Кіріспе

Дін әндері жинағы немесе әннама – әнұрандар жинағы, әдетте кітап түрінде, оны әнұран кітабы (немесе әнұрандар кітабы) деп атайды. Олар, әдетте, қауымдық ән айту үшін қолданылады. Әнұран кітабында көбінесе тек ән мәтіндері болады (христиандық тарихтың көп ғасырлары бойындағы әнұран кітаптарында қалыпты жағдай); жазба күйлер қосымша, ал соңғы кезде әнге үйлесімді әуендер де қосылатын болды. Әнұран кітаптары шіркеулерде кең таралған, бірақ олар туралы көбінесе әңгіме болмайды. Дегенмен, діни әдебиеттерді зерттеуші Мэйси Х. Шепард бірде: «Шіркеу тарихының барлық кезеңдерінде, халықтың діни көзқарастары негізінен әнұрандар арқылы қалыптасқан» деген пікір білдірген.

Элементтер мен форматы

ХХ ғасырдан бері әнші-күйшілер ән-күй шығару жиі кездесетін болды, бірақ бұрынғы ғасырларда көбінесе ақындар мәтін жазар, ал музыканттар әуен жасар еді. Мәтіндер алғашқы жолдары ("инципиттер") арқылы белгілі және тізімделеді, ал әнұран күйлеріне кейде географиялық атаулар беріледі (мысалы, "Amazing Grace, how sweet the sound" инципитіне арналған "Жаңа Британия" күйі). Әнұран жинағының редакторлары мәтіндер мен күйлерді іріктеп жинақтайды. Олар белгілі күйді алып, оны жаңа өлеңмен байланыстыра немесе бұрынғы мәтінді өңдей алады; әнұран комиссияларында әдетте ақындар мен музыканттар болады. Кейбір әнұран жинақтары шіркеу ұйымдары, ал қалғандары коммерциялық баспагерлер тарапынан шығарылады. Ірі конфессияларда әнұран жинағы бірнеше кітаптан тұратын үйлесімді басылым жобасының бір бөлігі болуы мүмкін: әнұранның өзі; сүйемелдеу нұсқасы (мысалы, жеке әндерді алып тастап, музыкалық тұғырға қоюға ыңғайлы сақиналы папкада); жетекшіге арналған нұсқаулық (мысалы, әнұрандарды уағызға сәйкес келтіру); және әр әнұранның мазмұны, тарихы және ерекшеліктерін, сондай-ақ оның авторлары мен композиторларына тоқталып, сипаттайтын әнұран серігі.

Қызмет музыкасы

Кейбір ән кітабында алдыңғы бөлім қызметтік музыкамен, мысалы, мадақтаулармен, үш және жеті есе қайталанатын «әмин» тілектерімен немесе толық құлшылық тәртібімен (Gradual, Alleluia сияқты) толғанған. Жауапты әндер жинағы да қосылуы мүмкін.

Индекстер

Әдетте, ән жинақтары бір немесе бірнеше көрсеткішке ие болады; кейбір арнайы көрсеткіштер ән жинағының өзінде емес, оған қосымша томдарда жариялануы мүмкін. Бірінші талға арналған көрсеткіш дерлік әрқашан кездеседі. Әр шумақтың бірінші талғасы, қосымшаның алғашқы талғалары, әуен атаулары және өлшемдік көрсеткіш (жалпы өлшем, қысқа өлшем және т.б. бойынша әуендер) үшін де көрсеткіштер болуы мүмкін. Композиторлар, ақындар, әндерді өңдеушілер, аудармашылар және ән көздері үшін көрсеткіштер жеке немесе біріктірілген болуы мүмкін. Авторлық құқық туралы мәлімдемелердің тізімі қажетті. Аз ғана кітап осы деңгейде жақсы көрсетілген, сонымен бірге, аздаған кітап ғана осы деңгейде жатталған. Әншілер көбінесе сүйікті әндерінің нөмірін, сондай-ақ басқа әндердің сөздерін жаттайды. Осы тұрғыдан алғанда, ән жинағы – жоғары білімді мәдениет пен ауызша дәстүрлердің қазіргі күнге дейін жалғасып келе жатқан тоғысқан нүктесі болып табылады.

Еуропадағы шығу тегі

Ең ерте қолмен жазылған әнұрандар Еуропа христиандығы аясында орта ғасырлардан басталады, бірақ жеке әнұрандар, мысалы, "Те Деум" одан да ертерек кездеседі. 16 ғасырдағы Реформация, жылжымалы қаріптің таралуымен бірге, ән кітабын Батыс және Орталық Еуропаның ірі діни ағымдарындағы христиандық құлшылықтың қалыпты құралына айналдырды. 1501 жылы Прагада Чехиялық бауырлар (Богемия Реформациясының шағын радикалды діни тобы) алғашқы басылған ән кітабын шығарды, бірақ ол тек қана қасиетті әндердің мәтінін қамтиды. 1564 жылы жарық көрген анабаптист ән кітабы "Асбунд" бүгінгі күнге дейін амиштер қолданысында, осылайша ол үздіксіз қолданылып келе жатқан ең көне ән кітабы болып табылады. Лютеран Реформациясының алғашқы ән кітабы "Ахтлидербух" болды, одан кейін "Эрфурт Энхиридионы" пайда болды. 17 ғасырдағы маңызды ән кітабы – "Праксис пиетатис мелика".

Ерте Америкадағы ән кітабы

Нарықтық күштер, діни бақылау емес, он үш колония мен соғысқа дейінгі Америка Құрама Штаттарында ән кітаптары тарихын сипаттады; тіпті бүгін де діни ұйымдар халықтың талғамына ыңғайласып, "сүйікті әндер" сияқты "Керемет рақым" және "Барлық ізгіліктердің бастауы" сияқты әндерді, ән мәтіндері секталық ілімдерге сәйкес болмаса да, ән кітаптарына қосуға тиіс. Британдық Солтүстік Америкада басылған алғашқы ән кітабы және жалпы алғанда, алғашқы кітап – 1640 жылы Массачусетс штатының Кембридж қаласында басылған Бей Забур кітабы. Бұл кітап Забурларды ағылшын тіліне аударуға тырысқан, сондықтан аударма түпнұсқа еврей тіліне тым жақын болғандықтан ән салуға қолайсыз еді. Бұл сәтсіздік тудырған нарықтық сұраныс пен кальвинистердің "Забурларды оқу" тәсілінің жалпылама нашарлығына Англиядан импортталған Батыс галереясы үшін ән кітаптары жауап берді. Бостондық Уильям Биллингс "The New England Psalm Singer" (1770) кітабын басып шығарды, бұл әуендері толығымен американдықтар жазған алғашқы кітап болды, осылайша Батыс галереясының музыкасынан асып түсті. Биллингс және басқа да янки музыканттарының ән кітаптары көшпелі ән мектептерінің мұғалімдері арқылы кеңінен сатылды. Ән мәтіндері негізінен ағылшын метрикалық Забурларынан, әсіресе Исаак Уоттстың Забурларынан алынған. Бұл музыканттардың барлық басылымдары (сонымен қатар "Бірінші Жаңа Англия мектебі" деп аталды) негізінен ән кітаптары болды. 1801 жылы музыкалық жазулар нарығы ноталардың формалық белгілерін ойлап табу арқылы кеңейді, бұл музыканы оқуды үйренуді жеңілдетті. Джон Уайет, Пенсильвания штатының Гаррисбург қаласындағы унитарий баспагер, Бірінші Жаңа Англия мектебінің пайда болу кезінде Бостонда шәкірт болған, 1810 жылы әртүрлі секталық топтар үшін неміс және ағылшын тілдерінде ән кітаптарын шығара бастады (бірақ унитарийлер үшін емес). Ол методистер мен баптистердің қайта жаңғыру қозғалысында жаңа нарық тапты. Бұл лагерьдегі жиындарда ән айту хаостық болды, өйткені әрбір ән мәтініне бірнеше әуен бір уақытта орындалатын. Музыкалық білімі болмағандықтан, Уайет Элькана Келси Дейрді әуендерді жинап, оларды өңдеуге жалдады. Уайеттің "Музыка жинағы, Екінші бөлігі" (1813) Америкада алғаш рет басылған 41 халық әуенін қамтыды. Осылайша "халық әнұраны" пайда болды: білімді музыкант жинаған және үйлестірген халық әуенінің, ән мәтінімен бірге басылуы. "Неттлтон" әуені (1758 жылы жазылған сөздерімен "Come Thou Fount" әнін орындау үшін Солтүстік Америкада қолданылған) алғаш рет осы кітапта пайда болды.

Оңтүстік пішін ноталары гимндері (музыкалық кітаптар)

Оңтүстік аймағының тұрғындары Вайеттің 1813 жылғы екінші бөлігіндегі халық әндерімен танысып, одан да көп ән жинады: Ананияс Дэвисонның «Кентукки гармониясы» (1816), Александр Джонсонның «Теннесси гармониясы» (1818), Аллен Д. Карденнің «Миссури гармониясы» (1820) және Уильям Уокердің «Оңтүстік гармониясы» (1835) есімдері аталып өтті. Бұл кітаптарда екі, үш немесе төрт бөлімнен тұратын аймақтық халық әндері бар екеніне назар аударылды. Б. Ф. Уайт «Киелі арфаны» (1844) жариялау арқылы жаңа бағыт ұстанды: басқалар ән кітаптары сериясын шығаруды жалғастырғанда, Уайт бір кітапта тоқтады, содан кейін өмірінің қалған бөлігін шіркеу жиналыстары үлгісінде ән айту шараларын ұйымдастыруға арналған ұйым құруға жұмсады. Нәтижесінде «Киелі арфа» бүгінгі күнге дейін сақталған жанды дәстүрге айналды. Басқа ән кітаптары ақырында теміржол желілерінің дамуымен кең таралған діни ән кітаптарына жол берді, бірақ «Оңтүстік гармониясы» Кентукки штатының Бентон қаласында жыл сайын өткізілетін ән айту шарасын сақтап қалды. Сондай-ақ, Уолкердің 1866 жылы жарық көрген «Христиандық гармониясы» және 1875 жылы ұйымдастырылған алғашқы конвенциясы (2010 жылы 43 күндік ән айту) әлі де жалғасуда. «Кентукки гармониясы» 2010 жылы «Шеннадоа гармониясы» ретінде қайта басылып, Дэвисонның туындыларындағы минор тональностьтағы әндер мен ерекше гармониялар әлемін қайта жаңғыртты.

Индустрияланған солтүстіктегі "Жақсы музыка" қозғалысы

Солтүстікте "Better Music Boys" деп аталатын музыканттар – Лоуэлл Мейсон және Томас Гастингс сияқтылар музыкалық шабыт алу үшін Еуропаға жүз бұрды, музыка білімін мектеп жүйесіне енгізді және орган, хор мен "ерекше музыканы" пайдалануға баса назар аударды. Ұзақ мерзімді нәтижесінде, қауымдық ән айту төмендеді. Екінші жағынан, олар барлығы айта алатын әндер де жазды. Мейсонның "Хендел мен Хайдн қоғамының шіркеу музыкасы жинағы" (1822) Мейсон Саваннада тұрғанда Бостонның Хендел мен Хайдн қоғамынан жарық көрді, басқа ешкім оны басып шығармады. Бұл ешқашан діни ән кітабына айналмады, бірақ хорлар тарапынан жақсы қабылданды. Мейсонның Оңтүстік ән кітаптарына да енген танымал әндері кейінірек басылымдарда пайда болды: Лабан ("Жаным, сақ бол;" 1830), Хеброн ("Осы жолмен Иеміз мені бастады;" 1830), Бойлстон ("Құдайым, өмірім, махаббатым;" 1832), Шамут ("О, өкініп, тәубеге келсем еді! 1835") және Бетания ("Маған жақында, Құдайым;" АҚШ-та орындалған нұсқасы) (1856).

Англияда ежелгі және қазіргі әнұрандар пайда болды

Англияда әнұрандардың өсуі 1810–1850 жылдар аралығында 100-ден астам әнұран жинағының жарық көруіне себеп болды. Мұндай көптеген жинақтардың болуы олардың ешқайсысының сәтті болуына кедергі келтірді. 1861 жылы Оксфорд қозғалысының өкілдері Уильям Генри Монктың музыкалық жетекшілігімен 273 әнұраннан тұратын «Ежелгі және заманауи әнұрандар» жинағын жариялады. Алғаш рет еврей тілінен өзге тілдерден жасалған аудармалар пайда болды, атаудағы «Ежелгі» деген сөз Джон Кеблдің грек тілінен аударған «Фос Хиларон» әніне және латын тілінен аударылған көптеген әндерге сілтеме жасайды. Бұл – маңызды өзгеріс болды. «Ежелгі және заманауи әнұрандар» жинағы дереу және үлкен табысқа ие болды. 150 жыл ішінде одан 170 миллионнан астам дана сатылды. Осылайша, ол Атлант мұхитының екі жағындағы көптеген келесі әнұран жинақтары үшін үлгі болып табылды. Америкадағы ағылшын тілінде сөйлейтін лютерандар Кэтрин Винкуорт пен Джейн Лори Бортвиктің неміс хорларының өлшемді аудармаларын айта бастады және өз тарихын қайта жаңарды. «Ежелгі және заманауи әнұрандар» Англия шіркеуімен тығыз байланысты болғанымен, Сер Генри Бейкер төрағалық еткен «Мүлік иелері» атты комитет тарапынан жеке бастама ретінде жүзеге асырылды.