Катерина Брагансская: Англия, Шотландия және Ирландия патшайымы

Кіріспе

Англия, Шотландия және Ирландия королевасы 1662 - 1685 жылдары Екатерина Браганса (Catarina de Bragança; 25 қараша 1638 - 31 желтоқсан 1705) король Карл II-ге үйленген Англия, Шотландия және Ирландия королевасы болды, бұл неке 1662 жылдың 21 мамырынан оның 1685 жылдың 6 ақпанындағы қайтысына дейін жалғасты. Ол Португалияның Иоанн IV-нің қызы, ол 1640 жылы Испанияның Габсбургтар династиясының 60 жылдық билігін құлатып, 1143 жылы құрылған Португалия тағын қалпына келтіргеннен кейін Браганса әулетінен шыққан тұңғыш патша болды. Екатерина 1701 жылы ағасы Петр II болмағанда және 1704-1705 жылдары, жесір болып туған жеріне оралғаннан кейін Португалияның регенті қызметін атқарды. Рим-католик дініне адалдығының арқасында Екатерина Англияда танымал болмады. Карл көптеген балаларының әкесі болды, оларды өзі мойындады.

Жас шағы мен отбасы

Екатерина Вила-Висоса герцогтік сарайында Браганзаның 8-ші герцогы Джон мен оның әйелі Луиза де Гусманның екінші тірі қызы ретінде дүниеге келді. Португалияның қалпына келтіру соғысынан кейін, оның әкесі 1640 жылдың 1 желтоқсанында Португалияның Иоанн IV королі деп жарияланды. Әкесінің Еуропаның ең маңызды монархтарының бірі ретіндегі жаңа мәртебесімен, Португалия кең аумақты португал отар империясына ие болды, сондықтан Екатерина еуропалық патшалықтары үшін әйелге үміткерлердің біріне айналды және ол Австрияның Иоанны, де Бофор герцогы, Францияның XIV Людовигі және Англияның II Карлына келін ретінде ұсынылды. Соңғы таңдау туралы ойлар 1659 жылғы Пиреней келісімінен кейін Португалия мен Англия арасында одақ құруға көмектесетін пайдалы құрал ретінде оның рөлімен байланысты болды, себебі Франция Португалияны қолдаудан бас тартқан еді. Елі Испаниямен соғыс жүргізіп жатқан кезіне қарамастан, Екатерина сүйікті Лиссабонында бақытты және толыққанды балалық шағын өткізді. Тақтың артындағы күш ретінде танылған Луиза патшайымы балаларының тәрбиесіне белсенді қызығушылық танытып, қызының біліміне жеке бақылау жүргізді. Екатеринаның жастық шағының көп бөлігін патша сарайының жанындағы монастырда өткізгеніне сенуге болады, онда ол қамқор анасының қадағалауында болды. Бұл өте қорғалған тәрбие болған сияқты, бір замандасы Екатеринаның «үлкен шегініспен тәрбиеленгенін» және «өмірінде оннан аспайтын рет сарайдан шыққанын» айтқан. Екатеринаның үлкен әпкесі, Бейра ханшайымы Жоана 1653 жылы қайтыс болды, соның салдарынан Екатерина ата-анасының ең үлкен тірі баласы болды. Оның күйеуін Луиза таңдады, ол күйеуінің 1656 жылы қайтысынан кейін елдің регенті болды.

Неке

Некеге қатысты келіссөздер король Карл I билік құрған кезде басталды және Реставрациядан кейін бірден қайта жаңғыртылды. 1661 жылғы 23 маусымда, испандықтардың қарсылығына қарамастан, неке шартына қол қойылды. Англия Танжерді (Солтүстік Африка) және Бомбейдің жеті аралын (Үндістан) алды, Бразилия мен португалдық Шығыс Үндістанда сауда жасау құқығын, Португалиядағы ағылшын тұрғындарының діни және коммерциялық бостандығын, және екі миллион португалдық кронаны (шамамен 300 000 фунт стерлинг) иеленді. Ал, Португалия Испанияға қарсы күресінде (шешуші боларлық) ағылшын әскери және теңіз күштерінің қолдауын, сондай-ақ Екатеринаға дін бостандығын алды. Ол 1662 жылғы 13-14 мамыр кештері Портсмутқа келді.

Екатеринаның осы одаққа қатысты жеке ойлары туралы көптеген мәлімет белгісіз. Оның анасы Англиямен одақтасып, Португалияның тәуелсіздік үшін күресін қолдауға тырысқанда, болашақ күйеуі өзінің қалпына келуін сүйіктілерімен бірге тойлап өткізді, ал Екатеринаның уақыты монастырьдағы қараңғы оқшаулықта өтті, көңіл көтеруге немесе әуесқойлыққа мүмкіндік болмады. Монастырьдан тыс жерде де оның іс-әрекеттері Португалия патша сарайының қатаң әдеп-ғұрыптарымен шектелді. Барлық есептер бойынша, Екатерина тыныш, сабырлы жас әйелге айналды. Екатерина кем дегенде үш рет жүкті болды, бірақ түсік тастады, ал 1663 жылы ауыр науқаста бір уақытқа бала туғанын ойлады. Чарльз оған екі ұл мен бір қыз дүниеге келгенін айтып, жұбатты. Оның жағдайы қиын болды, және Чарльз көптеген сүйіктілерінен балалы болғанымен, оған құрметпен қарауын талап етті және ол өзінің сүйіктілеріне қарсы, оған тиісінше құрмет көрсетілмесе, оның жағын алды. Үш рет түсік тастағаннан кейін, патшайымның мұрагер тудыруы күмәнді болып көрінді. Патша кеңесшілері монархты ажырасуға шақырды, жаңа әйел протестант және құнарлы болады деп үміттенді, бірақ Чарльз бас тартты. Бұл оның сарайдағылардың назарына ілінуіне әкелді. 1664 жылы оның сүйікті суретшісі, фламандтық католик Якоб Гюйсманс, оны Әйел Сент-Катерина ретінде суреттегенде, бұл сарай әйелдері арасында үрдіске айналды. Екатерина Чарльздың ресми сүйіктісі Барбара Палмер таныстырылғанда есінен таныды. Чарльз Палмерді Екатеринаның төсек бөлмесінің ханымы етіп тағайындауға талап етті. Осы оқиғадан кейін Екатерина патшамен уақыт өткізуден бас тартты, егер Палмермен ашық келісімді қабылдамаса, Португалияға қайтып баратынын мәлімдеді. Кларендон оны өз ойын өзгертуге көндіре алмады. Содан кейін Чарльз Екатеринаның португалдық серіктерінің барлық мүшелерін босатып, ол белсенді қарсылық көрсетуді тоқтатты, бұл патшаға ұнады, бірақ ол сарай өміріне және іс-шараларына өте аз қатысты.

Little is known of Catherine's own thoughts on the match. While her mother plotted to secure an alliance with England and thus support Portugal's fight for independence, and her future husband celebrated his restoration by dallying with his mistresses, Catherine's time had been spent in the sombre seclusion of her convent home, with little opportunity for fun or frivolity. Even outside the convent, her actions were governed by the strict etiquette of the royal court of Portugal. By all accounts, Catherine grew into a quiet, even tempered young woman. Catherine became pregnant and miscarried at least three times, and during a severe illness in 1663, she imagined, for a time, that she had given birth. Charles comforted her by telling her she had indeed given birth to two sons and a daughter. Her position was a difficult one, and though Charles continued to have children by his many mistresses, he insisted she be treated with respect, and sided with her against his mistresses when he felt that she was not receiving due respect. After her three miscarriages, it seemed to be more and more unlikely that the queen would bear an heir. Royal advisors urged the monarch to seek a divorce, hoping that the new wife would be Protestant and fertile – but Charles refused. This eventually led to her being made a target by courtiers. And when in 1664 her favourite painter, Jacob Huysmans, a Flemish Catholic, painted her as St Catherine, it promptly set a trend among court ladies. Catherine fainted when Charles's official mistress, Barbara Palmer was presented to her. Charles insisted on making Palmer Catherine's Lady of the Bedchamber. After this incident, Catherine withdrew from spending time with the king, declaring she would return to Portugal rather than openly accept the arrangement with Palmer. Clarendon failed to convince her to change her mind. Charles then dismissed nearly all the members of Catherine's Portuguese retinue, after which she stopped actively resisting, which pleased the king, however she participated very little in court life and activities.

Католицизм

Дінін жеке өмірдің бір бөлігі ретінде сақтайтыны белгілі болғанымен, оның діні және корольге жақындығы оны католиктерге қарсы сезімнің нысанасына айналдырды. Екатерина өзінің діни сенімімен айналысып жүрді. Оның құлшынысы кеңінен танымал болды және корольдің әйелінде бағалаған қасиетінің бірі еді; оның қарындасына жазған хаттарында Екатеринаның дінге берілгендігі қатты таң қалдыратындығы айтылған. Оның үйінде төрттен алтыға дейін дін қызметкерлері болды, ал 1665 жылы Екатерина Санкт-Джеймс шіркеуінің шығысында Әулие Петр Алькантар тәртібінің португалдық францискан монахтарының он үш адамы үшін діни орын салуды шешті. Ол 1667 жылы аяқталды және «Монастыр» деп аталды. Сол жылы ол Джеймс II-ге Чарльздың заңсыз ұлы және Монмут көтерілісінің жетекшісі – Джеймс Скотт, Монмуттың 1-ші герцогының өмірі үшін араға түсті, бірақ Монмут көтеріліс кезінде католик шіркеуіне қарсы тұратын протестанттардың қолдауын сұраған болатын. Екатерина Джеймс билік құрған және Ұлы революция кезінде Уильям III және Мэри II оны тақтан түсірген кезде Англияда, Сомерсет Хауста тұрды. Ол Англияда бұрынғы Лорд-камерлар Генри Хайдқа қарсы ұзаққа созылған сот процесінің нәтижесінде қалды, өйткені ол өзінің жәрдемақысының бір бөлігі ретінде талап еткен ақшаны, ал ол оның кеңсесінің құқығы деп мәлімдеді. Екатеринаның ақшаға құштарлығы оның мінезінің күтпеген жақтарының бірі еді: оның қайнағасы Джеймс, өзінің ашкөздігімен белгілі болған, ол әрқашан қиын келісімдерге келетінін айтқан. Бастапқыда Уильям мен Мэримен жақсы қарым-қатынаста болғанымен, оның дінін ұстануы түсініспеушіліктерге және оқшаулануға әкелді. Парламентке Екатеринаның католик қызметшілерінің санын шектеу туралы заң жобасы енгізілді, сондай-ақ ол үкіметке қарсы науқандар жүргізбеуіне ескертілді. Сент-Симон герцогы Луи де Рувройдың айтуынша, ол жесірлік күйінде өмір бойы протестант болған Луи де Дурас, Февершамның 2-графымен жасырын түрде үйленді.

Though known to keep her faith a private matter, her religion and proximity to the king made her the target of anti Catholic sentiment. Catherine occupied herself with her faith. Her piety was widely known and was a characteristic in his wife that the King greatly admired; in his letters to his sister, Catherine's devoutness is described almost with awe. Her household contained between four and six priests, and in 1665, Catherine decided to build a religious house east of St James's to be occupied by thirteen Portuguese Franciscans of the order of St Peter of Alcantara. It was completed by 1667 and would become known as The Friary. Later in the same year, she unsuccessfully interceded with James II for the life of James Scott, 1st Duke of Monmouth, Charles's illegitimate son and leader of the Monmouth Rebellion – even though Monmouth in rebellion had called upon the support represented by the staunch Protestants opposed to the Catholic Church. Catherine remained in England, living at Somerset House, through the reign of James and his deposition in the Glorious Revolution by William III and Mary II. She remained in England partly because of a protracted lawsuit against her former Lord Chamberlain, Henry Hyde, 2nd Earl of Clarendon, over money that she claimed as part of her allowance and that he claimed was part of the perquisite of his office. Catherine's fondness for money is one of the more unexpected features of her character: her brother in law James, who was himself notably avaricious, remarked that she always drove a hard bargain. Initially on good terms with William and Mary, her position deteriorated as the practice of her religion led to misunderstandings and increasing isolation. A bill was introduced to Parliament to limit the number of Catherine's Catholic servants, and she was warned not to agitate against the government. According to Louis de Rouvroy, duc de Saint Simon, in her widowhood she secretly married his relation Louis de Duras, 2nd Earl of Feversham, despite the earl being a lifelong Protestant.

Португалияға оралу

Ақыры ол 1692 жылдың наурыз айында Португалияға оралды. 1703 жылы ол Португалия мен Англия арасындағы Метуен келісімін қолдады. 1701 және 1704–05 жылдары ағасы Петр II-нің регенті болды. Екатерина 1706 жылдан бастап Бразилиялық Жуао ханзадасының, Португалияның Күн Патшасы (o Rei Sol Português) тәрбиешісі болды. Оның билігі кезінде Португалия мен оның монархиясы Еуропа сарайлары арасында жаңа деңгейдегі өркендеуге, байлыққа және беделге ие болды. Ол 1705 жылдың 31 желтоқсанында Лиссабондағы Бемпоста сарайында қайтыс болды және Браганса үйінің пантеонына жерленді.

Мұра

Екатеринаның үйленуі Үндістан және Британ империясы тарихында маңызды нәтижелерге әкелді. Карл II оның құдайының бір бөлігі болған Бомбейдің жеті аралын Шығыс Үндістан компаниясына жалға берді, ол өз президенттігін сонда көшірді, нәтижесінде Бомбей/Мумбай Үндістанның ірі қалаларының біріне айналды. Екатерина заманында сирек болған шай ішуді Англияда танымал етуге үлкен үлес қосты. Шайдан басқа, ол Англия мен Америкада талғамды, әдет-ғұрыптарды, қолөнерді және тарихты өзгертетін қант, лак, мақта және фарфор сияқты тауарларды әкелді. Нью-Йорк қаласының Квинс ауданы 1683 жылы Квинс округі құрылған кезде патшайым болғандықтан Екатерина Брагансаның құрметіне аталған деп есептеледі. Квинс атауы күйеуі, король Карл II есімімен аталған Кингс округіне (Бруклин ауданы) және оның заңды емес ұлы, 1-ші Ричмонд герцогының атымен аталған Ричмонд округіне (Статен-Айленд ауданы) сәйкес келеді. Дегенмен, Квинс округінің оның құрметіне аталғанына тарихи дәлел жоқ, сондай-ақ оны жариялайтын құжат та табылған жоқ. Кейбір тарихтарда монарх туралы ешқандай айтылмайды. 1983 жылы Квинс округінің құрылғандығының үш жүз жылдығынан кейін португал-американдық «Каралева Екатеринаның достары» қоғамы Лонг-Айлендтегі Ист-Ривер жағасында 35 футтық Екатеринаның мүсінін орнату үшін қаражат жинауды бастады. Одри Флэк қоғамға мүсіннің авторы ретінде шақырылды, жобаға Клэр Шульман және Дональд Трамп сияқты Нью-Йорктің көрнекті тұлғалары қолдау көрсетті. Алайда, жоба дамып келе жатқанда мүсінге қарсылық білдіргендер көбейді; тарихшылар Квинс шын мәнінде оның атымен аталғанына ешқандай дәлел жоқ деп мүсінге қарсы шықты және ұсынылған орналасқан жері дұрыс емес деп ойлады. Сонымен қатар, афроамерикандық Бетезда миссионерлік баптист шіркеуі Екатерина патшайым мен Браганза үйінің құл саудасынан пайда тапқаны туралы айыптаулар пайда болғаннан кейін мүсінге қарсы болды, ал Квинстегі ирланд-американдықтар ұсынылған мүсін АҚШ-тағы ирланд иммигранттары үшін құрылған Кальвари зиратын жабатынына наразылық білдірді. Осы қарсылықтардың нәтижесінде Шульман қолдауын кері алып, мүсін орнатылмады. Португалияның Лиссабон қаласындағы «Экспо-98» көрмесінде Атлантика мұхитына қарап тұрған төртінші масштабтағы мүсіннің үлгісі сақталған. Лондонның орталық бөлігіндегі Екатерина көшесі, бұрынғы Бриджес көшесі, оның құрметіне аталған. Романшылар, әсіресе Маргарет Кэмпбелл Барнс «Барлық жүрегіммен», Жан Плейди Карл II трилогиясында және Сюзанна Грегори Томас Чалонер детективтік романдарында патшайымды көбінесе жақсы жағынан бейнелейді. Элисон Маклиод 1976 жылғы королеваның өмірбаянында «Португалдық» және Изабель Стилвелл 2008 жылғы тарихи романында «Браганзалық Екатерина – Англия королевасы болған португал инфантасының батылдығы» да осылай көрсеткен.

Catherine's marriage had an important result for the later history of India and of the British Empire. Charles II rented the Seven Islands of Bombay, part of her dowry, to the East India Company which moved its Presidency there – resulting in Bombay/Mumbai eventually growing to become one of the main cities of India. Catherine is often credited with popularizing tea drinking in Britain, which was uncommon in her time. Beyond tea, her arrival brought and promulgated goods such as cane, lacquer, cottons, and porcelain and so revolutionized taste, manners, craftsmanship, and history in both England and America. Queens, a borough of New York City, was supposedly named after Catherine of Braganza since she was queen when Queens County was established in 1683. Queens' naming is consistent with those of Kings County (the borough of Brooklyn, originally named after her husband, King Charles II) and Richmond County (the borough of Staten Island, named after his illegitimate son, the 1st Duke of Richmond). However, there is no historical evidence that Queens County was named in her honour, neither is there a document from the time proclaiming it so. Some written histories of Queens skip over the monarch entirely and make no mention of her. After the tri centennial of the establishment of Queens County in 1983, the Portuguese American "Friends of Queen Catherine" society began raising money to erect a 35 foot statue of Queen Catherine on the East River waterfront in Long Island City. Audrey Flack was hired by the society to serve as the sculptor of the proposed statue, and the project received support from several notable public figures in New York City, including Claire Shulman and Donald Trump. However, the project was well into development when opposition to the statue arose from multiple parties; historians objected to the statue on the grounds that there was no evidence that Queens was actually named after her, and thought that the location of the proposed statue was misplaced. Meanwhile, the African American Bethesda Missionary Baptist Church opposed plans for the statue after allegations that Queen Catherine and the House of Braganza had profited from the slave trade emerged, while Irish Americans in Queens were upset that the proposed statue would eclipse the Calvary Cemetery, which had been established for the Irish immigrant community in the United States. As a result of this public opposition, Shulman was forced to withdraw her support, and the statue was never erected. A quarter scale model survives at the site of Expo '98 in Lisbon, Portugal, facing west across the Atlantic. Catherine Street, formerly Brydges Street, in central London is named after her. Novelists, notably Margaret Campbell Barnes in With All My Heart, Jean Plaidy in her Charles II trilogy and Susanna Gregory in her Thomas Chaloner mystery novels, usually portray the Queen in a sympathetic light. So did Alison Macleod in her 1976 biography of the queen, The Portingale and Isabel Stilwell in her 2008 historical novel Catherine of Braganza – The courage of a Portuguese Infanta who became Queen of England.

Қарулар

Британ монархының патшалық гербі оның әкесінің патшалық гербімен біріктірілген. Ол қолдаушы ретінде оң жағына Англияның тәжді арыстанын, ал сол жағына Португалияның жасыл вивернасын (wyvern Vert) таңдады.