуға шақырды, бірақ ол күйеуін мемлекеттік басқарудан мүлдем шеттетуге бекінді. Ол күйеуінің мүддесін қорғауға ең лайықты екенін жауап берді, тарихшы Элизабет Кастинге сәйкес, оның "некедегі гендерлік рөлдерді түсінуі" ерекше болды. 9 шілдеде Папа оның корольдік иеліктерін жалға беруі тоқтатылмаса, оны анатемаға салуға дайын екенін жариялады. Королева Сансия 28 шілдеде қайтыс болды. Ұзақ өтпей Жоанна күйеуінен бас тартты. Жоанна мен Луи Таранто арасындағы махаббат туралы әңгімелер Неапольде тарады, бірақ оның адалсыздығы ешқашан дәлелденбеді. Папа Климент VI Андрейдің тәж киюін қамтамасыз етуге шешім қабылдады және кардинал Шалусқа рәсімді орындауды тапсырды. Папаның бұрылысы туралы естіген бір топ аристократтар Андрейдің тәж киюіне кедері келтіруге бел буды. 1345 жылы Аверсадағы аң ауы кезінде Андрей 18-19 қыркүйек арасында бөлмесінен түнгі уақытта шығып, аристократтардың шабуылына ұшырады. Сатқын қызметкер есіктің артынан жапты, ал Жоанна өз жатын бөлмесінде болғанда, қорқынышты күрес басталды, Андрей ашуланып қарсы тұрып, көмекке шақырды. Соңында оны жеңіп, баумен тұншықтырып, жыныс мүшесіне бау байлап терезеден лақтырып жіберді. Андрейдің мажарлық әйелі Изольда...

Қылмыс пен соғыс

Жоанна таққа отырғанда, Солтүстік Италиядағы бірнеше әмірлер оның есебінен өз аумақтарын кеңейту мүмкіндігін көріп, оны пайдаланды. 1344 жылы Монферрат графы Иоанн II оның Александрия, Асти, Тортона, Бра және Альба қалаларын басып алған шабуылдарға жетекшілік етті. Ол өзінің сенешалы Рефорс д’Агультті осы мәселені шешуге жіберді. 1345 жылдың 23 сәуірінде Гамэнарио шайқасында ол басқыншылармен шайқасты, бірақ ауыр жеңіліске ұшырап, қаза тапты. Монферрат содан кейін Джоаннаны қолдаған Пьемонт графы Джеймстің жерінде Чиериді басып алды. 1347 жылы Джеймс өзінің туысы және феодалдық мырзасы Савой графы Амадей VI-дан көмек сұрады. Олар сол шілде айында шабуылдаушыларды бірлесіп кері қайтарды. Содан кейін Иоанн одасына қосымша күштер қосып, Салуццо графы Томас II және Виенн графы Гумберт II-ні шақырды. Олар Жоаннаның аймақтағы дерлік барлық жерлерін басып алды. Ол Андрес інісі Стефанға емес, Таранто туыстарының біріне үйленетінін жариялағанда, венгрлер оны кісі өлтірген деп айыптады. Луи Таранто тәжірибелі әскербасы болды, ол өмірінің тәжірибесі арқылы Неаполь саясатын түсінді, және Джоаннаның тәтесі Валуалық Екатеринаның сарайында тәрбиеленді. Жоанна оған үйленуге ниет білдіргеннен кейін, оның ағасы Роберт өзінің туысы (және бұрынғы қарсыласы) Карл Дюраццомен бірге оларға қарсы бірікті. Джоаннаның бірқатар сарай қызметкерлері мен қызметшілері азапталды, кейіннен өлім жазасына кесілді, соның ішінде оның сицилиялық тәрбиешісі Катаниялық Филиппа және оның отбасы. Луи ағасының әскерін кері қайтаруға сәттілікке жетті, бірақ ол Неапольге жеткенде венгрлердің басып алуды жоспарлап отырғаны белгілі болды. Жоанна Сицилия Корольдігімен келісім жасап, олардың бір уақытта шабуылға түсуіне жол бермеді. Ол Луиге 1347 жылдың 22 тамызында үйленді, жақын туысқандық байланыс болғандықтан Папаның қажетті рұқсатын алмады. Некеге дайындалып, Луи Корольдіктің бірлескен қорғаушысы және қорғаушысы (1 мамыр 1347) болып тағайындалды, Чарльз Дюраццомен бірге. Бір айдан кейін (20 маусым) Луи Корольдіктің генерал-викарі болды. Бұл неке патшалықтағы патшайымның беделін төмендетті. Андрестің ағасы Ұлы Людовик осы мүмкіндікті пайдаланып, Неаполь Корольдігін өзіне қосып алуды көздеді. Ол әскери жорыққа шықты және алғашқы әскерлер 1347 жылдың 10 мамырында Л’Аквилаға кірді. 1348 жылдың 11 қаңтарында венгр әскерлері Неаполь Корольдігін басып алуға дайын Беневентода болды. Осы қауіпке тап болған Жоанна Кастель-Нуовоға зейнетке шығып, Марсельдің адалдығына сеніп, Луидің кек алуынан қашуға дайындалды. Күйеуінің оралуын күтпей, ол 1348 жылдың 15 қаңтарында Марсель азаматы Жак де Гоберге тиесілі екі галереяға отырып, Провансқа аттанды. Луи Таранто келесі күні Неапольге келді және басқа кемелермен қашып кетті. Неаполь қаласын оңай басып алғаннан кейін, Ұлы Людовик Жоаннаның туысы және күйеуі Карл Дюраццоны өлім жазасына кесті: ол 1348 жылдың 23 қаңтарында Луидің ағасы Андрес өлтірілген жерде басы кесілді. Жоанна мен Андрестің ұлы Карл Мартель (Карл Дюраццоның үлкен қызына күйеу болған), анасы қалдырып кеткен, оның ағасы Венгрия Корольдігінің Вишеград қаласына жіберді, ол 1348 жылдың 10 мамырында 2 жасында қайтыс болды. Брегансон бекінісінде тоқтағаннан кейін, Жоанна 1348 жылдың 20 қаңтарында Марсельге келді, онда оны жылы қарсы алды. Ол қаланың құқықтарын сақтауға ант берді және оның тұрғындарынан адалдық серт берді. Ол жоғары және төменгі қалаларды біріктіретін, әкімшілік бірлікті қамтамасыз ететін патенттік хаттарға қол қойды. Содан кейін ол Экс-ан-Провансқа барды, онда оның қабылдауы мүлдем басқаша болды; Провансаль барондары оған ашық жаулық көрсетті. Ол Провансқа қарсы ештеңе жасамауға және округтік лауазымдарға тек жергілікті тұрғындарды тағайындауға ант беруге мәжбүр болды. Жоанна 15 наурызда Авиньонға келді, ол Рим папасымен жеке кездесу өткізді. Луи Таранто оған Айгус-Мортесте қосылды, ал жұпты Климент VI қабылдады. Жоаннаның сапары үш мақсатқа ие болды: Луи Тарантоға үйлену үшін Пападан рұқсат алу, Андрестің өлтірілуіне қатысы бар деген айыптан ақталды және өз Корольдігін қайтадан басып алуға дайындық жасау. Рим папасы оларға үйленуге рұқсат берді, Андрестің өлтірілуіне қатысы бар деген айыпты тергеу үшін комиссия құрды және Авиньон қаласын 80 000 флоринге сатып алды, ол Прованстан тиімді түрде бөлінді. Ақырында, Рим папасы Жоаннаны қылмыстан ақтап берді. Авиньонда болған кезінде маусым айының соңында Жоанна екінші баласын және Луи Тарантомен некесінен туған тұңғыш қызын, Екатеринаны дүниеге әкелді. Ұлы Людовик Неапольде қара өлімнің басталуынан кейін қаладан кеткенін білгеннен кейін, Жоанна күйеуімен және жаңа туған қызымен бірге 21 шілдеде Авиньоннан шығып, 24-28 шілдеде Марсельде болды, содан кейін 30 шілдеде Санари-сюр-Мерге, 31 шілдеде Брегансон бекінісіне және, ақыры, 17 тамызда 1348 жылы Неапольге келді. Келгеннен бір ай өткен соң, 20 қыркүйекте ол бұрынғы уәделерін бұзып, Раймонд д’Агультты сенешаль лауазымынан алып тастап, оның орнына неаполитандық Джованни Баррилиді тағайындады. Халықтың наразылығынан кейін Жоанна д’Агультты лауазымына қайта орнатуға мәжбүр болды. Уақыт өте келе, неаполитандықтар венгрлерді варварлар деп қарастыра бастады, соның ішінде Джованни Боккаччо (Луи Ұлы туралы «’ашулы’ және ‘жыланнан да қатыгез’» деп сипаттады), сондықтан патшайым мен оның күйеуі қайтып келгеннен кейін беделдерін арттыру оңай болды.

Луи Таренттік

1349 жылдың басынан бастап Корольдыққа қатысты барлық құжаттар күйеу мен әйел есімдерімен ресімделді, ал Людовик әскери бекіністерді толық бақылауда ұстады. Олардың бірлескен билігі тұсында шығарылған монеталарда Луи есімі әрқашан Жоанна есімінен бұрын келді. Ол 1352 жылға дейін Папа Клемент VI тарапынан ресми түрде король және бірге билеуші ретінде танылмағанымен, неаполитандықтар оны сол сәттен бастап монарх деп санаған болуы мүмкін. Ол 1349 жылдың сәуір айында оны адалдықтан шығумен айыптап, сүйіктісі Энрико Карраччолоны жазалады, тіпті оны өлімге жіберген болуы мүмкін. Бірнеше күннен кейін, 2 маусымда, сол кездегі жұптың жалғыз тірі баласы Франсуаза 8 айлық шағында қайтыс болды. 1356 жылы Людовик пен Жоанна Сицилияны қайта басып алуды ұйымдастырды. Олар Никколо Акчайолидің жеңісінен кейін 24 желтоқсан 1356 жылы ресми түрде Мессинаға кірді, бірақ каталондықтардың теңіздегі ауыр жеңілісінен кейін (1357 жылғы 29 маусымда) Ачиреаледе қайтадан кетуге мәжбүр болды. Сонымен қатар, жалдамалы әскер командирі Арно де Серволь (үлкен дін қызметкері деп аталған) 1357 жылғы 13 шілдеде Дюранс өзенін кесіп өтіп, Провансты тонады. Луидің інісі (Жоаннаның әпкесі Марияның 1355 жылғы сәуірден бергі үшінші күйеуі) Филипп II Таранто Провансқа генерал-викарий ретінде, Провансты қиратып жатқан күштермен күресу үшін жіберілді. Ол Арманьяк графының әскерлерінің қолдауын сатып алды, бұл жергілікті халық үшін де үлкен қауіп болды. Ақырында Рим Папасы Иннокентий VI осы топтарды төлем арқылы таратып жіберді. Луи Таранто суға түсіп суық тигеннен ауырды. Оның жағдайы бір айдың ішінде нашарлап, 1362 жылғы 25 мамырда қайтыс болды.

Жеке билік

Луи Таррантоның өлімі, қатыгез және авторитарлық күйеу, Жоаннаға өзіне бұрынғыда тыйым салынған билікті қайтарып алу мүмкіндігін берді. Келесі үш жыл ішінде королева өзін танымал ететін бірқатар шаралар қабылдады: ол 1363 жылғы 20 наурызда Раймонд де Боға кешірім берді, Роджер Сан-Северинді Фукес д’Агульттің Прованс сенашалы етіп алмастырды және ішкі тәртіпсіздіктерді болдырмау үшін түрлі жарлықтар жариялады. 1362 жылғы 14 желтоқсанда Жоанна үшінші некесін, Майорканың титулдық королі және Ахея князі Яков IV-пен, одан он жас кіші болған күйеуімен, өкілдік арқылы жасады. Той бес айдан кейін, 1363 жылғы мамырда Кастель-Нуоводе жеке өтті. Айынықса, бұл неке де қиындықтарға толы болды: оның жаңа күйеуі Арагон королі Петр IV-нің темір торда шамамен 14 жыл тұтқында болды, бұл оқиға оның психикалық денсаулығына зиян келтірді. Оның нашар психикалық жағдайынан басқа, жұбайлар арасындағы даудың тағы бір себебі Яков IV-нің үкімет ісіне қатысуға тырысуы болды, бірақ оның неке шартында Неаполь үкіметіндегі кез келген рөлден шеттетілгені айтылған. Некелік қиындықтарға қарамастан, 1365 жылғы қаңтарда Жоанна Яков IV-тің баласына жүкті екені анықталды, бірақ ақырсоңында маусым айында түсік тастады, бұл туралы Папа Урбан V 1365 жылғы 19 шілдеде жолдаған көңіл айту хатында жазылған. Одан кейін ол ешқашан жүкті бола алмады. Неаполь королі болу үміті болмағандықтан, Яков IV 1366 жылғы қаңтардың соңында Неапольден Испанияға кетіп, Майорканы қайтарып алуға сәтсіз әрекет жасады. Ол Кастилия королі Генрих II-ге тұтқынға алынып, Монпельеде тұтқында ұстаған Бертран дю Гесклинге тапсырылды. 1370 жылы Жоанна оны құтқарып, қысқа уақытқа оған оралды, бірақ ол қайтадан, бұл жолы түпкілікті түрде кетіп қалды. 1375 жылы Руссильон мен Серданьяны қайтарып алуға тырысқанда сәтсіз болды және Кастилияға қашып кетті, онда ол 1375 жылғы ақпан айында Сорияда аурудан немесе удан қайтыс болды. Арль корольдігіне Киелі Рим империясының құқықтарын бекіту үшін Киелі Рим императоры және Богемия королі Карл IV Авиньонды кесіп өтіп, 1365 жылғы 4 маусымда Киелі Трофим шіркеуінде Арль королі ретінде таққа отырды, бірақ Жоаннаның Провансқа құқығын сақтады. Франция королі Карл V-нің інісі және Лангедок лейтенанты Анжу герцогы Людовик I Провансқа құқығын талап етті. Бертран дю Гесклиннің әскерлерінің көмегімен ол шабуылға шықты. Авиньон құтқарылды, Арль мен Тараскон қоршауға алынды, бірақ біріншісі басып алынса, екіншісі провансальдық әскерлердің он тоғыз күндік сәтсіз қоршаудан кейін құтқарылды. Сенашаль Раймонд II д’Агульттың әскерлері Серестеде жеңіліске ұшырады. Папа Урбан V және король Карл V-нің араласуы, сондай-ақ 1368 жылғы 1 қыркүйекте дю Гесклинге қарсы экскоммуникация жариялануы, соңғысының шегінуіне және 1369 жылғы 13 сәуірде бейбітшілік шартына қол қоюға себеп болды, содан кейін 1370 жылғы 2 қаңтарда бітімге қол қойылды. Осы аласапыраннан кейін Жоанна Папа Урбан V және Григорий XI тұсындағы Киелі Тақпен жақсы қарым-қатынаста болғандықтан, салыстырмалы тыныштық кезеңін бастан өткерді. 1371 жылы Сабрандық Эльзеар қасиетті деп жарияланды. 1372 жылы Швед Бриджит Неапольге келді. Григорий XI-нің делдалдығымен 1371 жылғы 11 сәуірде Анжулық Людовик I-мен соңғы бейбітшілік шартына қол қойылды, оған сәйкес ол Тараскондағы құқығынан бас тартты. Сонымен қатар, королева Пьемонттағы өз иеліктерін кейіннен үйленген кондотьер Отто Брауншвейгтің табысына арқа сүйеді. Вильнёв келісімі (1372) бойынша Жоанна Сицилияның 1282 жылы тоқсан жыл бұрын жоғалғанын ресми түрде мойындады. Содан кейін Жоанна патшалығын басқаруға толыққанды кірісіп, оның барлық аспектілерін ұнатты. Ол әділ және ақылды билеуші болғанымен, ең кішкентай заң немесе жарлық оның жеке мақұлдауы мен мөрісіз орындалмайтын. Жоаннаның билігі жергілікті бизнесті қолдау және қорғау, жаңа өнеркәсіптер құру және валютаны құлдыратудан бас тартумен ерекшеленді. Ол өзінің кең аймағында бейбітшілікті нығайтты. Королеваның терең руханилығына және Катерина Сиенская мен Бриджит Шведскаямен достығына қарамастан, оның сарайы түрлі шығу тегі бар, оның ішінде түрік, сарацен және африкалықтар, экзотикалық жануарлар мен қызметшілердің жинағы бар, әсемдігімен ерекшеленді. Жазушы Джованни Боккаччо өзінің «Мульерибус кларис» еңбегінде патшайым Жоанна туралы былай деп жазған: «Сицилия мен Иерусалимнің патшайымы Жоанна өз заманындағы басқа әйелдерге қарағанда тегі, билігі және мінезімен танымал». Қолда бар суреттер оның шашының сары және терісінің ақ екенін көрсетеді.

Батыс шиғыры

Балалары жоқ болған Джоанна 1369 жылғы қаңтарда өзінің немересі Маргарет Дюраццо (әпкесі Мария мен оның алғашқы күйеуі Карл Дюраццоның кіші қызы) және оның бірінші туысы Карл Дюраццо (өз кезегінде Джоаннаның екінші туысы; Гравина графы Луидің ұлы) арасындағы некеге тұрып, мұрагерлік мәселесін шешуге тырысты. Бұл үйлену тойына Маргареттің бұрынғы қарындасының күйеуі және Маргареттің әкесі Филипп II, Таранто князі қарсы болды. 1373 жылғы қарашада қазаға шалдыққан кезде ол өзінің иелігін күйеуінің інісі Франциск Бау, Андрия герцогы мен оның ұлы Джеймске қалдырды. Франциск, Джоанна таққа қайта оралған Филипп II-нің құқықтарын күшпен талап етті. Содан кейін Джоанна 1374 жылғы 8 сәуірде патшаға қарсы қылмыс жасады деген айыппен оның мүлкін тәркіледі. Джоанна енді Карл Дюраццоның мұрагерлік мәртебесін әлсіретуге бекінді. Шындығында, Папа Григорий XI-нің мақұлдауымен, 1375 жылғы 25 желтоқсанда ол Пьемонттағы өз құқықтарын батыл қорғаған Грубенхаген герцогы Оттомен төртінші неке шартына қол қойды. Той үш айдан кейін, 1376 жылғы 25 наурызда Кастель-Нуовода өтті. Жаңа күйеуі ханзада мәртебесіне төмендетілгенімен, Карл Дюраццо бұл одақтан ашуланып, Джоаннаның жауы Венгрияның Ұлы Людовигіне жақындады. Осы уақыт аралығында Батыс Шілісі пайда болды, ол Орта ғасырлардағы христиандықтың ең ірі жарылымының бірі болды. Екі Папа сайланды: Барри архиепискобы Бартоломео Пригнано (Урбан VI атымен танылды) және Женева кардиналы Роберт (Климент VII атымен танылды). Біріншісі Римде, екіншісі Авиньонда тұрды. Біраз ойланғаннан кейін, Джоанна Климент VII-ге шешім қабылдады және оны 50 000 флоринмен қолдады. VI Урбан өз кезегінде Джоаннаның жауларын – Венгрия королін, Андрия герцогін және Дюраццо Карлын жігерлендірді. Жағдайдың қиындығына байланысты Джоанна Климент VII-ге жүгінді, ол оған Анжу патшасы Людовик I-ді пайдаланып, өзінің пайдасына әрекет етуді кеңес берді. Франция мен Авиньон, егер шиеленісті күшпен шешуге келсе, Италияда бекініс табу үшін Неапольге үміттенді. Алайда, Джоанна үшін Климент VII-ді қолдаудың басты себебі – Урбан VI-ның Неапольді одан алып, оның Корольдығының бір бөлігін оның немере інісі Франческо Пригнаноға беруге тырысуы болды. 1380 жылғы 11 мамырда VI Урбан оны еретик деп жариялады және оның Корольдығын, Папалық феоды ретінде, Карл Дюраццоға берді. Оның көмегі үшін Джоанна 1380 жылғы 29 маусымда Анжу королі Людовик I-ді өзінің мұрагері ретінде қабылдады, Карл Дюраццоны алмастырды. Бұл келісім Анжу герцогының ұзақ уақыт бойы армандаған мақсаттарын іске асырды. 1380 жылғы қарашада Карл Дюраццо негізінен венгрлерден тұратын әскердің басында Неапольге шабуыл жасады. Анжу патшасы Людовик I Неапольдегі жағдайдың ауырлығын түсінбеуі мүмкін және дереу араласпады, өйткені ол ағасының өлімінен кейін Францияда өзінің немере інісі және жаңа король Карл VI-ның регенті ретінде қалуға мәжбүр болды. Джоанна күйеуі Отто Брансвикке өзінің аз әскерін сеніп тапсырды, бірақ ол 1381 жылғы 28 маусымда Неаполь Корольдығының шекарасын кесіп өткен Карл Дюраццоның күштерін тоқтата алмады. Отонның Ананьидегі жеңілісінен кейін, Аверсадағы неаполитандық қорғанысын айналып өтіп, Карл 16 шілдеде сағат 19:00-де Неапольге кірді және Джоаннаны Кастель-Нуовода қоршады. Көмексіз қалған Джоанна 25 тамызда қарсылық көрсетуге мәжбүр болды және алдымен Кастель-делл-Овоға, кейін желтоқсанда Ночера-Инфериоредегі Кастелло-дель-Паркоға қамалды. Сиеналық Екатерина Джоаннаның Климент VII-ді қолдауына байланысты оны жын-шайтанның адасқан билеушісі деп қарады. Джоаннаға жазған хатында Екатерина Джоаннаға Авиньондағы Папаны қолдау арқылы өзінің уақытша жағдайын жарамсыз деп санауын айтты: "Егер мен сіздің жағдайыңызды жел сияқты өтіп баратын уақытша және өткінші игіліктермен салыстыратын болсам, сіз өзіңізді өз әрекеттеріңізбен олардан айырдыңыз". Екатерина Неапольдің Папалықпен байланысты заңды жағдайын атап өтті. Джоанна Неаполитен Корольдығының заңды билеушісі болып бекітілсе де, ол Римдегі Папаның билігі астында болды. Неаполитен тағына "XIII ғасырдың ортасынан бері" Папалық заңды түрде бақылау жасады, ал Корольдық Шіркеу үшін табыс, бедел және сарбаздардың құнды көзі болды.

Құрлық

Аңжу патшасы Людовик I ақырында әрекет етуге шешім қабылдады және Жоаннаны құтқару үшін 1382 жылдың 31 мамырында зор әскермен Авиньонға аттанды. Ол Турин және Милан қалалары арқылы өтті. Қыркүйек айының басында ол Римге жақын Аматрицеде болды. Бірақ сол кезде патшайым қаназдан өткен еді. Карлос Дюраццо Людовик I Анжуға қарсы тұра алмайтынын сезіне отырып, 1382 жылдың 28 мамырында Жоаннаны Кастелло-дель-Паркодан Паламеде Бозутоның иелігіндегі Муро-Лукано қамалына көшіруді бұйырды. Ол 1382 жылдың 27 шілдесінде 56 жасында қаза тапты. Оның денесі Неапольге жеткізіліп, бірнеше күн бойы көпшілікке көрсетілді, оның өлімінің куәсі ретінде. VI Урбан Жоаннаны анафемаға ұшыратқандықтан, патшайымды шіркеу жерінде жерлеу мүмкін болмады, сондықтан оны Санта-Кьяра шіркеуінің аумағындағы терең құдыққа тастады. Неаполитан корольдігі ондаған жылдар бойы үнемі қайталанатын мұрагерлік соғыстарға тоналды. Людовик I Анжу Прованс және Форкалькьердің материктік графтықтарын сақтап қалды. Тарантолық Филипп II-нің туысы Яков Бос, 1381 жылы Жоаннаның тақтан түсірілуінен кейін Ахая княздығына талап етті.

Әдебиетте

Джованни Боккаччо өзінің «De mulieribus claris» («Танымал әйелдер туралы») атты өмірбаяндық сериясында Жоаннаның өмірбаянын жазды. Боккаччо Жоаннаның өмірбаянының бір бөлігін Жоаннаның Неапольдің заңды билеушісі емес деген пікірді жоюға арнады, оны Жоаннаның асыл тектің ұрпағы екенін жариялап жасады. Боккаччо Иоанна I-нің тегін ежелгілер айтуынша, әкесі Юпитер болған Трояның негізін қалаушы Дарданға дейін табуға болатынын мәлімдеді. Боккаччо сондай-ақ Жоаннаның неаполиттік таққа қалай көтерілгенін талқылау арқылы оны Неапольдің заңды билеушісі деп жариялады. Боккаччо Жоаннаның өмірбаянында оның әкесі жас кезінде қайтыс болғандықтан, патшалықты әкесінен мұра еткенін айтады. Боккаччо Жоаннаның Неапольдің заңды патшайымы екенін оқырмандарына көрсетумен қатар, оның билігінің хаосы мен оны қоршаған дау-дамайлар арасында Жоаннаға жеке қолдауын білдірді. Боккаччоның пікірінше, әйел патша бола ала ма, әлде басқа ақсүйектер билік етуге лайықты ма деген сұрақ Жоаннаның өміріне байланысты туындады. Боккаччо сондай-ақ оның қабілеттерін және оның билігінің оны үлкен билеуші еткен аспектілерін талқылады. Боккаччо Жоанна билік еткен барлық аймақтар мен провинцияларды қорытындылай келе, Неапольді көрнекті қалалар, жемісті егістіктер, ұлы дворяндар және зор байлыққа ие деп сипаттады, бірақ сонымен қатар «Жоаннаның рухы оны басқаруға лайық» екенін атап өтті. Сонымен қатар, Боккаччо Неапольдің гүлденген патшалыққа айналу себебін Венгрия корольдік отбасы мен олардың жақтастарының енді онда тұрмауымен түсіндірді. Боккаччо Жоаннаның «жауыз адамдардың топтарына батыл шабуыл жасап, оларды тазартқанын» мәлімдеді. Александр Дюма әкесі өзінің сегіз томдық сериясының бөлігі ретінде «Неапольдің Жаннасы» романын жазды, «Атақты қылмыстар» (1839–40). Оның өмірі туралы ойдан шығарылған әңгімені Алан Савидждің «Түннің патшайымы» романында да кездестіруге болады. Ласло Пассут оның өмірі туралы «Наполи Йоханна» («Неапольдің Жоаннасы», 1968) романын жазды. Марсель Брион, «La reine Jeanne» («Жоанна патшайымы»), Société des Bibliophiles de Provence, 1936 (Венгрияда туған француз суретшісі Ласло Бартаның офорттарымен суреттелген суретші кітабы); 1944 (Robert Laffont баспасында). Әдебиет саласындағы Нобель сыйлығының иегері Фредерик Мистраль 1890 жылы «La Rèino Jano» драмасын жазды, ол патшайымның Неапольден өтіп бара жатқандағы провансальдық иеліктеріндегі саяхатын баяндайды.

Атаулары мен стильдері

Жоаннаның толық титулы: Жоанна, Құдайдың құрметімен, Иерусалим және Сицилия патшайымы, Апулия герцогинясы, Капуа принцессасы, сондай-ақ Прованс, Форкалькье және Пьемонт гравинясы.