Бахаи дінінің күнтізбесі

Кіріспе

Бахаи дінінде қолданылатын Бахаи күнтізбесі – он тоғыз айдан және төрт немесе бес үстеме күннен тұратын күн күнтізбесі, жаңа жыл Солтүстік жазғы күннің теңелу сәтінде басталады. Әр айға бір ізгілік қасиеттің (мысалы, Кемелдік, Мейірімділік) аты берілген, апта күндері де осылай аталады. Күнтізбенің бірінші жылы 1844 жылға дейін, Бабтың үгіт-насихатты бастаған жылына дейін саналады. Күнтізбедегі жылдар БЕ (Бахаи дәуірі) деген белгімен жазылады. Бахаи жылы наурыз айында басталады.

Тарих

Бахаи күнтізбесі Бабтың 1840 жылдары «Кибу'л Асма» және парсы «Баян» (5:3) еңбектерінде жасаған Бади күнтізбесінің бастапқы нұсқасынан туындады. Оның өмірінде күнтізбенің алғашқы үлгісі қолданыла бастады. Онда 361 күннен тұратын он тоғыз айдың он тоғыз күні, сондай-ақ күнтізбеді күн күнтізбесіне айналдыру үшін аралық күндер пайдаланылды. Күнтізбелік жылдың алғашқы қолданылымының бірінші күні Новруз болды, ал аралық күндер кейінгі Бахаи қолданылымынан өзгеше белгіленді. Бұл күнтізбеде көптеген символикалық мағыналар мен меңзеулер бар. Бахаи дінінің негізін қалаушы Бахаулла, Бабтың пайғамбарлық жасайтыны туралы мәлімдеген, осы күнтізбеді бекітіп, қабылдады. 1870 жылдары ол «Таң шапағы» кітабының авторы Набиль и Азамға Бади күнтізбесінің шолуын жазуды тапсырды. «Китайб и Акдас» (1873) еңбегінде Бахаулла Нау Рузды жылдың бірінші күні етіп белгіледі, сондай-ақ соңғы айдың алдындағы аралық күндердің орнын нақтылады. Бахаулла Нау Рузды Күннің Торпақ шоқжұлдызына кіретін күні деп белгіледі. Бахаилер бұл формуланы көктемгі теңдік күнін нақтылау ретінде түсіндіреді, бірақ оны қай жерде анықтау керектігі нақтыланбады. Бахаи кітаптары Бади күнтізбесін бүкіл әлемде біркелкі сақтау үшін Әлемдік Әділет Үйі шешуі керек кейбір мәселелерді қалдырды. 2014 жылдың 10 шілдесінде Әлемдік Әділет Үйі Бади күнтізбесін 2015 жылдың 20 наурызынан бастап күн батумен бүкіл әлемде қолдануға мүмкіндік беретін ережелерді жариялады. Осыған дейін Бахаи күнтізбесі жылды 20 наурыз күні күн батумен Григориан күнтізбесімен синхронды түрде жүргізіп келді, яғни көктемгі теңдік күнінің нақты уақытына қарамастан, жылдың артық күні екі күнтізбеде де бірдей болды. Аралық күндер әрқашан 26 ақпаннан 1 наурызға дейін созылып, Григориандық жылдың артық күнін автоматты түрде қамтыды, сондықтан қалыпты жылда төрт, ал Григориандық жылда бес аралық күн болды. Әлемдік Әділет Үйі Бахаулланың туған жері Тегеранды көктемгі теңдік күнінің уақыты мен күнін сенімді дереккөздерден алынған астрономиялық кестелер бойынша анықтау орны ретінде таңдады. Бұл өзгерістер, Бади күнтізбесін Григориан күнтізбесінен «босатып», 172 БЕ жылының басынан күшіне енді.

The Baháʼí calendar started from the original Badíʿ calendar, created by the Báb in the Kitabu'l Asmáʼ and the Persian Bayán (5:3) in the 1840s. An early version of the calendar began to be implemented during his time. It used a scheme of nineteen months of nineteen days, with the product of 361 days, plus intercalary days to make the calendar a solar calendar. The first day of the early implementation of the calendar year was Nowruz, while the intercalary days were assigned differently than the later Baháʼí implementation. The calendar contains many symbolic meanings and allusions

Baháʼu'lláh, the founder of the Baháʼí Faith, who claimed to be the one prophesied by the Báb, confirmed and adopted this calendar. Around 1870, he instructed Nabíl i Aʻzam, the author of The Dawn Breakers, to write an overview of the Badíʿ calendar. In the Kitáb i Aqdas (1873) Baháʼu'lláh made Naw Rúz the first day of the year, and also clarified the position of the Intercalary days to immediately precede the last month. Baháʼu'lláh set Naw Rúz to the day on which the sun passes into the constellation Aries. Baháʼís interpret this formula as a specification of the vernal equinox, though where that should be determined was not defined. The Baháʼí scriptures left some issues regarding the implementation of the Badíʿ calendar to be resolved by the Universal House of Justice before the calendar can be observed uniformly worldwide. On 10 July 2014 the Universal House of Justice announced provisions that will enable the common implementation of the Badíʿ calendar worldwide, beginning at sunset 20 March 2015, Before that time, the Baháʼí calendar was synchronized to the Gregorian calendar by starting the year at sunset on March 20, regardless of when the vernal equinox technically occurs, meaning that the extra day of a leap year occurred simultaneously in both calendars. The intercalary days always stretched from 26 February to 1 March, automatically including the Gregorian leap day so that there were four intercalary days in a regular year, and five in a Gregorian leap year. The Universal House of Justice selected Tehran, the birthplace of Baháʼu'lláh, as the location at which the time and date of the vernal equinox is to be determined according to astronomical tables from reliable sources. These changes, which "unlocked" the Badíʿ calendar from the Gregorian calendar, came into effect at the start of year 172 BE.

Маңыздылығы

Бади (таңғажайып немесе бірегей) деген атауынан көрініп тұрғандай, Бахаи күнтізбесі – адамзат мәдениеті тарихындағы шынымен де бірегей институт. Әлеуметтанушы Эвиатар Зерубавел атап көрсетеді, он тоғыз күндік цикл ерекше ритмді құрады, ол топтық бірлік пен ынтымақты арттырады. (Зерубавелдің пікірінше, он тоғыз күндік циклді ай емес, апта ретінде қарастыру дұрыс, себебі ол ай циклімен "ешқандай байланысы жоқ".) Бұдан әрі, жылдық циклдің квадрат түбіріне ең жақын мәнді тауып, Бахаилер "апта мен жыл арасындағы мүмкін ең симметриялық қатынасты орнатуға қол жеткізді, мұндай жетістік тарихта ешкімге бұрын-соңда болған емес".

Жылдар

Бахаи күнтізбесіндегі жылдар 1844 жылғы 21 наурыздағы бейсенбі күнінен бастап саналады, бұл Бахаи дәуірінің немесе Бади дәуірінің (қысқартылған түрі БЕ немесе Б.Е.) басталуы. Осылайша, 1 БЕ жылы 1844 жылғы 20 наурызда күн батқанда басталды. Әр жылдың ұзақтығы жылдың ашылу және жабылу күндері арасындағы күндер санымен қатаң анықталады, ал қажет болған жағдайда аралық күндердің саны реттеледі. Жыл келесі көктемгі күн мен түннің теңелуінен бір күн бұрын аяқталады.

Көктемгі күн мен түннің теңелуі

Әр жылдың бірінші күні (Наурыз) – Тегеранда көктемгі күн мен түннің теңелу сәтін қамтитын күн (күн батудан күн батуға дейін). Бұл сенімді дереккөздерден алынған астрономиялық есептеулер арқылы алдын ала анықталады.

Айям-и-Ха

Араластырудың енгізілуі исламнан маңызды айырмашылықты білдірді, себебі ислам күнтізбесінде араластыру амалы Құранда нақты түрде тыйым салынған болатын.

Негізгі дереккөздер

Набильдің баяндамасынан (том II) Бахаи күнтізбесіне қатысты алынған қосымша материал. "Бахаи әлемі", III том (1928–1930) бастап XX томға (1986–1992) дейін. Бахаи әлемдік орталығы, Хайфа. "Әлемдік Әділет Үйінің хаты", 10 шілде 2014 жыл. Бахаи әлемдік орталығы (2017). Еске алу күндері – Бахаи қасиетті күндері үшін Бахаулланың кітаптарынан таңдаулы өлеңдер.

Екіншілік көздер

Михршахи, Робин (2013). Керемет жаңа күн: Жаратылыс нумерологиясы және Бади күнтізбесіндегі «барлық нәрсе». Момен, Муджан (2014). Бади (Бахаи) күнтізбесі: Кіріспе.