Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
ІІ ғасырдағы египет философы және гностик Александриялық Карпократ (грекше: Καρποκράτης ήταν αλεξανδρινός) – II ғасырдың бірінші жартысындағы Карпократтар деп аталатын ерте гностикалық сектаның негізін қалаушы. Көптеген гностикалық секталар сияқты, Карпократтар туралы мәліметтер тек шіркеу әкелерінің, атап айтқанда Лиондық Ириней мен Александриялық Клименттің жазбаларында сақталған. Олар гностикалық ілімге күшті қарсылық көрсеткендіктен, бұл дереккөзді пайдаланғанда субъективті пікірлердің болуы мүмкін. Карпократтарға қатысты әртүрлі мәліметтерде кейбір егжей-тегжейлі айырмашылықтар болғанымен, олардың барлығы сектаның бостандыққа ұмтылуына келіседі, бұл айыпты бұрыннан христиандарға қарсы, ал кейін христиандар басқа діндердің өкілдері мен еретиктерге қарсы қойған.
2nd century Egyptian philosopher and gnostic
Carpocrates of Alexandria (Greek: Καρποκράτης ήταν αλεξανδρινός) was the founder of an early Gnostic sect from the first half of the 2nd century, known as Carpocratians. As with many Gnostic sects, the Carpocratians are known only through the writings of the Church Fathers, principally Irenaeus of Lyons and Clement of Alexandria. As these writers strongly opposed Gnostic doctrine, there is a question of negative bias when using this source. While the various references to the Carpocratians differ in some details, they agree as to the libertinism of the sect, a charge commonly levied by pagans against Christians and conversely by Christians against pagans and heretics.
Ириней
Карпократ пен оның ізбасарлары туралы ең ерте және ең айқын мәліметтер Иринейдің (202 жылы қайтыс болған) «Иресейге қарсы» еңбегінде келтірілген, онда сектаның дінтануы мен практикасы туралы айтылады. Ириней Карпократтардың Исаны құдай емес деп сенгенін жазды; бірақ оның жаны «бүтін және таза» болғандықтан, ол «жаралмаған Құдайдың сферасында көрген нәрселерін еске түсірді» (Платонның Анамнез тұжырымымен ұқсас). Осының арқасында Иса өзін материалдық күштерден (басқа гностиктер Архонттар, Демиург және т.б. деп атайды) босатуға шамасы келді. Карпократтар өздері материалдық әлемнен жоғары көтеріле алады деп сенді, сондықтан олар енді материалдық күштерге негізделген Мұса заңымен немесе олардың пікірінше, қарапайым адамгершілік болған кез келген басқа моральмен шектеліп қалмады. Ириней олардың рассыз мінез-құлқының себебі ретінде осы сенімді ұсынады. Ириней осы оқиғаға қатысты өзінің тағы бір, сәл өзгеше түсіндірмесін береді. Карпократтың ізбасарлары, оның айтуынша, осы дүниеден кету үшін адамның тұтқынға түскен мәңгілік жаны жердегі өмірдің барлық жағдайларын басынан өткені керек деп сенген. Бұдан бөлек, мұны бір өмір ішінде жасау мүмкін. Осының салдарынан Карпократтар «біз айтуға немесе естіуге батыл бола алмайтын нәрселердің бәрін» жасады, сонда олар өлгенде қайтадан денеге кіруге мәжбүр болмай, Құдайға оралуы керек еді. (Борхес өзінің «Теологтар» атты әңгімесінде осы сенімді ұстанатын ойдан туған сектаны суреттейді.) Ириней олардың түрлі сиқырлық өнерлермен айналысқанын және рассыз өмір салғанын айтады. Ол сондай-ақ олардың қолында Понтий Пилаттың өмір кезінде салған деп санайтын Мәсіхтің суреті болғанын, оны Платон, Пифагор және Аристотельдің суреттерімен бірге «жазықтардың әдетімен» құрметтегенін айтады. Кейбір ерте христиан авторлары бейнелеу өнеріне қарсы болды, ал мүсіндер мен портреттер мен скульптуралар қарапайым және стильделген болды. Робин Лейн Фокс былай дейді: «Ерте христиандардың тек бір тобы – еретик Карпократтар ғана Мәсіхтің суреттеріне ие болғаны белгілі». Дегенмен, үшінші ғасырдың басындағы Исаны бейнелейтін ерте христиандық өнер кең таралған және оны тек Карпократтармен шектеуге болмайды. Сонымен қатар, Исаның суреттері туралы бірнеше ерте христиан авторларында айтылғандығы, олардың танымал болғанын және кейбір христиандық биліктердің оларды қабылдағанын көрсетеді. Одан әрі, христиандық дін иудаизмге қатысты, ол әдетте діни бейнелерге тыйым салады, ал кейбір авторлардың Исаның суреттерін қабылдауға қарсы болуы христиан дінінің еврейлік тамырынан туындаған, еврей емес христиандық доктринадан емес болуы мүмкін.
The earliest and most vivid account of Carpocrates and his followers comes from Irenaeus (died 202) in his Against Heresies including an account of the theology and practice of the sect. Irenaeus wrote that the Carpocratians believed that Jesus was not divine; but because his soul was "steadfast and pure", he "remembered those things which he had witnessed within the sphere of the unbegotten God" (similar to Plato's concept of Anamnesis). Because of this, Jesus was able to free himself from the material powers (what other Gnostics call Archons, the Demiurge, etc.). Carpocratians believed they themselves could transcend the material realm, and therefore were no longer bound by Mosaic law, which was based on the material powers, or by any other morality, which they held was mere human opinion. Irenaeus offers this belief as an explanation of their licentious behaviour. Irenaeus then goes on to provide his further, slightly different, explanation. The followers of Carpocrates, he says, believed that in order to leave this world, one's imprisoned eternal soul must pass through every possible condition of earthly life. Moreover, it is possible to do this within one lifetime. As a result, the Carpocratians did "all those things which we dare not either speak or hear of" so that when they died, they would not be compelled to incarnate again but would return to God. (Borges depicts a fictional sect with this belief in his short story "The Theologians".) Irenaeus says that they practised various magical arts as well as leading a licentious life. He also says that they possessed a portrait of Christ, a painting they claimed had been made by Pontius Pilate during his lifetime, which they honoured along with images of Plato, Pythagoras and Aristotle "in the manner of the Gentiles". Some early Christian authors opposed representational art, and statues and portraits and sculptures are crude and stylised. According to Robin Lane Fox: "Only one group of early Christians, the heretical Carpocratians, are known to have owned portraits of Christ". However, early Christian art from the early third century depicting Jesus is widespread and cannot be limited only to the Carpocratians. Furthermore, the fact that depictions of Jesus are mentioned by multiple early Christian authors, whether in a positive or negative manner, is an indication that these depictions were popular enough to be noticed and must have received the acceptance of some Christian authorities. Moreover, Christianity is rooted in Judaism, which generally forbids religious depictions, and the reluctance of some authors to accept depictions of Jesus could be ascribed to the Jewish roots of Christianity rather than to any non Jewish Christian doctrine.
Клемент
Карпократты Александриялық Климент өзінің Stromateis еңбегінде де еске алады. Климент «Әділет туралы» кітабынан кеңінен цитата келтіреді, оны Карпократтың ұлы Эпифан жазған деседі. Клименттің цитатынан басқа көшірмелер сақталмаған, бірақ бұл еңбекке антиномиялық көзқарас тән. Онда әлеуметтік топтар арасындағы айырмашылықтар мен мүліктің болуы табиғи емес екені айтылады және мүлік пен әйелдерді ортақ иеленуді жақтаушылық білдіріледі. Климент Карпократтардың распаттыққа ұмтылғандығын айтады, олардың Агапасында (ерте христиандық жиын) «қайда және кіммен қаласа, сонда және сол кісімен жыныстық қатынасқа түсетінін» мәлімдейді. Клименттің сөзіне қарағанда, Карпократ Александрияда туған, бірақ оның сектасы негізінен Кефаленде орналасқан. Карпократ туралы мәліметтерді даулы Мар-Саба хатында (Теодорға да арналған) кездестіруге болады, оның авторы да Александриялық Климент деп саналады. Бұл құжатты Мортон Смит 1958 жылы Мар-Саба монастырында кітаптарды тізімдеген кезде тапқан. Бұл құжатты Квентин Кеснелл сияқты бірнеше ғалымдар да зерттеген. Хатта Карпократтың Марк Евангелиясының құпия нұсқасын қалай алғаны туралы мәліметтер келтіріледі: «Бірақ зұлым әуестер адамзатты жоқ етуді әрқашан ойлап табуда, сондықтан Карпократ олардың нұсқауымен және алдамшылық өнерлерді пайдаланып, Александриядағы шіркеудің белгілі бір пресвитерін құлдыққа салып, одан құпия Евангелияның көшірмесін алды. Ол оны өз дінінің құдайға қарсы және сезімталдыққа толы түсіндірмесіне сәйкес түсіндірді және сонымен қатар таза және қасиетті сөздерді ұятсыз өтірікпен араластырып, ластады. Осы араласудан Карпократтардың ілімі пайда болды. Хатта бұрын белгісіз болған құпия Марктан цитаталар келтіріледі және Исаның қайтыс болған жасты тірілткен эпизодына назар аударылады. Хатын жазған автор (болжам бойынша Климент) Теодорға Марк Евангелиясының құпия нұсқасында «сен жазған көптеген нәрселер» туралы ештеңе айтылмағанын, соның ішінде «жалаңашпен жалаңаш» деген тіркес те жоқ екенін хабарлайды.
Carpocrates is also mentioned by Clement of Alexandria in his Stromateis. Clement quotes extensively from On Righteousness which he says was written by Epiphanes, Carpocrates' son. No copy outside of Clement's citation exists, but the writing is of a strongly antinomian bent. It claims that differences in class and the ownership of property are unnatural, and argues for property and women to be held in common. Clement insists on the alleged licentiousness of the Carpocratians, claiming that at their Agape (meaning an early Christian gathering) they "have intercourse where they will and with whom they will". According to Clement, Carpocrates was from Alexandria although his sect was primarily located in Cephallenia. Carpocrates is again mentioned in the controversial Mar Saba letter (also called To Theodore), purportedly also by Clement of Alexandria, which was discovered by Morton Smith while cataloging books at the Monastery of Mar Saba in 1958. This document was examined by several other scholars in the preceding decades, including Quentin Quesnell. The letter details how Carpocrates obtained the copy of Secret Gospel of Mark:But since the foul demons are always devising destruction for the race of men, Carpocrates, instructed by them and using deceitful arts, so enslaved a certain presbyter of the church in Alexandria that he got from him a copy of the secret Gospel, which he both interpreted according to his blasphemous and carnal doctrine and, moreover, polluted, mixing with the spotless and holy words utterly shameless lies. From this mixture is drawn off the teaching of the Carpocratians. The letter mentions and quotes from the previously unknown Secret Mark, focusing on the episode where Jesus brings a youth back from the dead. The letter's writer (perhaps Clement) tells Theodore that the secret version of Mark does not contain references to "the many other [things about] which you wrote" including the specific phrase "naked with naked."