Карикатура: Елеулі бейнелеу және сатиралық өнер

Кіріспе

Қарапайым немесе асыра баяндалған көркем бейне.

Карикатура – бұл объектінің ерекшеліктерін сызба, қаламмен салу немесе басқа көркем суреттеу тәсілдері арқылы қарапайымдап немесе асыра баяндап көрсетілген сурет (картүнмен салыстырыңыз). Карикатуралар ұяттату немесе мақтау мағынасында болуы мүмкін, саяси мақсатқа қызмет етуі, тек ойын-сауық үшін немесе осы екеуінің бірігіп жасалуы мүмкін. Саясаткерлердің карикатуралары газеттер мен жаңалықтар журналдарында саяси карикатура ретінде жиі қолданылады, ал киножұлдыздардың карикатуралары көңіл көтеру журналдарында кездеседі. Әдебиетте карикатура – кейбір қасиеттерін асыра сілтеп, ал басқаларын тым қарапайымдап көрсету арқылы адам бейнесін бұрмалау болып табылады.

Тарих

Ең алғашқы карикатуралардың кейбіреулері Леонардо да Винчидің шығармаларында кездеседі, ол модель ретінде пайдалану үшін кемшіліктері бар адамдарды белсенді түрде іздеді. Мақсат – түпнұсқаның портреттен де әсерлі бейнесін беру еді. Карикатура Еуропаның аристократиялық орталарында танымал болды, әсіресе итальяндық рококо суретшісі Пьер Леоне Геццидің туындылары арқылы. Карикатуралық портреттер өзара ләззат алу үшін таратылды, ал бұл әдет Үлкен саяхаттан оралғандар арқылы Ұлыбританияға жетті; Англиядағы баспасөздің айтарлықтай еркіндігі оны өткір саяси сатира үшін пайдалануға және оны жеке өнер түрі ретінде дамытуға мүмкіндік берді. Англияда карикатура салу туралы алғашқы кітап – Мэри Дарлидің «Карикатуралар кітабы» (шамамен 1762 ж.), ал Солтүстік Америкадағы алғашқы белгілі карикатуралар 1759 жылы Квебек үшін болған шайқас кезінде салынды. Бұл карикатуралар Бриг. генерал Джордж Тауншендтің туындылары еді, ол британдық генерал Джеймс Уолфті «деформацияланған, жаман және қорқынышты» (Снелл) деп бейнелеген.

Some of the earliest caricatures are found in the works of Leonardo da Vinci, who actively sought people with deformities to use as models. The point was to offer an impression of the original which was more striking than a portrait. Caricature became popular in European aristocratic circles, notably through the works of the Italian Rococo artist Pier Leone Ghezzi. Caricature portraits were passed around for mutual enjoyment. and the fashion spread to Britain from visitors returning from the Grand Tour; the much greater freedom of the press in England allowed its use in biting political satire and furthered its development as an art form in its own right. While the first book on caricature drawing to be published in England was Mary Darly's A Book of Caricaturas (c. 1762), the first known North American caricatures were drawn in 1759 during the battle for Quebec. These caricatures were the work of Brig. Gen. George Townshend whose caricatures of British General James Wolfe, depicted as "Deformed and crass and hideous" (Snell),]]
In the 18th century, because of England's liberal political traditions, relative freedom of speech, and burgeoning publishing industry, London was a hot bed for the development of modern forms of caricature. William Hogarth (1697–1764) elevated satirical art into an accepted art form and a succeeding generation of talented artists including names such as James Gillray (1757–1815), Thomas Rowlandson (1756–1827) and Isaac Cruikshank (1757–1815) advanced it further. Caricature became a valuable tool for political campaigning and both Gillray and Rowlandson established their reputations as caricaturists working as 'hired guns' in the 1784 Westminster election. Their skills continued to be in high demand; in the turbulent period of the French Revolution and Napoleonic Wars caricature became an increasingly important communication medium. Gillray became the leading political caricaturist of his time, famous across Europe, while Rowlandson's vast output used caricature for both political and social caricature and for comic book illustration. Published from 1868 to 1914, the London weekly magazine Vanity Fair became famous for its caricatures of famous people in society. In a lecture titled The History and Art of Caricature, the British caricaturist Ted Harrison said that the caricaturist can choose to either mock or wound the subject with an effective caricature. Drawing caricatures can simply be a form of entertainment and amusement – in which case gentle mockery is in order – or the art can be employed to make a serious social or political point. A caricaturist draws on (1) the natural characteristics of the subject (the big ears, long nose, etc. ); (2) the acquired characteristics (stoop, scars, facial lines etc. ); and (3) the vanities (choice of hair style, spectacles, clothes, expressions, and mannerisms).

18 ғасырда Англияның либералды саяси дәстүрлері, сөз бостандығы және дамып келе жатқан баспа индустриясы Лондонды карикатураның қазіргі заманғы формаларының дамуы үшін ыстық ошаққа айналдырды. Уильям Хогарт (1697–1764) сатирикалық өнерді қабылданған өнер түріне көтерді, ал Джеймс Гиллрей (1757–1815), Томас Роулендсон (1756–1827) және Исаак Крюкшанк (1757–1815) сияқты келесі буын талантты суретшілер оны одан әрі дамытты. Карикатура саяси науқан үшін құнды құралға айналды, ал Гиллрей мен Роулендсон 1784 жылғы Вестминстер сайлауында «жалдамалы қару» ретінде жұмыс істейтін карикатуристер ретінде өздерінің беделін нығайтты. Олардың шеберлігіне сұраныс жоғары болды; Француз революциясы мен Наполеон соғыстарының аласапыран кезеңінде карикатура маңызды коммуникация құралына айналды. Гиллрей өз заманындағы жетекші саяси карикатурист болды, ол бүкіл Еуропаға танымал болды, ал Роулендсонның кең ауқымды туындылары карикатураны саяси және әлеуметтік сатира үшін де, комикс кітаптарын салу үшін де пайдаланды. 1868 жылдан 1914 жылға дейін жарық көрген лондондық апталық журнал «Вэнити Фэйр» қоғамның танымал тұлғаларының карикатураларымен әйгілі болды. Британдық карикатурист Тед Харрисон «Карикатураның тарихы мен өнері» атты лекциясында карикатурист тиімді карикатурамен нысананы мазақтауды немесе жаралауды таңдай алады деді. Карикатура салу – ойын-сауық пен көңіл көтерудің бір түрі болуы мүмкін, онда жұмсақ мазақтау орынды, немесе өнерді маңызды әлеуметтік немесе саяси мәселені көтеру үшін қолдануға болады. Карикатурист (1) нысананың табиғи ерекшеліктеріне (ірі құлақ, ұзын мұрын және т.б.); (2) қалыптасқан ерекшеліктеріне (көк, жарақат, бет әжірлері және т.б.); және (3) құштарлықтарына (шаш үлгісі, көзілдірік, киім, мінез-құлық және әдеттер) сүйенеді.

Белгілі карикатуристер

Сэр Макс Бербом (1872–1956, британдық) өз замандасының және одан бұрынғы атақты адамдарының карикатураларын жасап, жариялады. Оның формальды топтастырудағы бір тұлғалық карикатуралар стилі 1896 жылы қалыптасты және 1930 жылға дейін дамыды. Оның жарияланған еңбектеріне «Жиырма бес джентльменнің карикатуралары» (1896), «Ақындар бұрышы» (1904) және «Россетти және оның шеңбері» (1922) кіреді. Ол сол кездегі танымал журналдарда кеңінен жарияланды, ал оның туындылары Лондонда Карфакс галереясында (1901–1918) және Лестер галереясында (1911–1957) тұрақты түрде көрсетілді. Джордж Крюкшанк (1792–1878, британдық) патша отбасына және жетекші саясаткерлерге шабуыл жасайтын саяси гравюралар жасады. Ол «Комик альманах» (1835–1853) және «Омнибус» (1842) сияқты танымал басылымдар үшін британдық өмірдің әлеуметтік карикатураларын жасады. Крюкшанктың 1819 жылғы «Жаңа Одақ клубы» құлдық мәселесіне қатысты ерекшеліктері бар. Ол Чарльз Диккенс және тағы да көптеген авторлардың кітаптарына суреттер салу арқылы даңққа ие болды. Оноре Домье (1808–1879, француз) 4000-нан астам литография жасады, олардың көпшілігі саяси, әлеуметтік және күнделікті тақырыптарға арналған карикатуралар болды. Олар француздық күнделікті газеттерде («Le Charivari», «La Caricature» т.б.) жарияланды. Морт Драккер (1929–2020, америкалық) 1957 жылы «Mad» журналына қосылып, кино сатираларының пародийлерімен танылды. Ол «Mad» үшін комикстер стилін киноактерлердің карикатуралық бейнелерімен біріктірді, сондай-ақ «Time» журналына мұқабалар жасады. Ол 1985, 1986, 1987 және 1988 жылдардағы Ұлттық карикатуристер қоғамының арнайы сыйлықтарымен және 1987 жылғы Рубен сыйлығымен марапатталды. Алекс Гард (1900–1948, орыс) Нью-Йорк қаласының театр ауданындағы Сарди мейрамханасының қабырғаларына шоу-бизнес жұлдыздары мен басқа да белгілі тұлғалардың 700-ден астам карикатурасын жасады – бұл жұмысты алғаш рет орындаған суретші. Бүгінде бұл суреттер Нью-Йорк қалалық қоғамдық кітапханасының Билли Роуз театр жинағының құрамына кіреді. Пьер Леоне Гецци (1674–1755, итальян) рококо стиліндегі суретші және театр дизайнері, Гецци қазіргі заманғы карикатураның әкесі деп есептеледі. Ол 18 ғасырдағы Италияда карикатураны өнер түрі ретінде танымал етіп, Ұлыбританияда және Еуропаның басқа елдерінде оны қабылдауға ықпал етті. Ал Хиршфельд (1903–2003, америкалық) танымал тұлғалар мен Бродвей жұлдыздарының қарапайым қара-ақ суреттерімен танымал болды, олар ауыр сызықтармен жасалған ағынмен жүретін контурлармен ерекшеленді. АҚШ пошта қызметі оған АҚШ маркаларына сурет салуды тапсырды. Хиршфельдтің туындыларының тұрақты жинақтары Нью-Йорктегі Метрополитен өнер мұражайында және Заманауи өнер мұражайында сақталады, сондай-ақ ол Сент-Луис Даңқ аллеясында жұлдызға ие. Себастьян Крюгер (1963, неміс) танымал тұлғалардың бет-әлпеттерін бұрмалап, гиперреалистік бейнелеулерімен танымал, оларды негізінен акрил бояуымен жасайды және ол үшін «The Times» газетінен мақтау алды. Ол әсіресе Кит Ричардс сияқты «The Rolling Stones» тобының өмірге жақын суреттерімен танымал. Крюгер өзінің туындыларының үш жинағын шығарды және Morpheus International-дан жыл сайынғы өнер күнтізбесін шығарады. Крюгердің суреттерін «Playboy» журналында жиі көруге болады, сондай-ақ «Stern», «L'Espresso», «Penthouse», «Der Spiegel» және «USA Today» басылымдарында жарияланды. Дэвид Левин (1926–2009, америкалық) «The New York Review of Books» және «Playboy» журналдарындағы карикатураларымен танымал. Оның алғашқы мультфильмдері 1963 жылы жарық көрді. Содан бері ол газет үшін жүздеген атақты жазушылар мен саясаткерлердің карикатураларын қалам мен сыямен салған. Карло Пельгрини «Ape» псевдонимімен жұмыс істеген Пельгрини «Vanity Fair» (1868–1914) британдық журналының жетекші карикатуристерінің бірі болды. Ол сол кездегі саясаткерлер, спортшылар, жазушылар және басқа да белгілі тұлғалардың апта сайынғы толық беттік карикатуралық портреттерімен танымал болды. Сэм Вивиано (1953, америкалық) корпорациялар мен жарнама саласында көп жұмыс істеді, «Rolling Stone», «Family Weekly», «Reader's Digest», «Consumer Reports» және «Mad» журналдарына үлес қосты, қазіргі уақытта ол оның көркемдік директоры. Вивианоның карикатуралары кең жақшаларымен танымал, бұл Вивианоның түсіндіргеніндей, оның адам бетін бұрмалауларына жақтық және алдыңғы көріністерді қосуының нәтижесі. Ол көпшілікке арналған сахналарды салу қабілетімен де танымал.

Sir Max Beerbohm (1872–1956, British), created and published caricatures of the famous men of his own time and earlier. His style of single figure caricatures in formalized groupings was established by 1896 and flourished until about 1930. His published works include Caricatures of Twenty five Gentlemen (1896), The Poets' Corner (1904), and Rossetti and His Circle (1922). He published widely in fashionable magazines of the time, and his works were exhibited regularly in London at the Carfax Gallery (1901–18) and Leicester Galleries (1911–57). George Cruikshank (1792–1878, British) created political prints that attacked the royal family and leading politicians. He went on to create social caricatures of British life for popular publications such as The Comic Almanack (1835–1853) and Omnibus (1842). Cruikshanks' New Union Club of 1819 is notable in the context of slavery. He also earned fame as a book illustrator for Charles Dickens and many other authors. Honoré Daumier (1808–1879, French) created over 4,000 lithographs, most of them caricatures on political, social, and everyday themes. They were published in the daily French newspapers (Le Charivari, La Caricature etc.) Mort Drucker (1929 2020, American) joined Mad in 1957 and became well known for his parodies of movie satires. He combined a comic strip style with caricature likenesses of film actors for Mad, and he also contributed covers to Time. He has been recognized for his work with the National Cartoonists Society Special Features Award for 1985, 1986, 1987, and 1988, and their Reuben Award for 1987. Alex Gard (1900–1948, Russian) created more than 700 caricatures of show business celebrities and other notables for the walls of Sardi's Restaurant in the theater district of New York City: the first artist to do so. Today the images are part of the Billy Rose Theatre Collection of The New York Public Library for the Performing Arts. Pier Leone Ghezzi (1674–1755, Italian) A Rococo artist and theater designer, Ghezzi is widely considered to be the father of modern caricature. He popularised caricatura as an art form in 18th century Italy, inspiring its adoption in Britain and elsewhere in Europe. Al Hirschfeld (1903–2003, American) was best known for his simple black and white renditions of celebrities and Broadway stars which used flowing contour lines over heavy rendering. He was commissioned by the United States Postal Service to provide art for U. S. stamps. Permanent collections of Hirschfeld's work appear at the Metropolitan Museum of Art and the Museum of Modern Art in New York, and he boasts a star on the St. Louis Walk of Fame. Sebastian Krüger (1963, German) is known for his grotesque, yet hyper realistic distortions of the facial features of celebrities, which he renders primarily in acrylic paint, and for which he has won praise from The Times. He is well known for his lifelike depictions of The Rolling Stones, in particular, Keith Richards. Krüger has published three collections of his works, and has a yearly art calendar from Morpheus International. Krüger's art can be seen frequently in Playboy magazine and has also been featured in Stern, L'Espresso, Penthouse, and Der Spiegel and USA Today. David Levine (1926–2009, American) is noted for his caricatures in The New York Review of Books and Playboy magazine. His first cartoons appeared in 1963. Since then he has drawn hundreds of pen and ink caricatures of famous writers and politicians for the newspaper. Carlo Pellegrini Working under the pseudonym 'Ape', Pellegrini was one of the leading caricaturists for Vanity Fair (1868 1914), a British magazine famous for its weekly full page caricature portraits of leading celebrities of the day, including politicians, sportsmen, writers and other notables. Sam Viviano (1953, American) has done much work for corporations and in advertising, having contributed to Rolling Stone, Family Weekly, Reader's Digest, Consumer Reports, and Mad, of which he is currently the art director. Viviano's caricatures are known for their wide jaws, which Viviano has explained is a result of his incorporation of side views as well as front views into his distortions of the human face. He has also developed a reputation for his ability to do crowd scenes.

Компьютерлік жүйе

Компьютерлік графика әдістерін қолдана отырып, карикатураларды автоматты немесе жартылай автоматты түрде жасауға жасалған әрекеттер болды. Мысалы, Akleman және авторлар ұсынған жүйе карикатураларды жылдам жасауға арналған арнайы бұрмалау құралдарын ұсынады. Карикатураларды автоматты түрде жасауға бағытталған бағдарламалық қамтамасыз ету өте аз. Компьютерлік графикалық жүйе карикатураны жобалау үшін қағазға қолмен салған карикатураларға қарағанда мүлдем басқа дағды жиынтығын қажет етеді. Осылайша, карикатураларды цифрлық өндірісте жасау үшін компьютерді пайдалану бағдарламаның мүмкіндіктерін терең білуді талап етеді. Карикатура жасаудың оңай жолы емес, бұл дәстүрлі әдістермен жасалғандарға қарағанда әлдеқайда күрделі түс текстураларын қамтитын кескіндерді жасаудың күрделі әдісі болуы мүмкін. 1982 жылы Сьюзан Бреннанның магистрлік диссертациясы карикатураны ресми түрде анықтаудағы маңызды кезең болды. Оның жүйесінде карикатура орташа беттен айырмашылықтарды күшейту процесі ретінде формалдастырылды. Мысалы, егер Карл III-нің құлақтары орташа адамға қарағанда ірі болса, онда оның карикатурасында құлақтар қалыптыдан әлдеқайда үлкен болады. Бреннанның жүйесі бұл идеяны жартылай автоматтандырылған түрде келесідей іске асырды: оператордан қажетті адамның алдыңғы жақтан салынған суретін стандартталған топологиямен (әр бет үшін сызықтардың саны мен реті) енгізуді талап етті. Ол орташа ер адамның суретін алды. Содан кейін, нақты бет карикатураланды, нақты беттен орташа беттегі сәйкес нүктені (координаталардың бастапқы нүктесі беттің ортасында орналасқан) алып тастау арқылы, осы айырманы бірден үлкен коэффициентпен көбейтіп, көбейтілген айырманы орташа бетке қосу арқылы. Бреннанның формалдауы 1980-ші жылдары ұсынылғанмен, ол қазіргі зерттеулерде де маңыздылығын сақтайды. Mo және авторлар бұл идеяны нақтылап, ерекшеліктің популяциялық дисперсиясын ескеру қажеттігін атап өтті. Мысалы, көздер арасындағы қашықтық мұрынның мөлшері сияқты басқа ерекшеліктерге қарағанда аз өзгереді. Осылайша, көз аралығындағы тіпті кішкентай өзгерістер де ерекше болып саналады және күшейтілуі керек, ал мұрынның орташа мөлшеріне қатысты сондай-ақ кішкентай өзгеріс күшейтуге лайық емес. Екінші жағынан, Liang және авторлар карикатура әр суретшіге байланысты болатынын және оны бір анықтамамен түсіндіру мүмкін емес екенін айтады. Олардың жүйесі машиналық оқыту әдістерін пайдаланады, белгілі бір карикатура суретшісінің стилін автоматты түрде үйреніп, еліктей алады, оқу деректері бірнеше бет суреттері мен осы суретшінің сәйкес карикатуралары түрінде беріледі. Компьютерлік графикалық жүйелердің нәтижелері әлі де адам суретшілері жасағандармен бірдей сапалы емес. Мысалы, көптеген жүйелер тек алдыңғы жақтан түсірілген суреттермен шектеледі, ал көптеген немесе тіпті қолмен жасалған карикатуралар (және жалпы бет суреттері) орталықтан тыс "үштен бір бұрыштан" көріністі таңдайды. Бреннанның карикатуралық суреттері алдыңғы жақтан түсірілген сызық суреттері болды. Жаңа жүйелер карикатураларды әртүрлі стильдерде жасауға қабілетті, соның ішінде фотосуреттердің геометриялық бұрмалануын да қамтиды.

There have been some efforts to produce caricatures automatically or semi automatically using computer graphics techniques. For example, a system proposed by Akleman et al. provides warping tools specifically designed toward rapidly producing caricatures. There are very few software programs designed specifically for automatically creating caricatures. Computer graphic system requires quite different skill sets to design a caricature as compared to the caricatures created on paper. Thus, using a computer in the digital production of caricatures requires advanced knowledge of the program's functionality. Rather than being a simpler method of caricature creation, it can be a more complex method of creating images that feature finer coloring textures than can be created using more traditional methods. A milestone in formally defining caricature was Susan Brennan's master's thesis in 1982. In her system, caricature was formalized as the process of exaggerating differences from an average face. For example, if Charles III has more prominent ears than the average person, in his caricature the ears will be much larger than normal. Brennan's system implemented this idea in a partially automated fashion as follows: the operator was required to input a frontal drawing of the desired person having a standardized topology (the number and ordering of lines for every face). She obtained a corresponding drawing of an average male face. Then, the particular face was caricatured simply by subtracting from the particular face the corresponding point on the mean face (the origin being placed in the middle of the face), scaling this difference by a factor larger than one, and adding the scaled difference back onto the mean face. Though Brennan's formalization was introduced in the 1980s, it remains relevant in recent work. Mo et al. refined the idea by noting that the population variance of the feature should be taken into account. For example, the distance between the eyes varies less than other features, such as the size of the nose. Thus even a small variation in the eye spacing is unusual and should be exaggerated, whereas a correspondingly small change in the nose size relative to the mean would not be unusual enough to be worthy of exaggeration. On the other hand, Liang et al. argue that caricature varies depending on the artist and cannot be captured in a single definition. Their system uses machine learning techniques to automatically learn and mimic the style of a particular caricature artist, given training data in the form of a number of face photographs and the corresponding caricatures by that artist. The results produced by computer graphic systems are arguably not yet of the same quality as those produced by human artists. For example, most systems are restricted to exactly frontal poses, whereas many or even most manually produced caricatures (and face portraits in general) choose an off center "three quarters" view. Brennan's caricature drawings were frontal pose line drawings. More recent systems can produce caricatures in a variety of styles, including direct geometric distortion of photographs.

Танымдық артықшылық

Бреннанның карикатура жасаушысы карикатураларды тануды сынау үшін қолданылды. Родс, Бреннан және Кэри карикатуралардың нақты суреттерге қарағанда дәлірек танылатынын көрсетті. Олар сызықпен салынған суреттерді пайдаланды, бірақ Бенсон мен Перрет фотосапалы суреттермен де ұқсас нәтижелерге қол жеткізді. Осы артықшылықтың себептерін түсіндіруде бетті танудың нормаға негізделген теориялары қолданылды.

Қазіргі заманғы қолданысы

Саяси және қоғамдық қайраткерлерді сатиралаудан өзге, қазіргі заманғы карикатуралардың көпшілігі сыйлық немесе естелік ретінде қолданылады, көбінесе оларды көшедегі сатушылар салады. Шағын төлем үшін карикатура нақты бір адамға арнап (және жылдам) салынуы мүмкін. Олар көше жәрмеңкелерінде, мерекелік шараларда, тіпті тойларда жиі кездеседі, көбінесе қызықты нәтижелерге әкеледі. Карикатура суретшілері туристер көп баратын орындарда, әсіресе теңіз жағалауындағы серуендеу жолдарында танымал, онда демалыс шегушілер шағын ақы төлеп, бірнеше минут ішінде күлкілі карикатура салдырып алуға болады. Карикатура суретшілерін кештерге де шақыруға болады, онда олар қонақтардың карикатураларын салып, оларды көңіл көтереді.

Мұражайлар

Әлемде карикатураға арналған көптеген мұражайлар бар, олардың ішінде Мексика қаласындағы Музео де ла Карикатура, Варшавадағы Карикатура мұражайы, Франкфурттағы Карикатура мұражайы, Ганновердегі Вильгельм Буш мұражайы және Базельдегі Карикатура мұражайы бар. Араб әлеміндегі алғашқы карикатура мұражайы 2009 жылдың наурыз айында Мысырдың Фаюм қаласында ашылды.