Кіріспе

Валенсия қауымдастығындағы муниципалитет, Испания.

Эльче – Испанияның Валенсия қауымдастығындағы Аликанте провинциясына қарасты қала және муниципалитет. 2014 жылғы мәліметтер бойынша, Эльчеде 228 647 тұрғын тұрады, бұл оны аймақтағы халық саны бойынша үшінші муниципалитет (Валенсия мен Аликантеден кейін) және Испанияның 20-шы ірі муниципалитеті етеді. Ол Baix Vinalopó комаркасының құрамына кіреді. Муниципалитеттің бір бөлігі жағалауда орналасқан, бірақ қаланың өзі Жерорта теңізінен шамалы алыс. Қала арқылы Виналопо атты кішкентай арна ағып өтеді. Эльче – Испаниядағы аяқ киім өнеркәсібінің орталығы. Аликанте провинциясының басты әуежайы (Аликанте – Эльче Мигель Эрнандес әуежайы) Эльче муниципалитетінің ішінде орналасқан және Эльче мен Аликанте қалаларына қызмет көрсетеді, ол Испаниядағы ең қызықты әуежайлардың бірі болып саналады. Эльче, Аликанте және басқа муниципалитеттермен бірге 800 000-ға жуық тұрғыннан тұратын конгломерация құрайды. Қаласы ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұра тізіміне енген қалалық пальма тоғайымен әйгілі.

Тарих

L'Alcúdia қазіргі қала орналасқан жерден 10 км қашықтықта жатыр және қазіргі Елшенің тікелей алдыңғысы болған. Бұл жерді гректер қоныстандырған, содан кейін карфагендіктер мен римдіктер басып алған. Ахайялық Хелике қаласынан келген грек иониялық отарлаушылар шамамен 600 ж.б.д. жаңа колония құрып, оны Хелике деп атады. Бұл бірінші және екінші Пуникалық соғыстар аралығында Испаниядағы карфагендіктердің шабуылына қарсы тұру бекінісі болды. Ұзақ болмаған византиялық үкімдіктен кейін готтар билікті өз қолына алып, епископтық орын құрды. 1905 жылы археологтар Елшеде біздің заманымыздың 4-6 ғасырларына жататын синагогды тапты. Бұл Испаниядағы ең ерте табылған синагог. Елше маврлар билігінде маңыздылығын жоғалтып, қазіргі орнына сәл солтүстікке қарай көшірілді. Арагон королі II Джеймс 13 ғасырда Реконкиста кезінде маврлардан қаланы жаулап алды. 19 ғасырда теміржол келгеннен және дәстүрлі аяқ киім өнеркәсібінің дамуынан қаланың маңызы артты. Елшеде көптеген археологиялық жәдігерлер табылды, олардың ең маңыздысы – Эльче ханымның (испан және валенсия тілдерінде сәйкесінше Dama de Elche / Dama d'Elx) тас бюсті. Бұл Иберия кезеңіне (б.з.д. 4 ғасыр) жатуы мүмкін. Түпнұсқасы Испанияның Ұлттық археологиялық мұражайында сақталады. Елшеге 1871 жылы король Амадео қала мәртебесін берді. Эспадриль өнеркәсібі 19 ғасырда дамып, тоқыма аяқ киім өндірісінде Испаниядағы жетекші муниципалитетке айналды. Ғсыр соңына қарай жергілікті кәсіпкерлер былғары аяқ киім фабрикаларына инвестиция жасады. Аяқ киім өнеркәсібі Ұлы соғыс кезінде және одан кейін де өркендеді.

География

Қала ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұрасы болып саналатын Пальмаль де Эльшемен танымал. Бұл Еуропадағы Солтүстік Африкадан шыққан жалғыз пальма бақшасы және континенттегі ең үлкені. Сонымен қатар, бұл пальма бақшасы әлемдегі ең солтүстік және ең үлкен пальма бақшаларының бірі болып табылады. Бүгінде Елче қаласында 97 жеміс бақшасы бар, онда 70 000 құрма ағашы өседі, олар Vinalopó өзенінің шығыс жағалауында шоғырланған. Елше қаласынан тыс жерлерде тағы басқа ірі плантацияларда шамамен 130 000 құрма ағашы бар. Жалпы алғанда, Елче мен оның маңындағы аймақта 200 000 пальма ағашы өседі. Пальма бақшасы 3,5 км² (1,4 шаршы миль) аумақты алып жатыр, оның ішінде 1,5 км² (0,58 шаршы миль) Елче қаласының ішінде орналасқан. Испанияның Статистикалық институтының мәліметтері бойынша, муниципалитетте негізгі қаладан басқа 20 елді мекен бар. 2019 жылы негізгі қалада 190 821 адам тұратын, ал басқа елді мекендерде 41 821 адам тұрды. Алгодада 2650 адам, Алгорос та 638 адам, Алтабикс 2829 адам, Эль Альтет 5750 адам, Атсаварес 1328 адам, Аспрелла 403 адам, Лас-Байас 2975 адам, Каррус 1300 адам, Даимес 1190 адам, Эль Деррамадор 419 адам, Ла-Фоя 2804 адам, Джубалькои 1215 адам, Эль Пла де Сант Хосе 2411 адам, Маитино 890 адам, Ла-Марина 2008 адам, Ла-Перлетта 1376 адам, Пучолда 900 адам, Торреллано 7480 адам, Валльвердада 1767 адам, ал Лос-Ареналес-дель-Сольде 2019 адам тұрады. Жергілікті билік сонымен қатар Матоланы (Испанияның Статистикалық институты бойынша Алгоданың бір бөлігі), Пенья де лес Агильс (сол мекеме бойынша Эль Пла де Сант Жозептің бір бөлігі) және Санта Аннаны (Статистикалық институт мойындамайтын) да мойындайды.

Экономика

Эльше экономикасы көбінесе аяқ киім өнеркәсібіне негізделген, 1000-нан астам аяқ киім фабрикасы бар. Бұл Испанияда және Еуропаның басқа бөліктеріндегі ең маңызды аяқ киім өндіріс орталықтарының бірі, Pura Lopez, Kelme немесе es сияқты брендтерімен танымал. Эльчеде тағы да басқа экономикалық салалар дамыған: ауыл шаруашылығы (жүзім, зәйтүн, дәнді дақылдар және анар), бірақ соңғы жылдары оның маңызы азайды; резеңке өнеркәсібі; сауда, ол жұмыс күшінің 20% жұмыспен қамтиды; ғарыш өнеркәсібі (PLD Space); және туризм. Эльчеде конференц-орталық (Ciutat d'Elx деп аталады), халықаралық әуежай (Aeropuerto de Alicante), мемлекеттік университет – Мигель Эрнандес университеті және жеке университет – Universidad CEU Cardenal Herrera бар.

Климат

Елшеде ыстық, жартылай құрғақ климат (Кёппен климаттық жіктелімі: BSh) бар, ол шөлдік климатқа (BWh) жақын, жұмсақ және құрғақ қыстармен, ыстық және құрғақ жаздармен сипатталады. Қала жылына 2900-3000 сағатқа дейін күн сәулесінен ләззат алады, ал жауын-шашын жыл бойында сирек түседі. Елшенің жылдық орташа температурасы 18 °C (64 °F) жоғары. 2021 жылдың 12 шілдесінде тіркелген ең жоғары температура 43,2 °C (110 °F) болды, ал ең төменгі температура 1956 жылдың 12 ақпанында 5,0 °C (23 °F) құрады.

Негізгі көрікті жерлер

Палмарал де Эльче ("Эльше пальма бақшасы", Палмарал д'Элькс валенсия тілінде). Бұл 2000 жылы ЮНЕСКО-ның дүниежүзілік мұралық нысаны деп жарияланған 200 000-нан астам пальма ағашы өсетін бақ. Алтамира қамалы, сондай-ақ Альказар де ла Сеньория деп аталады, Муниципалды паркінің жанында орналасқан (өз кезегінде, ол Эльче пальма бағының бөлігі). Ол бастапқыда Альмохад дәуірінде (12-13 ғасырлар) салынған, кейін 15 ғасырда кірпішпен сыртынан жаңартылған. Бұрын қамал болған, 1913 жылы мата зауытына айналған, сондай-ақ қала әкімдігі және Испания Азамат соғысы кезінде түрме ретінде пайдаланылған, ал бүгінде Эльче археология және тарих мұражайы орналасқан. Банос Арабс (Араб моншалары) – бұл ескі рим моншаларын қайта пайдалану. Санта-Мария базиликасы: қазіргі ғибадатхана 1672 жылы салынған. Бұрын осы жерде басқа да ғибадатханалар болған, бірақ олар бірнеше факторларға байланысты жойылған. Оның латын кресті пішінді жоспары, үлкен негізгі зал және төрт жақтағы шіркеулері бар. Кесудің үстінде үлкен күмбез салынған. Calahorra мұнарасы, төртбұрышты пішінді және Рабик тектес, ол ескі қала қабырғаларының соңғы қалдығын білдіреді. Муниципио (қалалық әкімдігі): оған ла Torre del Consell деп аталатын мұнара кіреді және бұл Валенсия қауымдастығының оңтүстігіндегі ең көне құрылым. Ол 15 ғасырдың ортасында салынған. Мерседе монастырі: араб моншалары болған жерде салынған. Бұл 1270 жылы ханзада Хуан Мануэль діни орденнің бас ұстазына моншаларды сыйлаған кезден басталады. Huerto del Cura: бұл Эльче пальма бақшасының бір бөлігі және 500-ге жуық пальма ағашы бар. Император пальмасының түрлері кездеседі. Эльче палеонтологиялық мұражайы: мұражайда 1200-ден астам қазбалар қойылған. Ғимаратқа мастодонттардың қалдықтары мен динозаврлардың көшірмелері сияқты кейбір элементтер орналастырылған. Эльче қалалық фестиваль мұражайы: ол 1997 жылы салынған және Misteri d'Elx қойылымы туралы материалдарды ұсынады. Palm Groves мұражайы: Бұл мұражай дәстүрлі 19 ғасыр ғимаратына орналасқан. Бұл мұражай Эльче пальма бақшасының тарихына, дамуына және ерекшеліктеріне арналған. Элькс құпиясы (Валенсияда Misteri d'Elx деп жақсы белгілі) – бұл 15 ғасырдан бастау алатын ортағасырлық лирикалық драма, оны 2002 жылы ЮНЕСКО адамзаттың ауызша және материалдық емес мұрасының шедеврі деп жариялады. Бұл қойылым жыл сайын тамыздың ортасында, жергілікті мерекелер аясында, Мәриям Ананың көкке көтерілуіне арналған. Сондай-ақ, осы мерекелеудің бір бөлігі ретінде 13 тамызда Эльчеде Nit de l'Albà (Таң түні) деп аталатын мереке күні өтеді, онда бүкіл қала бойынша түнгі ұзақ отшашу көрсетіледі.

Көлік

Испаниядағы ең көп келушілерді қабылдайтын бесінші әуежай – Аликанте-Эльше әуежайы, Эльше қалалық округінде, қала орталығынан шығысқа қарай орналасқан. Autopista AP 7 қала шеткеріне қызмет көрсетеді, ал Аликанте мен Мурсия-дель-Карменді байланыстыратын теміржол қаланың астындағы туннель арқылы өтеді, онда екі жер асты станциясы бар: Elche Parque және Elche Carrús. Олар Cercanías Murcia/Alicante қалалық теміржол желісінің C–1 бағытымен, сондай-ақ Валенсия Норд станциясы мен Мурсия арасындағы Media Distancia пойыздарымен қамтамасыз етіледі. Мадрид-Леванте жоғары жылдамдықты теміржол желісі 2021 жылы Эльче Матола деген жаңа станцияға дейін ұзартылды, ол Монфорте-дель-Сидке жақын Аликантеге қарай созылған бағыттан бөлінеді. Жаңа AVE станциясында 500 автомобиль және 50 мотоциклге арналған тұрақ орны бар.

Мерекелік шаралар

Қасиетті апта: Испаниядағыдай, мерекелік кезеңде бірнеше процессиялар (салтанатты діни шерулер) өтеді. Moros i Cristians: тамыздың бірінші жартысында өтеді. Бұл мерекенің тақырыбы – жоғары орта ғасырлар мен кейінгі орта ғасырдың бір бөлігінде болған мұсылман үстемдігі және осы үстемдіктің нәтижесінде христиандар мен мұсылмандар арасында болған шайқастар. Бұл мерекенің нақтырақ тақырыбы – Реконкиста. Nit de la Roà: тамыздың ортасында болады. Рождество: қалаға туған оқиғасы қойылады және мерекелік кезеңде тірі туған оқиғасы да көрсетіледі. 5 қаңтардағы Эпифания алдында үш патшаның тақырыбында шеру өтеді.

Үлкен театр

Эльше қаласының Үлкен театры – 20 ғасырдың басында сәулетші Альфонсо Гарин жобалаған театр ғимараты. 1920 жылы ол «Курсаль» театры деген атпен ашылды. Театрдың ішкі кеңістігі аттың жартылай шеңбері пішіндес, сахна алдында оркестр орналасқан, ал екі жағында амфитеатрлар мен ложалар бар. 1990-жылдардың басында ғимарат жергілікті билікке өтіп, муниципалдық меншікке айналды. Жаңадан жөндеуден кейін театр 1996 жылғы 16 мамырда королева Софияның қатысуымен қайта ашылды. Театр қаланың тарихи бөлігінде, Глориетаға жақын орналасқан. Үлкен театрда түрлі театрлық қойылымдар, би және музыкалық өнер көрсетіледі.

LEscorxador қазіргі заманғы мәдениет орталығы

2008 жылдың 7 қарашасында 1940 жылдары салынған ескі Эльше қасапханасының ғимаратында 5000 м2 кеңістік ашылды, ол жастарға бағытталған. Кешен төрт павильонға бөлінген: бірінші павильонда театрлық қойылымдар, көрнекті және бейнелеу өнерінің көрсетілімдерін өткізуге арналған 150-ден астам орындық театр алаңы бар; екінші павильон, «The Nave» деп аталады, пластикалық өнер көрмелері, сондай-ақ ашық эсселер мен перформанс, театр және музыканың арнайы қойылымдары өткізілетін көп мақсатты зал; үшінші павильонда дыбыс өнері үшін жалға алуға, немесе тапсыруға болатын репетициялық бөлмелер орналасқан; төртінші павильон – төрт павильонның ең кеңірек болғаны, онда орталықтың түрлі студияларымен қатар уақытша көрмелер залы «Sala Lanart» да бар. Павильондардан басқа, орталық 2009 жылдан бері ашық ауданда қойылымдар мен көрсетілімдер өткізуге арналған террасаға ие.

Ла Ллотжаның мәдени залы

Бөлме 1941-1942 жылдары салынған Алтабикс ауданындағы ескі жеміс-көкөніс базарының жаңартылған құрылыстарында орналасқан. 2008 жылдың 12 сәуірінде ашылған бұл орын жас көрермендерге арналған би, театр және музыкалық қойылымдардың, сондай-ақ мектеп бітіру кештері мен басқа да іс-шаралардың өткізілуіне мүмкіндік береді. Сайлау уақытында ол сайлау коллегиясы ретінде пайдаланылады.

Алехандро Рамос Фолькес Эльче археологиялық және тарихи мұражайы

Эльшедегі Алехандро Рамос Фолькес археологиялық және тарих мұражайы аймақтық деңгейде маңызды археологиялық-мәдени үлгіге айналды. Эльче тарихи орталығындағы Алтамира сарайының ішінде, Сан-Мария базиликасына жақын орналасқан мұражай 2006 жылдың 18 мамырында Иберия мәдениетіне арналған маңызды көрмемен ашылды. Көрмеде Эльче ханымы – Иберия өнерінің ең маңызды туындыларының бірі ұсынылды, ол Ұлттық археологиялық мұражайдан алты айға (2006 жылдың 18 мамырынан 1 қарашасына дейін) уақытша әкелінді. Мұражайда қалада болған түрлі кезеңдер туралы толық мәлімет беріледі: неолит, мыс дәуірі, қола дәуірі, Иберия кезеңі, римдік әсер, вестготтар дәуірі және қазіргі уақытқа дейінгі исламдық қоныстану. Археологиялық жәдігерлер, ішінде Алкудия, Эльче саябағы (қаланың бақтарының бірінде орналасқан және маңызды мүсіндік қалдықтар тапқан жер) және Эль Аренеро де Монфорте дель Сидтен алынған.

Пальмарал мұражайы

Пальма бұтасы мұражайы, Сан-Плацидо бағының (Huerto de San Plácido) дәстүрлі үйінде орналасқан, ол Санаты сауықтыру бағына (Huerto del Cura) жақын. Мұражай пальма бақшаларымен қалалық байланысты нығайтуға арналған. Онда пальма бақшасының пайда болуы, тарихы, мәдениеті, сондай-ақ оның қолданылуы және эволюциясы көрсетілген. Мұражай бөлмелерінде бейнежазбалар, ақпараттық тақталар, демонстрациялық элементтер мен дыбыстар арқылы пальма бақшасы тарихының шолуы ұсынылады, содан кейін сырттағы бақшаға экскурсия жасалады.