Кіріспе

Гамлеттегі кейіпкер Полоний – Уильям Шекспирдің "Гамлет" пьесасындағы тұлға. Ол пьесаның басты жауласы Клаудиусқа бас кеңесші, сонымен қатар Лаерт пен Офелияның әкесі. Полоний пьеса барысындағы барлық шешімдерінде жаңылысқан деп есептеледі, ал Уильям Хазлитт оны "шынайы" әке деп сипаттағанмен, сонымен бірге "әрекетке құмар, [сондықтан] тым көп нәрсенің ішін тығуға бейім, сөйлеуге құштар және тартымсыз" деді. Екінші актіде Гамлет Полонийді "жалықтыратын ескі ақымақ" деп атайды және оны "Ефта" деп қысым көрсетеді. Полоний Клаудиуспен бірге Гамлеттің тыңшылығын жасайды. Гамлет Полонийді білмей қателесіп өлтіреді, бұл Офелияның есінен адасуына себеп болады, соңынан оның (болжана) өзіне қол жұмсауына және пьесаның шешіміне: Лаерт пен Гамлет арасындағы айқасқа алып келеді.

Кейіпкер

Офелия мен Лаерттің әкесі, Клавдий патшаның кеңесшісі, оны біреулер сөзге шешен, ал енді біреулер даналықты білетін адам деп сипаттайды. Сондай-ақ, ол өзінің мәртебесі мен танымалдығын сақтап, әлеуметтік өрлеу жоспарларын жасыру үшін "ақылсыз, көп сөйлейтін адам" болып әрекет етеді деген пікір де бар. Пьесада Полоний Ренессанс дәуірінің "жаңа адамы" ретінде бейнеленеді, ол сыртқы түріне және салтанатты мінез-құлқына ерекше мән береді. Кейбір қойылымдар оның Клавдиймен бірге патша Гамлетті өлтіруге қатысқанын көрсетеді. 1-ші актінің 3-ші көрінісінде Полоний Францияға аттанатын ұлы Лаертке нақыл сөздерден тұратын кеңес тізімін береді. Ол ұлына батасын беріп, оның кететініне көңілі толады. Бірақ 2-ші актінің 1-ші көрінісінде ол қызметшісі Рейнальдоға Парижге барып, Лаерттің іс-әрекетін бақылап, егер ол жергілікті әдет-ғұрыптарға берілсе, хабарлауын бұйырады. Лаерт – Полоний бақылайтын жалғыз кейіпкер емес. Ол Гамлеттің қызымен қарым-қатынасы патша алдындағы беделіне нұқсан келтіретінінен қорқады және Офелияға "Гамлеттен алыс болуға" бұйырады. Кейін ол Офелияның Гамлеттің ықыласын кері қайтарғаны князьдің ақыл-есінен айырылуына себеп болды деп күдіктенеді және Гертруда мен Клавдийге күдігін білдіреді, Гамлетті қабылдамауға бұйырған себебінің князь одан жоғары дәрежеде тұрғанын айтады. Ол патшамен бірге Офелияны тыңдап, сұраққа алып, өз болжамын тексеріп көреді. Гамлеттің сөзін тыңдау үшін жасаған соңғы әрекеті кезінде Полоний Гертруданың бөлмесіндегі пешкенің артына жасырынады. Гамлет анасына қатыгездікпен қарайды, ол көмек сұрап жылайды. Полоний көмек сұраған дауысты естіп, Гамлет оны Клавдийдің дауысы деп қате түсініп, пешкенің арғы жағына пышақтап, өлтіреді. Полонийдің Гамлеттің қолынан қаза табуы Клавдийді өмірі үшін қорқытуға, Офелияны есінен шығаруға және Лаертті кек алуға итермелейді, бұл соңғы актідегі айқасқа әкеледі. Басқа нұсқаларда барлық өлгендер тіріліп келеді, бірақ бұл нұсқаның өзіне байланысты.

Атауы

Голланц кейіпкердің аты мен афоризмдердің бастау көзі – поляк сарайшысы Вавржинец Гжимала Гослицкийдің (латынша Laurentius Grimaldius Goslicius деп белгілі) «Мемлекеттік басқару туралы» (De optimo senatore) кітабы деп ұсынды. Бұл кітап ағылшыл тіліне аударылып, 1598 жылы «Кеңесші» деген атпен жарық көргеннен кейін кеңінен танымал болды. «Polonius» латын тілінде «поляк» немесе «поляқтың» деген мағына береді. Кітаптың ағылшыл тіліндегі аудармасында автор «поляк империясының» мемлекет қайраткері деп сипатталған. «Гамлеттің» алғашқы квартосында Полоний «Корамбис» деп аталған. Бұл есімнің «crambe» немесе «crambo» сөздерінен шыққандығы айтылады, олар латын тілінде «қайта қыздырылған капуста» дегенді білдіреді, яғни «ескі, жалықтыратын адам» және қайта-қайта айтылатын ойсыз сөздерді білдіреді. Бұл кейіпкердің бастапқы аты болған-болмағаны әлі де даулы. Мұны түсіндіру үшін түрлі болжамдар жасалған. Г.Р. Хиббардтың пікірінше, есім бастапқыда Polonius болған, бірақ Оксфорд пен Кембриджде қойылатын пьесаның нұсқасында Оксфорд университетінің негізін қалаушы Роберт Полениус есіміне тым ұқсас болғандықтан өзгертілген. Полоний – өршіл, псевдо-интеллектуалдың пародияс болғандықтан, бұл есімді әдейілеген қорлау ретінде қабылдауға болады. Q1 басылымының бетінде пьесаның жақында Лондон, Оксфорд және Кембридж қалаларында қойылғаны айтылған.

Сахналық және кинолық бейнелеулер

20 ғасырдың көптеген қойылымдарында, шамамен 1980 жылға дейін, Полоний 75 жасқа жуық, біршама ескірген, көп сөйлейтін адам ретінде бейнеленген, бұл оның суреті көрермендерден күлкі оятар еді. Жақындағы қойылымдар оны жас жігіт ретінде көрсетуге бейімделген, және 20 ғасырға дейін Полонийді сомдаудың дәстүрлі тәсілдеріне оралып, оның өркөкірек ескіруінен гөрі айлакерлігін баса көрсеткен. 1900 жылдарға дейін актерлер Полоний рөлін сомдаған соң, V актідегі тапқыр зират қазушы рөлін де ойнау дәстүрі болған. Бұл, Полонийді ойнаған актердің «Лир патшасындағы» Ақымақ сияқты клоун рөлін ойнауға үйренгендігін көрсетеді: ол ескірген, осал емес, керісінше, иллюзия мен жаңылыстырудың шебері болған. Полоний пьесаға жаңа көзқарас әкеледі және басқаруға құштар, қауіпті кейіпкер болып табылады. Рөлді сомдаудағы маңызды нәрсе – продюсердің оның қызметшісі Рейнальдомен болған қысқа сахнаны сақтау немесе алып тастау шешімі, ол Лаэртке ақылды, әкелік кеңес бергеннен кейін келеді. Ол Рейнальдоға ұлын бақылауды тапсырады, тіпті оның құмар ойнағанын және әйелдермен араласатынын айтады, оның немен айналысып жатқанын білу үшін. Бұл сахнаны қосу оны әлдеқайда зұлым етіп көрсетеді; көптеген қойылымдар, соның ішінде Лоренс Оливьедің 1948 жылғы фильмдегі нұсқасы, оны алып тастауды жөн көреді. Ричард Бертон және Кеннет Бранагтың ойнаған фильмдерінде бұл сахна бар. Хьюм Кронин Бертонның қойылымында Полонийді көбінесе күлкі үшін ойнаса да, Брананың нұсқасында Полоний күлкілі емес, зұлым.

Танымал жолдар

Полонийдің ең танымал сөздері 1-ші актінің 3-ші көрінісінде ("Қарыз алма да, қарыз берме"; "Өзіңе шын бол") және 2-ші актінің 2-ші көрінісінде ("Қысқалық - зиялылықтың мәні"; және "Бұл ақымақтық болғанымен, онда бір логика бар") кездеседі. Ал басқалары қайта айтылған афоризмдерге айналды ("Киім адамды жасайды"; "Ескі достар - ең жақсы достар"). Сонымен қатар, 3-ші актінің 4-ші көрінісінде Гамлет оны өлтірген кезде айтқан ("Ой, мен өлтірілдім!") сөзі, өте түсінікті болғандықтан пародия мен қысымға ұшырады.

Белгілі суреттер

Хьюм Кронин Джон Джилгудтың 1964 жылғы Бродвей қойылымында Ричард Бертонның "Гамлет" рөліне қарсы Полонийді ойнағаны үшін "Тони" сыйлығын жеңіп алды. Ешбір актер "Гамлет" пьесасының кәсіби американдық сахналық немесе кино нұсқасында Полонийді ойнағаны үшін сыйлық алған емес. "Гиллиган аралы" сериалының 1966 жылғы "Продюсер" атты эпизодында Полониустың "Не қарыз алушы, не қарыз беруші болма" сөзі сатирикалық түрде орындалады. Алдымен, тұрақты актер құрамындағы Алан Хейл-младший Капитан рөлінде Полониусті, ал Дон Уэллс Мэри Энн рөлінде Лаэртсті ойнайды, бұл кемеден құтқарылғандардың "Гамлет" музыкалық қойылымының бөлігі. Содан кейін, Фил Сильверс аралға келген әйгілі театр продюсері рөлінде түседі. Полонийді кино мен теледидарда ойнаған актерлер қатарында Ханс Юнкерман, Ян Холм, Майкл Редгрейв, Ян Ричардсон, Оливер Форд Дэвис, Билл Мюррей және Ричард Брайерс бар.