Боннер Фэллерс: Египеттегі ақпараттың қате жіберуі және екінші дүниежүзілік соғыс генералы

Кіріспе

АҚШ армиясының генералы (1896–1973)

Бригад генерал Боннер Фрэнк Феллерс (7 ақпан 1896 – 7 қазан 1973) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде әскери атташе және психологиялық соғыс директоры қызметін атқарған АҚШ армиясының офицері. Ол Мысырдағы әскери атташе ретінде белгілі, оның жіберген толыққанды британдық тактикалық ақпараттары білмей тұрып, Остік державалардың агенттерімен ұсталып, нацистік Германияның генерал-фельдмаршалы Эрвин Роммельге алты айдан астам уақыт бойы жеткізілді, бұл 1942 жылғы маусымда Газала және Тобруктағы британ әскерінің ауыр жеңілістеріне себеп болды.

Ерте әскери мансап

Феллерс Эрлхэм колледжінде оқыды, бірақ ол АҚШ-тың Вест-Пойнт әскери академиясына, Нью-Йорк штатындағы Вест-Пойнтқа, Палата спикері Джо Каннонның тағайындауымен жіберілді. 1916 жылдың маусымында, американдықтар Бірінші дүниежүзілік соғысқа кіруге он ай қалғанда, ол әскери академияға қабылданды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде кіші офицерлерге деген қажеттілік артып, Феллерстің курсы үдетіліп, 1918 жылдың 1 қарашасында, Германия Рейхымен бейбіт келісімге қол қойылғанға он күн бұрын бітірілді. Бітіргеннен кейін Феллерс АҚШ Армиясының Жағалау артиллерия корпусында екінші лейтенант болып тағайындалды. 1919 жылдың қазанында ол бірінші лейтенант болып жоғарылатылды және 1920 жылы Жағалау артиллерия мектебінің негізгі курсын аяқтады. Соғыстан кейін армияның мөлшері күрт қысқартылғандықтан, жоғарылау мүмкіндіктері шектеулі болды, сондықтан Феллерс 1934 жылдың 3 желтоқсанына дейін капитан болып тағайындалмады. 1935 жылы ол Командалық және бас штаб мектебін және Химиялық соғыс қызметінің офицерлік курсын бітірді, сонда ол болашақта үлкен әсер ететін "Жапон солдатының психологиясы" деген диссертациясын аяқтады. Феллерс 1920 және 1930 жылдары Филиппинде үш рет қызмет етті, оның ішінде генерал Дуглас МакАртурдың басшылығымен Филиппин Достастығы үкіметінің әскери кеңесшісінің кеңсесіне тағайындалды; сол жерде капитан Феллерс МакАртурдың аға штаб офицері, майор (кейін подполковник) Дуайт Д. Эйзенхауэрмен байланыс жасады. Оның міндеттеріне Филиппин әскери академиясын ашуға көмектесу, Филиппиннің "Вест-Пойнты", және Филиппин президенті Мануэль Кесонмен байланыс орнату кірді. Филиппин оған қорғанысқа қосқан үлесі үшін "Қызмет жұлдызымен" марапаттады. Феллерс 1939 жылдың маусымында Армия соғыс колледжін бітірді. Содан кейін ол 1939 жылдың шілдесінен 1940 жылдың тамызына дейін Вест-Пойнтта ағылшын тілінің доценті болып жұмыс істеді және 1940 жылдың 1 шілдесінде майор болып жоғарылатылды. 1941 жылдың 15 қыркүйегінде ол АҚШ армиясының соғыс жағдайындағы әскерінде подполковник (регулярлы армиядағы майор шенімен салыстырғанда) және келесі айда полковник болды.

Fellers studied at Earlham College until he was appointed to the United States Military Academy at West Point, New York, by Speaker of the House Joe Cannon. He entered the Military Academy in June 1916, ten months before the American entry into World War I. The increased need for junior officers during World War I caused Fellers's class to be accelerated and to graduate on November 1, 1918, ten days before the armistice with the German Reich which ended the war. Upon his graduation, Fellers was commissioned as a second lieutenant in the United States Army Coast Artillery Corps. Fellers was promoted to first lieutenant in October 1919 and graduated from the Coast Artillery School Basic Course in 1920. The drastic reduction in the size of the army after the war created limited opportunities for promotion and so Fellers was not promoted to captain until December 3, 1934. In 1935, he graduated from the Command and General Staff School and the Chemical Warfare Service Field Officers Course, when he completed his soon to be influential thesis "The Psychology of the Japanese Soldier." Fellers served three tours of duty in the Philippines in the 1920s and the 1930s, including assignment to the Office of the Military Advisor to the Commonwealth Government of the Philippines, under General Douglas MacArthur; while there, Captain Fellers interacted with Major (later Lieutenant Colonel) Dwight D. Eisenhower, a senior member of MacArthur's staff. His assignments included helping to open the Philippine Military Academy, the Philippines' "West Point," and liaisoning with Philippine President Manuel Quezon. The Philippines awarded him its Distinguished Service Star for his contributions to its defenses. Fellers graduated from the Army War College in June 1939. He then served as an assistant professor of English at West Point from July 1939 to August 1940 and was promoted to major on July 1, 1940. He was promoted to lieutenant colonel in the war footing Army of the United States (as compared to his rank of major in the Regular Army) on September 15, 1941, and to colonel the following month.

Италия мен Германияда Феллерс баяндамаларына қолжетімділік

1940 жылдың қазан айында майор Феллерс АҚШ-тың Египеттегі елшілігіне әскери атташе болып тағайындалды. Оған Жерорта теңізі мен Таяу Шығыс театрларындағы британдық әскери операцияларды бақылау және есеп беру міндеті жүктелді. Британдықтар Феллерске өздерінің іс-қимылдары мен ақпаратына қол жеткізуге рұқсат берді. Ол білгендерін АҚШ-тағы жоғары жақтағыларына мінсіз жеткізді. Оның есептерін президент Франклин Рузвельт, американдық барлау басшысы және Бірлескен штабтар басшылығы оқыды. Феллерс есептерін радиограмма арқылы жібергенде қолданылатын АҚШ Мемлекеттік департаментінің "Қара кодтың" қауіпсіздігіне қатысты алаңдаушылық білдірді. Оның алаңдаушылығы ескерілмеді. Феллерс дұрыс алаңдады, өйткені кодтың толық мәліметтері 1941 жылдың қыркүйек айында Италиядағы АҚШ елшілігіне жасалған итальяндық тыңшылардың, Servizio Informazioni Militare (SIM) итальяндық әскери барлау қызметінің түнгі шабуылы кезінде ұрланған болатын. Бұл итальяндықтарға есептерді оқуға мүмкіндік берді, ал сегіз сағат ішінде британдықтардың "күштері, орналасқан жерлері, шығындары, күшейтілуі, жабдықталуы, ахуалы, жоспарлары, көтеріңкі рухы және т.б." туралы ең құпия деректер неміс және итальяндық әскерилерінің қолына жетті. Осы уақытта нацистік Германияның криптоаналитиктері де "Қара кодты" бұзған. Немістер Феллерстің есептерін АҚШ Екінші дүниежүзілік соғысқа кіргенге дейін, яғни 1942 жылдың 29 маусымына дейін анықтай алды, содан кейін Феллерс жаңа қабылданған АҚШ код жүйесіне ауысты. Феллерстің дешифрленген радиограммалары Остік державаларға әскерлердің қозғалысы және жабдықтар туралы толық, кең және уақтылы ақпаратты ұсынды. Оның хабарларынан алынған ақпарат Остік державаларды Жерорта теңізі шайқасындағы британдық конвой операциялары туралы, соның ішінде Мальта гарнизонын қайта жабдықтау туралы хабардар етті. 1942 жылдың қаңтар айында британдық күштердің саны мен жағдайы туралы ақпарат Африкадағы неміс қолбасшысы, генерал-лейтенант Эрвин Роммельге (мамыр айынан бастап генерал-фельдмаршал) жеткізілді, ол қарсыластың күштері туралы сенімді мәліметтерге сүйене отырып, өзінің операцияларын жоспарлай алды. Немістер Феллерсті die gute Quelle ("жақсы көз") деп атады. Роммель оны "кішкентай жігіт" деп атады. Робин Левин сияқты басқа авторлар Феллерстің кодын бұзу "өте табысты" болды деп жазады, бірақ тактикалық деңгейде Левин 1942 жылдың жазында Роммельдің сымсыз байланыс орталығына да назар салды, ол Остік державалардың жердегі табыстарына себеп болды, кем дегенде 1942 жылдың 10 шілдесінде Тель-Эль-Иса шайқасында бұл бөлім өзінің командирі мен бірнеше оперативтік қызметкерлерін жоғалтқанға дейін.

In October 1940, Major Fellers was assigned as military attaché to the U. S. embassy in Egypt. He was assigned the duty of monitoring and reporting on British military operations in the Mediterranean and Middle East Theatre. The British granted Fellers access to their activities and information. He dutifully reported everything he learned to his superiors in the United States. His reports were read by President Franklin Roosevelt, the head of American intelligence, and the Joint Chiefs of Staff. Fellers was concerned about the security of the "Black Code" of the U. S. State Department, used when he sent his reports by radiogram. His concerns were overridden. Fellers was right to be concerned, as the details of the code had been stolen from the U. S. embassy in Italy in September 1941 in a covert night raid into the embassy by Italian spies from the Servizio Informazioni Militare (SIM), the Italian military intelligence service. This enabled the Italians to read the reports, and within eight hours, the most secret data on British "strengths, positions, losses, reinforcements, supply, situation, plans, morale etc" would be in the hands of the German and the Italian militaries. Around the same time, the Black Code was also broken by Nazi Germany's cryptanalysts. The Germans could identify Fellers's report, starting just before the U. S. entered into WWII until June 29, 1942, when Fellers switched to a newly adopted U. S. code system. Fellers's deciphered radiograms provided the Axis with detailed, extensive, and timely information about troop movements and equipment. Information from his messages alerted the Axis to British convoy operations in the Battle of the Mediterranean, including efforts to resupply the garrison of Malta. In January 1942 information about numbers and the condition of British forces was provided to Generalleutnant Erwin Rommel (Generalfeldmarschall from May onwards), the German commander in Africa, who could thus plan his operations with reliable knowledge of what the opposing forces were. The Germans referred to Fellers as die gute Quelle ("the good source"). Rommel referred to him as "the little fellow." Other authors, like Robin Lewin, write that breaking Fellers's code was "immensely fruitfull", though at tactical level Lewin also pointed to Rommel's Wireless Interception Center for the Axis successes on the ground in the summer of 1942, at least until this unit lost its commander and several operatives in action at Tel El Eisa on July 10, 1942.

Британиялықтар Мысырдан ағып жатқан газды тапты

Тек британдықтар ғана көрген "Ультра" тыңдаулары немістердің Мысырдағы бір дереккөзден ақпарат алып жатқанын көрсетті, ал британдық барлау қызметі Феллерсті мүмкін дереккөз ретінде қарастырды. 1942 жылдың 10 маусымында британдықтар Феллерстің баяндамаларының құпиясы ашылғанына сенімді болды, себебі тыңдалған хабарламада британдық тактика американдық тактикадан нашар деп бағаланған. Британдықтар 12 маусымда американдықтарға хабарлады, ал олар 14 маусымда Феллерстің баяндамалары дереккөз екенін растады. Феллерс 29 маусымда кодты ауыстырды, бұл ақпарат ағылуына тоқтам салды. Феллерс өзінің баяндамаларын тыңдауға кінәлі деп табылған жоқ, бірақ ол 1942 жылдың 7 шілдесінде Мысырдан алыстырылды. Оның орнына келген атташе америкалық әскери шифрды қолданды, оны немістер бұзу мүмкін емес еді. АҚШ-қа оралғаннан кейін Феллерс Солтүстік Африкадағы жағдайды талдап, баяндағаны үшін "Құрметті қызмет медалімен" марапатталды. Сондай-ақ, ол 1942 жылдың 4 желтоқсанында 1918 жылғы Вест-Пойнт түлектері арасында алғашқы болып бригадалық генерал атағына ие болды. Вашингтондағы Стратегиялық қызмет кеңсесінде (OSS) жұмыс істеген кезде, әріптесінің айтуынша, ол "мен кездестірген ең ызалы англофоб еді". Дегенмен, бұл пікір сол кездегі америкалық-британдық барлау жағдайымен байланысты болуы мүмкін. Феллерстің Солтүстік Африкадағы баяндамалары, оның "айқындығы мен дәлдігінің үлгісі" ретінде сипатталған, британдық қару-жарақ, операциялар мен басшылықты ашық сынады: "Сегізінші армия әскерлерінің рухын сақтай алмады; оның тактикалық тұжырымдары әрқашан дұрыс болмады, ол түрлі қару түрлері арасындағы ынтымақтастықты мүлдем ескермеді; майданның жылдам өзгеруіне оның реакциясы әрқашан баяу болды". Мұндай бағалаулар американдық шенеуніктерге арналған, немістер бұзып, содан кейін британдық "Ультра" сигналдары барлау қызметі ұстап алды. Британдықтарға қарсы көзқарасына қарамастан, Феллерс және оның баяндамалары Солтүстік Африкадағы британдықтарға көмек көрсету үшін американдық жабдықтар мен әскерлерді жөнелту туралы шешімдерге әсер етті. Солтүстік Африкадағы қызметінің барысында Феллерс британдықтарға америкалық қолдауды арттыруды жақтады, бұл қару-жарақ пен американдық әскерлерді жөнелтуді қамтыды. Бұл Бірлескен штабтар басшылығы мен АҚШ Еуропалық қолбасшылығымен қару-жарақпен қамтамасыз ету деңгейі және американдық әскерлердің құлдарына қатысты келіспеушіліктерге әкелді. Сол кездегі әскери саясат бойынша Солтүстік Африкадағы британдықтарды құтқару стратегиялық тұрғыдан қажет емес еді, әсіресе Солтүстік Африкаға шабуыл арқылы (Операция "Факел"), ол "Болеро" операциясынан назарды аударатын еді, ол ерте Еуропаға шабуыл жоспары еді. Президент Рузвельт Феллерстің баяндамаларына қызығушылық танытып, оларға ықпал еткендіктен, 29 маусымда генерал Джордж Маршалл Рузвельтке: "Феллерс өте құнды бақылаушы, бірақ оның жауапкершілігі стратегиялық емес және оның көзқарастары менікінен және Операциялық бөлімнің барлық көзқарастарынан өзгеше" деп жазды. Президент Феллерсті Каирден оралғаннан кейін Ақ үйге шақырды, олар 1942 жылдың 30 шілдесінде кездесті. "1942 жылға дейінгі баяндамаларына сәйкес, Феллерс Таяу Шығыстағы британдық күштерді күшті және жедел түрде нығайтуды ұсынды". Осылайша, Феллерстің ашық сыны мен Таяу Шығыстың стратегиялық маңыздылығына жасаған талдауы Рузвельттің Сегізінші армияны нығайту және "Факел" операциясын қолдау туралы шешімдеріне әсер еткен болуы мүмкін.

Ultra intercepts seen only by the British indicated the Germans were gaining information from a source in Egypt, and British intelligence had considered Fellers as a possible source. On June 10, 1942, the British became convinced Fellers's reports were compromised because an intercept had compared British tactics negatively to American tactics. The British informed the Americans on June 12, who, on June 14, confirmed the finding that Fellers's reports were the source. Fellers switched codes on June 29, which ended the leaks. Fellers was not found at fault for the interception of his reports, but he was transferred from Egypt on July 7, 1942. His successor as attaché used the US military cipher, which the Germans could not read. Upon returning to the United States, Fellers was decorated with the Distinguished Service Medal for his analysis and reporting of the North African situation. He was also promoted to brigadier general, the first in the West Point Class of 1918, on December 4, 1942. While assigned to the Office of Strategic Services (OSS) in Washington, he was, as recalled by a colleague, "the most violent anglophobe I have encountered." However, that comment may be colored by the context of the American British intelligence situation of the time. Fellers's North African reports, which his Distinguished Service Medal citation characterized as "models of clarity and accuracy," were bluntly critical of British weapons, operations, and leadership: "The Eighth Army has failed to maintain the morale of its troops; its tactical conceptions were always wrong, it neglected completely cooperation between the various arms; its reactions to the lightning changes in the battlefield were always slow." Such assessments, meant for American officials, were deciphered by the Germans, then intercepted from the Germans by the British Ultra signals intelligence. Despite his anti British attitude, Fellers and his reports influenced decisions to bring American supplies and troops to aid the British in North Africa. Throughout his tenure in North Africa, Fellers advocated for increased American support for the British in North Africa, which included both weapons and a commitment of American troops. This was at odds with the Joint Chiefs of Staff and the U. S. European Command as to the level of weapons support and an American troop landing. The military policy then was that saving the British in North Africa was not strategically required, especially not through a North Africa invasion (Operation Torch), which would divert focus from Operation Bolero, a plan for an early European invasion. President Roosevelt admired Fellers's reports and was influenced by them enough so that on June 29, General George C. Marshall wrote to Roosevelt, "Fellers is a very valuable observer but his responsibilities are not those of a strategist and his views are in opposition to mine and those of the entire Operations Division." The President invited Fellers to the White House upon his return from Cairo, and they met on July 30, 1942. "Consistent with his previous reporting through 1942, Fellers argued for robust and expeditious reinforcement of British forces in the Middle East." Thus, Fellers's blunt criticism and his analysis of the Middle East's strategic importance may well have influenced Roosevelt's decisions to reinforce the Eighth Army and to support Operation Torch.

Тынық мұхитқа көшіру

1943 жылдың жазында Феллерс психологиялық соғысты жоспарлауға қатысқан OSS-дегі қызметін тастап, Оңтүстік-Батыс Тынық мұхитына оралды және сол кезде Қиыр Шығыстағы АҚШ әскерлерінің бас қолбасшысы болған генерал Дуглас Макартурдың басшылығымен қайта жұмыс істеді. Феллерс әскери хатшы және Макартурдың психологиялық операциялар жөніндегі басшысы болып қызмет етті. Филиппиннің жапондық басқыншылардан азат етілуі кезінде Феллерс бірнеше тапсырманы орындады, оның ішінде Филиппиннің азаматтық істер жөніндегі директоры болып тағайындалды. Еңбегі үшін Феллерс екінші филиппин ерекше қызмет жұлдызымен марапатталды. Айзенхауэр келесі күні өзінің сыпайысыздығы үшін кешірім сұрады. Айзенхауэрдің мұндай пікірге ие болуына себеп, ол Солтүстік Африкадағы құпия ақпараттардың жария болуының британдық қарым-қатынастарды нашарлатқанын білгендігі және Феллерс Солтүстік Африкадағы британдықтарға көбірек қолдау көрсетуге президенттің келісімін алуда маңызды рөл атқарғандығы болуы мүмкін, соның ішінде АҚШ әскери басшылығы, Айзенхауэрдің өзі қоса, қолдамаған "Факел" операциясы.

Армиядан зейнеткерлік демалысы және кейінгі өмірі

1946 жылдың ақпан айында Феллерс 212 генералдың шені төмендетілуіне байланысты полковник шеніне қайта оралды. 1946 жылдың 30 қарашасында ол әскерден зейнетке шықты. 1948 жылы оның зейнеткерлік шені бригадир генерал шеніне қайта бекітілді. Әскерден зейнетке шыққаннан кейін ол Вашингтондағы Республикалық Ұлттық Комитетте жұмыс істеді. 1952 жылы Феллерс Роберт А. Тафтты президенттікке кандидат ретінде қолдауға белсенді түрде қатысты. Феллерс Джон Бирч қоғамының мүшесі болды, ол әскери барлау офицерінің құрметіне аталған, ал қоғамды құрғандар оны Суық соғыстың алғашқы құрбаны деп есептеді. 1953 жылы Феллерс «Бейбітшілікке қанаттар: Жаңа қорғанысқа кіріспе» (Чикаго: Генри Регнери Ко., 1953) атты кітап жазды. 1964 жылы Феллерс Барри Голдуотерді президенттікке қолдауға белсенді түрде қатысты. Ол 1973 жылдың 7 қазанында Вашингтондағы Джорджтаун университетінің ауруханасында жүрек талмасынан қайтыс болды және Арлингтон ұлттық зираттарына жерленді.