Кіріспе

Сызықтық бейне өңдеу – бейне өңдеудің пост-өндірістік процесі, онда суреттер мен дыбыстар алдын ала белгіленген, реттелген тізбекпен таңдалып, орналастырылып, өңделеді. Видеокамерамен, таспасыз видеокамерамен түсірілгеніне немесе телестудияда видеомагнитофонға (VTR) жазылғанына қарамастан, мазмұнға тізбектеп, бірінен соң бірі қол жеткізу қажет. Көбінесе бейне өңдеу бағдарламалық құралдары сызықтық өңдеуді ығыстырды. Бұрын фильмдік монтаж сызықтық жолмен жасалатын. Фильмнің рулондары ұзын жолақтарға бөлініп, содан кейін логикалық тізбек құру үшін бірге біріктіріліп немесе жабыстырылатын. Сызықтық бейне өңдеу көбірек уақытты қажет етеді, жоғары мамандандырылған және еңбекке талапты жұмыс. Дегенмен, бұл әдіс мына себептерге байланысты бүгінде де маңызды:
Әдіс қарапайым және төмен құнды. Кейбір жұмыстар үшін міндетті: мысалы, егер видеоклиптердің тек екі бөлігін тізбектеп біріктіру керек болса, бұл көбінесе ең жылдам және оңай жол. Видеомонтажшылар сызықтық өңдеу дағдыларын меңгерсе, олардың білімі мен жан-жақтылығы артады. Көптеген кәсіби монтажшылардың айтуынша, олар алдымен сызықтық өңдеу дағдыларын үйреніп, содан кейін кез келген монтаж жұмысын орындай алады. 1990 жылдардың басында компьютерлік кездейсоқ қолжетімділік негізіндегі сызықтық емес өңдеу жүйелерінің (NLE) пайда болуына дейін сызықтық бейне өңдеу жай ғана бейне өңдеу деп аталатын.

Тарих

Тікелей теледидар әлі де 1950 жылдардағы сияқты өндіріледі, бірақ қазіргі заманғы техникалық жетістіктермен өзгерді. Видеотаспа пайда болғанға дейін, бірдей бағдарламаларды қайта көрсетудің жалғыз жолы – киноскоп арқылы түсіру болатын, ол негізінен видеомонитор мен кинокамерадан тұратын құрал. Дегенмен, киноскоптар (телебағдарламалардың түсірілген фильмдері) сурет сапасының нашарлауына ұшырады, оған бейне бұрмалануы, көзге көрінетін скан-жолдар, контраст бұзылыстары және бөлшектердің жоғалуы кірді. Киноскоптарды фильмдік зертханада өңдеу және басып шығару қажет болды, бұл оларды әртүрлі уақыт белдеулері үшін кешіктірілген хабар таратуға сенімсіз етті. Видеотаспаны дамытудың басты себебі – оны қысқа немесе ұзақ мерзімді сақтау құралы ретінде пайдалану болды. Тек ондаған жылдар бойы жасалған техникалық жетістіктердің арқасында ғана бейнетаспаны монтаждау фильмдік монтаждаумен салыстыруға болатын тиімді өндіріс құралына айналды.

Алғашқы технологиялар

Америка Құрама Штаттарында кеңінен қабылданған алғашқы бейне таспасы – секундына 15 дюйм жылдамдықпен қозғалатын екі дюймдік квадроплекс бейне таспасы болды. Басқа жеткілікті жылдамдық алу үшін, таспаның екі дюймдік енінің көп бөлігінде төрт бейне жазу және ойнату бастары бас дөңгелегінде айналдырылды. (Аудио және синхронизация жолдары таспаның шеттерінде тұрақты бастармен жазылды.) Бұл жүйе «квадро» (квадруплекстен) деп аталды. Нәтижесіндегі бейне жолдары тоқсан градусқа жуық бұрышта орналасқан (таспаның секундына 15 дюйм жылдамдықпен алға жылжуын қадағалайтын жоғары жылдамдықта айналатын бас векторларының қосылуын ескере отырып). Алғашқыда бейне монтаждау үшін жазылған жол феррофлюид көмегімен визуализацияланып, бритва немесе гильотин кескішімен кесіліп, кино монтаждау сияқты әдіспен бейне таспамен біріктірілді. Бұл процесті мүмкіндігінше болдырмау керек, өте қиын жұмыс болды. Егер қолданылса, біріктірілетін екі таспаның бетіне уытты және канцерогенді зат – тетрахлоридте ерітілген өте ұсақ темір ұнтағы жағылды. Бұл магниттік жолдарды «дамытып», оларды микроскоп арқылы көруге мүмкіндік берді, содан кейін оларды осы міндетке арналған біріктіргіште дұрыс бағыттауға болады. Кесу тік қайтару кезінде жасалуы керек еді, сонымен қатар тақ және жұп өрістердің реттілігі бұзылмауы тиіс. Кесу бұрышы да таспаға бейне жолдары салынған бұрышқа сәйкес болуы керек еді. Видео және аудио оқу бас жарықтары бірнеше дюйм қашықтықта болғандықтан, видео және аудиода бірдей жұмыс істейтін физикалық монтаж жасау мүмкін болмады. Кесу видео үшін жасалды, содан кейін аудионың бір бөлігі 16 мм фильмді магниттік аудио жолымен монтаждау үшін қолданылатын әдіспен дұрыс қатынасқа қайта көшірілді. Таспаларды физикалық монтаждаудың көптеген кемшіліктері болды. Кейбір телеарналар монтаждалған таспаларды қайта пайдалануға тыйым салды, себебі машиналар мен таспалардың салыстырмалы түрде жоғары құны, ақпаратты өшіріп, қайта пайдаланудан туындайтын үнеммен теңгерілді. Басқалары, мысалы, BBC, белгілі бір шарттарда, әдетте жарты сағатқа бес кесуден аспайтын, біріктірілген таспаны қайта пайдалануға рұқсат берді. Бұл процеске үлкен шеберлік қажет болды және көбінесе синхрондауды жоғалтуға (роллдануға) әкелетін монтаждар жасалды, әр монтажға орындау үшін бірнеше минут кетті, бірақ бұл кейінірек пайда болған электрондық монтажда да осылай болды. АҚШ-та 1961-1962 жылдардағы Эрни Ковакс ABC арнасының және Роуэн мен Мартиннің «Күліңіз!» шоулары бейне таспаны монтаждауды кеңінен қолданған жалғыз телешоулар болды.

Компьютерлік жүйелерді енгізу

1960 жылдары Quad таспасын "қолмен" өңдеу жүйесі құрастырылды. Бұл, негізінен, екі аппараттың ойнатуын синхрондау арқылы жаңа кадрдың сигналын белгілі бір дәрежеде сәттілікпен "қосуға" мүмкіндік берді. Осы және алғашқы компьютерлік басқару жүйелерінің бір мәселесі – дыбыс жолы артефакттарға (яғни, қысқа ғып-ғып дауысқа) ұшырауы мүмкін еді, себебі жаңа жазылған кадрдың бейнесі дыбыс жолына жазылып, оны бұзады. Бұл әсерді азайту үшін "Buzz Off" деп аталатын коммерциялық шешім пайдаланылды. Он жылдан астам уақыт бойы компьютерлік басқарулы Quad өңдеу жүйелері теледидарда пост-өндіріс үшін стандартты құрал болды. Quad таспасы қымбат жабдықты, көп уақыт алатын дайындық процедурасын, әр өңдеу үшін салыстырмалы түрде ұзақ кері қайтару уақытын талап етті және бейнеде жағымсыз "жолақтану" (banding) түрінде дұрыс емес сәйкестікті көрсетті. Дегенмен, Quad таспасының кез келген кіші форматты аналогты таспадан жолақтығы артық екенін және дұрыс қолданғанда, тікелей трансляциядан ажыратылмастан, өте сапалы сурет бере алатынын айту керек.

Технологияның одан әрі дамуы

Спиральды сканерлеулі бейнежазғыштар стандартқа айналған кезде, таспаны физикалық түрде кесіп біріктіру мүмкін болмай қалды. Осы кезде бейнемонтаж екі бейнежазғыш машинаны пайдалану, біреуінен бастапқы таспаны (немесе "шығарма материалды") ойнату және екінші таспаға ("монтаждық үлгі") қажетті бөліктерді ғана көшіру процесіне айналды. Сызықтық монтаждаудың көп бөлігі екі машинамен және оларды басқаруға арналған монтаж контроллерімен қарапайым түрде жасалады. Көптеген бейнежазғыш машиналар екінші машинаны басқара алады, бұл сыртқы монтаж басқару құрылғысын қажет етуді жояды. Бұл процесс "сызықтық" болып табылады, сызықтық емес монтаждаудан өзгеше, себебі таспадан таспаға көшірудің мәні барлық кадрлардың соңғы монтаждалған ретпен орналасуын талап етеді. Бір кадр таспаға түсірілгеннен кейін, оның алдына ештеңе қоюға болмайды, ондағы бар материалды жоймайынша. (Мұндай ауыстыру кейде "қосымша монтаж" деп аталады.) Егер қажет болса, материалды басқа таспаға көшіру арқылы дубляждауға болады; алайда, әр көшірме жасау кескінді жиынтықтап нашарлатады, сондықтан мұндай әрекетке көбінесе бармайды. Бейнемонтаждың алғашқы әдістерінің бір кемшілігі – жоғары деңгейдегі продюсерге көрсету үшін дайын материалды жасау қиын болды. Жоғары деңгейдегі продюсерлер материалды жақсы білмейтіндіктен, монтаж шешімдерінің тізімін (EDL) қарап, дайын өнімді көз алдында елестете алмайтындықтан, олар өз пікірлерін оларға оңай әрекет етуге болатын уақытта білдіру мүмкіндігінен айырылды. Осылайша, әсіресе деректі фильмдерде бейнеге ұзақ уақыт бойы қарсылық көрсетілді.

Пайдаланудың ең жоғары деңгейі

Видеомонтаж 1970-ші жылдардың соңында компьютерлік басқарудағы мини-компьютерлік монтаж контроллерлері мен байланыс протоколдары дамыған кезде толыққанды мүмкіндіктерін көрсетті. Бұл жүйелер EDL негізінде монтаж процесін ұйымдастырып, уақыт кодын пайдаланып бірнеше таспа машинасы мен қосымша құрылғыларды синхрондауға мүмкіндік берді, бұл 9-шы түйреуіш протоколы арқылы жүзеге асырылды. Ең танымал және кеңінен қолданылатын компьютерлік монтаж жүйелері Sony, Ampex және беделді CMX компанияларынан шықты. Мұндай жүйелер, әсіресе VTR, бейне коммутаторлары және символдар генераторлары (CG) сияқты қосымша жабдықтарды ескергенде, өте қымбат болды және көбінесе жоғары деңгейдегі пост-өндіріс студияларымен шектелді. Calaway Engineering компаниясының Джекі Калавей алғашқы болып төмен бағалы, PC-ге негізделген, "CMX стиліндегі" сызықтық монтаж жүйесін жасады, бұл пост-өндіріс индустриясында сызықтық монтаж жүйелерін кеңінен пайдалануға мүмкіндік берді. Содан кейін EMC және Strassner Editing Systems сияқты басқа компаниялар да осыған ұқсас тиімді өнімдермен жарысқа түсті.

Қазіргі қолданылуы

Компьютерлік негіздегі сызықтық емес бейне өңдеу бағдарламалық жасақтамасы коммерциялық, кино, өнеркәсіптік және тұтынушылық бейне индустриясының көп бөлігінде қолданысқа енгенімен, сызықтық бейне таспаларын өңдеу теледидар станцияларының жаңалықтар қызметтерінде және жаңа технологияларға капиталдық инвестиция жасамаған орташа көлемді өндіріс орындарында әлі де кең таралған. Жаңалықтар бөлімдері көбінесе сызықтық өңдеуді пайдаланады, себебі олар таспаны және эфирден түсетін материалдарды алған бойда редакциялай бастайды, себебі сызықтық емес өңдеу жүйелерінде материалды түсіруге қосымша уақыт кетіп, бір мезгілде цифрлық жазу және өңдеу мүмкіндігіне ие жүйелер тек қана соңғы кезде шағын өндіріс орындары үшін қолжетімді болды.