Кіріспе

Тайланд провинциясы

Чианг Рай (เชียงราย, ; , ) – Тайландтың солтүстік бөлігінде орналасқан және Тайландтың ең солтүстік провинциясы болып табылатын Тайландтың жетпіс алты провинциясының бірі. Солтүстікте Мьянманың Шан штаты, шығыста Лаостың Бокео провинциясы, оңтүстікте Пхаяо, оңтүстік-батыста Лампанг және батыста Чианг Маймен шектеседі. Аталған провинция Меконг өзені арқылы Лаостың Ховайсай қаласымен Төртінші Тай-Лао достық көпірімен байланысады.

Демография

Халықтың көп бөлігі этникалық тайлар, олар өздерінің арасында Хам Муанг тілінде сөйлейді, бірақ 12,5 пайызы таулы тайпалардан шыққан, солтүстік провинциялардағы елеулі азшылық. Шағын бөлігі қытай тегінен, негізінен аймаққа, әсіресе Сантихириге қоныстанған Гоминьдан әскерлерінің ұрпақтары.

Этностық топтар

Кон-муанг – бастапқыда Чиангмай, Ламфун, Лампанг және Фрае қалаларынан келген қала халқы. Мәдениет жағынан олар үйлерін бір қабатты етіп, "ка лаэ" деп аталатын ағаштан жасалған қоршаулармен безендіреді. Олар ағаштан ою-өрнек жасау, тоқу, лакқа бояу және музыкалық аспаптар жасау шеберлігімен танымал. Тай Яй (ไทใหญ่) (Шан) – тай этносы, олар негізінен қазіргі Мьянмадағы Шан штатында, сондай-ақ Таиландтағы Мае Хонг Сон провинциясында қоныстанған. Олар күріш өсіріп, шаруашылық жүргізеді, мал өсіреді және саудамен айналысады. Олардың шеберлігі тоқу, керамика, ағаштан ою және қола бұйымдарын жасау саласында. Аха тайпасы – аймақтағы ең ірі халық. Тибет және Оңтүстік Қытайдан шыққан олар, теңіз деңгейінен шамамен 1200 метр биіктіктегі таулы жерлерде қоныстанған. Ауылдарында зұлым рухтардан қорғану үшін рухтар қақпаларын тұрғызады. Лаху (Мусор) – Юньнань аймағынан шыққан және биік таулы жерлерде өмір сүреді. Олар аңшы және егінші ретінде белгілі. Карен тайпасы аймақтың өзендер мен аңғарларға толы әртүрлі аймақтарында қоныстанған. Чианг Райдағы Чин-Хоу халқының көп бөлігі бұрынғы Гоминьдан (КМТ армиясы) әскерлерінен тұрады, олар аймаққа паналаған, негізінен Сантихириде (бұрынғы Мае Салонг). Оңтүстік Қытайдан келген Хмонг тайпасы биік жерлерде қоныстанған. Олар мал өсіріп, күріш, жүгері, темекі және капуста өсіреді. Сонымен қатар, олар кестелеу және күміс бұйымдарын жасаумен де танымал. Тай Луэ (Дай) тайпасы әдетте биік тіреулерге орнатылған, бір бөлмелі ағаш үйлерде тұрады. Олар тоқу өнерінде шебер. Оңтүстік Қытай және Тибеттен келген Лису тайпасы әдемі, түрлі-түсті киімдерімен танымал, сондай-ақ олар үйлерін биік тіреулерге салады. Олар күріш пен жүгері жинайды, ал олардың ер адамдары аң аулауда шебер. Яо (Миен) тайпасы тау беткейлерінде қоныстанған және жүгері мен басқа да дақылдар өсіреді. Олар шебер ұсталар, күмісшілер және кестешілер.

Таңбалар

Облыстың мөрінде патшалық символы – ақ піл бейнеленген, ол Чианг Рай қаласын патша Мэнграй құрғанын еске салады. Аңыз бойынша, оның пілі осы жерді ұнатып, соның арқасында қала іргесі қаланған. Облыс ағашы – жасмин ағашы (Radermachera ignea), ал облыстық гүлі – қызғылт апельсин (Pyrostegia venusta). Бұрынғы облыстық ұран: "Сиамның ең солтүстігі, әдемі Дой Тунг, мәдениетті сақтайтын орын, ең дәмді күріш, тәтті және хош иісті личи, сұлу әйелдер, ең тамаша шай, Нанг Лае ананасы, алып соманың мекені". Қазіргі ұран: "Сиамның ең солтүстігі, үш елдің шекарасы, Лан На мәдениетінің отаны және Дой Тунг ғибадатханасының құнды жері".

Ауруханалар

Касемрад Шрибурин жалпы ауруханасы, жеке аурухана. Чианграй Прачанукрох ауруханасы, мемлекеттік аурухана.

Туризм

Чианг Рай өзінің әдемі пейзаждары, мәдени мұрасы және ерекше көрікті жерлерімен танымал. Бұл қала жыл сайын көптеген туристерді өз тартады, олар храмдарды, базарларды, мұражайларды және табиғаттың сұлулығын зерттеуге келеді. Ең танымал көрікті жерлердің бірі – Ват Ронг Кхун. Тағы бір көрікті жер – Тайланд, Лаос және Мьянма елдерінің қабаттасқан жері болып табылатын Алтын үшбұрыш, ол Меконг өзені мен айналасындағы таулардың көрінісін ұсынады. Чианг Райдағы басқа да танымал жерлерге Дой Тунг патшалық вилласы, Баан Дам мұражайы, Тау тайпалары мұражайы және білім беру орталығы, сондай-ақ Кхун Корн сарқырамасы кіреді. Чианг Рай айналасындағы аймақтарды зерттеу үшін де танымал база болып табылады, оның ішінде Мэй Сай шекаралық қаласы, Чианг Саен тарихи қаласы және Дой Мэй Салонг шай плантациялары бар.

Ауа

Чианг Рай халықаралық әуежайы Бангкоктың екі әуежайына ішкі рейстермен қатынайды, олар аймақтық және халықаралық рейстерге қосылады.

Қайық

Чианг Рай мен Татон арасында күн сайын кеме қатынасы бар.

Темір жол

Чианг Райда теміржол жүйесі жоқ. Ең жақын станция – Чианг Май теміржол станциясы.

Жол

Чианг Рай провинциясы Индонезиядағы Денпасардан Ирандағы Косравиге дейін, сондай-ақ Мьянмадағы Кентунгтен Ресейдегі Улан-Удэге дейін өтетін Азиялық 2-ші және Азиялық 3-ші тас жолдарымен қиылысады. Облыста жақсы автобус қызметтері бар. Ал көбінесе шалғай аймақтарда соңтаевтер (жеңіл көліктер) қалыпты жағдай.

Облыстық үкімет

Чианг Рай 18 ауданға (амфо) бөлінеді. Аудантар 124 кішкентай ауданға (тамбон) және 1751 ауылға (мұбан) бөлінеді. 1. Мюанг Чианг Рай 2. Вианг Чай 3. Чианг Конг 4. Тхонг 5. Пхан 6. Па Дает 7. Мэй Чан 8. Чианг Саен 9. Мэй Саи 10. Мэй Суай 11. Вианг Па Пао 12. Пайя Менграй 13. Вианг Каен 14. Кхун Тан 15. Мэй Фа Луанг 16. Мэй Лао 17. Вианг Чян Рунг 18. Дой Луанг

Жергілікті билік

2019 жылдың 26 қарашасына қарай провинцияда бір Чианг Рай провинциялық әкімшілік ұйымы (ongkan borihan suan changwat) және 73 муниципалдық (thesaban) аймақ бар. Чианг Рай қала (thesaban nakhon) мәртебесіне ие. Тағы 72 ауылдық муниципалитет (thesaban tambon) бар. Муниципалдық емес аймақтарды 70 ауылдық әкімшілік ұйымдары (SAO - ongkan borihan suan tambon) басқарады.