Кіріспе

891 жылдан 896 жылға дейін католик шіркеуінің басшысы

Папа Формос (шамамен 816-896) – 6 қазан 891 жылдан 4 сәуір 896 жылы қайтыс болғанға дейін Рим епископы және Папа мемлекетінің билеушісі болды. Оның папалық дәуірі қиындықтарға толы болды, Константинополь патриархаты, Батыс Франкия Корольдігі және Киелі Рим империясы үшін билік күресіне араласты. Ол Каринтиялық Арнульфты Сполеттік Ламбертке қарсы қолдағандықтан, Формостың денесі эксгумацияланып, Мәйіттер синодында сотталды. Оның бірнеше тікелей ізбасарлары оның понтификатының даулы мұрасымен негізінен айналысты.

Ерте мансап

Формос шамамен 816 жылы Римде дүниеге келген. 864 жылы Портоның кардинал-епископы болды. Екі жылдан кейін папа Николай I оны Болгарияға (866) легат етіп тағайындады. Сондай-ақ, ол Францияға (869 және 872) дипломатиялық миссияларды орындады. 875 жылы Италияның Людовик II қайтыс болғаннан кейін, ақсүйектер оның інісі Карл Батылды жаңа император етіп сайлады. Формос Рим папасы Иоанн VIII-нің шақыруын жеткізді. Карл Павияда таққа отырды және 29 желтоқсанда Римде императорлық регалияларды алды. Луидің басқа інісі, неміс Людовик немесе Луидің жесірі Энгельберга таққа отырғызуға қарсы болды. Саяси қуғыннан қорқып, олардың көпшілігі Римнен құпия түрде қашып кетті. Формос Римдегі монастырларды тонағаннан кейін Турға қашып кетті. 19 сәуірде Иоанн VIII синод шақырды, ол Формоске және басқа да папалық шенеуніктерге Римге оралуға бұйрық берді. Формос бұл талапты орындамағандықтан, ол дін қызметкерлерінің қатарынан шығарылып, папаның рұқсатынсыз өз епархиясынан кеткені және Болгария архиепископы лауазымына таласқандығы үшін айыпталып, экскоммуникацияланды. Оған императорға қарсы шыққандығы, "кейбір зұлым ерлер мен әйелдермен бірге Папалық тақты құлату үшін сөз байласып" және Римдегі монастырларды тонағандығы да айып тағылды. Формос пен басқалардың айыпталуы 876 жылдың шілдесінде жарияланды. 878 жылы ол Римге қайта оралмаймын және діни қызметтерін атқармаймын деп уәде бергеннен кейін, экскоммуникация жазасы алынып тасталды. 867 жылы Формос Болгария патша сарайында легат қызметін атқарып жүрген кезде Борис I оны Болгария архиепископы етіп тағайындауды сұрады. Канондар епископқа епархияны өзгертуге тыйым салғандықтан, өтініш қабылданбады. 872 жылы ол папалыққа үміткер болды; Иоганн Петер Кирш папа кардиналды әлеуетті қарсылас ретінде қараған болуы мүмкін деп болжайды. 883 жылы Иоанн VIII-нің ізбасары Маринус I Формосты Порт епархиясына қайта орналастырды. Маринус, Адриан III (884–885) және Стефан V (885–891) билік еткеннен кейін Формос 891 жылдың 6 қазанында бірауыздан папа болып сайланды.

Папалық

Сайланғаннан кейін көп ұзамай Формостан Константинополь патриархиясына араласуды сұрады, онда Фотий I қуылды және император Василий I-нің ұлы Стефан I лауазымға ие болды. Формос Фотий тағайындағандарды қайтадан қызметке орнатудан бас тартты, өйткені оның алдыңғысы Стефан V, Фотийдің барлық тағайындауларын жойған еді. Дегенмен, Шығыс епископтары Фотийдің діни қызметін мойындауға бекінді. Формос сондай-ақ Париждік Одо мен Қарапайым Карл арасындағы француз тағы үшін болған дауға бірден араласты. Карлға жақтасқан Формос, Одоны тақтыны Карлға беруге ынталандырды, бірақ бұл әрекет сәтті болмады. Формос биліктегі император Гей III Сполетке сенімсіздікпен қарады және оған қарсы қолдау іздеуді бастады. Өзінің беделін нығайту үшін Гей, Формосты 892 жылғы сәуірде ұлы Ламбертті императордың серігі ретінде тағайындауға мәжбүр етті. Бірақ келесі жылы Формос Каринтиялық Арнульфті Римге шақырып, Италияны Гейдің билігінен босатуға көндірді. 894 жылы Арнульф әскері По өзенінің солтүстігіндегі барлық аймақты басып алды. Гей желтоқсанда қайтыс болды, ал оның ұлы Ламбертті анасы Агильтруда тәрбиеледі, ол Каролингтерге қарсы болған. 895 жылдың күзінде Арнульф екінші итальяндық жорығын бастады, ақпан айында Римге жетіп, 21 ақпанда Агильтрудадан қаланы күшпен басып алды. Келесі күні Формос Арнульфті Санкт-Петер базиликасында император етіп тағайындады. Жаңа император Сполетоға қарсы жорыққа шықты, бірақ жол жүрісінде салға ұшырап, жорығын жалғастыра алмады. Папалық қызметі кезінде Формос Лациоға шабуыл жасаған сарациндермен де күресуге мәжбүр болды. 896 жылғы 4 сәуірде Формос қайтыс болды. Оның орнын 15 күн билеген Бонифаций VI басты.

Мұра

Ламберт пен Агильтруданың ықпалымен, Бонифаций VI-ның мұрагері Стефан VI 897 жылы Формостың ісін қарады, бұл "Мәйіттер синоды" деп белгілі болды. Мәйіті жерден қазылып алынып, папалық киім кигізіліп, таққа отырғызылды, ол VIII Иоанннан келген барлық айыптауларға жауап беруге тиіс болды. Сот шешімі бойынша, қайтыс болған адам понтификатқа лайық емес екені анықталды. Формоске damnatio memoriae жазасы қолданылды, оның барлық шаралары мен іс-әрекеттері жойылды, ал оның берген бұйрықтары жарамсыз деп жарияланды. Оның денесінен папалық киім жыртылып алынды, оң қолындағы бата беру үшін қолданған үш саусағы кесіліп тасталды, ал мәйіті Тибр өзеніне лақтырылды, кейін бір монах оны тауып алды. Стефан VI қайтыс болғаннан кейін Формостың денесі Санкт-Петер базиликасына қайта жерленді. Осы сияқты қайтыс болған адамдарға қарсы сот процестеріне тыйым салынды, бірақ Сергий III (904–911) Формоске қатысты шешімдерді қайта бекітті. Сергий Формоспен құдаланған епископтарды қайта құдалауды талап етті, ал Формос өз кезегінде көптеген басқа дін қызметкерлерін құдалады, бұл үлкен жаңылысқа әкелді. Кейіннен Формостың понтификаты қайта жаңартылды. Католик шіркеуі Сергийдің Формоске қатысты шешімін кейіннен толығымен қабылдамады, өйткені Формостың айыпталуы дінге емес, саясатқа байланысты болды.