Кіріспе

Дилтон Дональд Дойли (Dilton Donald Doiley) – «Арчи комиксі» әлеміндегі ойдан шығарылған кейіпкер, және ол Ривердейл орта мектебіндегі ең зиялы жасөсперлен деп есептеледі.

Тарих

Дилтонға ұқсайтын кейіпкерлер (сыртқы түрі мен мінезі жағынан) Арчи комикстерінің басында пайда болды. Аты аталмаған біреуін «Арчи Комикс» №1 (1942 жылғы қыс) журналында көруге болады. «Pep Comics» №27 (1942 жылғы мамыр) журналында Дилтонның Теодосиус есімді прототипі, ал «Арчи Комикс» №34 (1948 жылғы қыркүйек-қазан) журналында Дилберт есімді кейіпкер болды. Дилтон есімі алғаш рет «Pep Comics» №78 (1950 жылғы наурыз) журналында қолданылды.

Отбасы мен достары

Дилтонның ата-анасы кейде пайда болады, бірақ көбінесе маңызды рөл атқармайды. Екеуі де әдетте қара шашты және көзілдірік тағатын, ұлына ұқсас болып бейнеленеді. Оның анасы, ұлының тапқырлығына мақтан тұтып, сонымен бірге қызыға да біледі, әкесінен гөрі жиі көрінеді. Жасөспірім кейіпкерлер сияқты, Дилтонның көптеген туыстары бір ғана оқиға үшін жасалған және ешқашан қайтадан көрінбеді. 1970 жылдардағы бір оқиғада Дойли мырзаның Дилтонның әкесі емес, асырап алғаны белгілі болды. Бұл құпияны Дилтонның достарынан тек Чак Клейтон ғана біледі. Дилтон осы уақытқа дейін сақталған жайттан соққыға ұшырамын деп ойлап, үйден қашып кетуге жақындады. Бірақ, Чакқа өзінің мәселесін айтқаннан кейін, Чак Дилтонға Дойли мырзаның оны нағыз әкесіндей жақсы көретінін және Дилтон үйден қашса, ол қатты ренжіп қалатынын түсіндірді. Муз Мейсон – Дилтонның ең жақын досы. Олардың мінездері мүлдем әртүрлі болғанымен, олардың жақындығы бір-бірін толықтыра білулерінен туындайды. Муз Дилтонды өзінің "кішкентай досы" деп есептейді және оны қорғау үшін бар күшін жұмсайды. Қазіргі оқиғаларда бұл қарым-қатынас симбиоздық ретінде көрсетіледі, Дилтон Музды қолдайды – бір оқиғада ол тіпті Музды қорлаған Реджи Мантлға шабуылдайды. Дилтонның басқа жақын достарына Арчи Эндрюс, Бетти Купер және Джагхед Джонс жатады. Ол түрлі өнертабыстарымен немесе кең білімімен оларға көп рет көмектесті. Сондай-ақ, достары мектепте қиындыққа тап болса, оларға көмектесуге әрқашан дайын. Бұл Дилтонның топқа енуінің бірнеше жолының тек бір бөлігі ғана.

Сериялар

1989 жылдың мамыр айынан 1990 жылдың мамыр айына дейін қысқа мерзімге Дилтон, ойдан шығарылған кейіпкер, "Дилтонның таңғажайып ғылымы" атты жеке журналының орталық тұлғасы болды. Журнал Дилтонды және оның досы Дэнни Маллойды, қызыл шашты, әуесқой өнертапқышты, оның қызығушылықтары мен зиялы деңгейін бөлісетін адамды көрсетті. Басылымда олар өз өнертабыстарымен байланысты әртүрлі қызықты ғылыми-фантастикалық әңгімелермен бөлісті. Дилтон комикстерде "Есікті аш, Дилтон" деп аталатын қайта-қайта келетін бір беттік әзілде кездеседі. Бір бетте үш әзіл бар, әрқайсысы екі панельден тұрады. Бірінші панельде Дилтон есікке жақындайды, онда ішінде не бар екені жазылған. Бірақ бұл сөздердің екі мағынасы бар. Екінші панельде бөлмеге қараса, сөздердің әдеттегі мағынасы емес екенін, ал ол іздеген нәрсе осы екенін көреді. Мысалы: "Қол сөмкелер" деп жазылған есіктің артында қол пішіндес сөмкелер сатылып жатыр. "Жалпы тасымалдау" деп жазылған есіктің артында әскер генералдары билеп жатыр. "Бөбеу мойнындағы қаптар" деп жазылған есіктің артында біреу бөбеулердің мойнына кішкентай қаптар тағып жатыр. Дилтон негізгі сериядағыдай, топтың "ақылдысы" рөлінде, басқа да топтармен бірге басқа да спин-оффтарда да пайда болады. Ол "Archie R/C Racers" фильмінде Арчидің жарыс командасының мүшесі болды, ал "Белгісізді зерттеушілер" фильмінде команданың өнертапқышы Гизмо рөлінде ойнады. Ол "Archie I" немесе "Archie 3000" фильмдерінде сирек кездеседі, бірақ біріншісінде ол тарихи жаңалықтар ашады, ал екіншісінде жоғары технологияны пайдаланады.

Анимациялық

Дилтон 1968 жылы Filmation студиясымен жасалған "The Archie Show" мультсериалында пайда болды, оны Говард Моррис дауыстаған. Дилтон "Арчидің таңғажайып құпияларында" басты кейіпкерлердің біріне айналды, оны Бен Бек дауыстаған. Эпизодтардың көп бөлігінде қатысып, оның ғылыми білімі мен өнертабыстары атаулы құпияларды шешу үшін жиі қолданылады, бірақ кейде осы проблемалардың өзіне себеп болуы мүмкін. Көптеген нұсқаларынан өзгеше, осы нұсқа өзінің гаражында емес, көбінесе мектеп зертханасында жұмыс істейді.

Тірі фильмдер

Дилтон 1990 жылғы «Арчи: Ривердейлге және қайта оралу» телефильмінде пайда болуы жоспарланған, бірақ уақыт жетіспеуі мен актердің түсірілім барысында ауыруы салдарынан оның эпизодтары алынып тасталды. Дилтон The CW арнасының «Ривердейл» драмалық сериалында пилоттық серияда Дэниел Янг, ал одан кейін Майор Курда бейнелейді. Дэниел Янг 7-ші маусымда бұл рөлді қайта ойнады.

Фильм

Дилтон "The Archies" музыкалық фильмінде Юврадж Менда ойнайды. Осы нұсқада Дилтон Дойли Реджи Мантлға құпия ғашық болады; фильмнің кейінірек бір көрінісінде Реджи Дилтонның сезімдерін білетінін айтады, және Реджи онымен бөліспесе де, Дилтонды бағалайды және әрқашан оның досы болады. Дилтонның зияткерлік қызығушылықтары радио хабар тарату құралын жасағанын ашқанда, жағдайды құтқаруға көмектеседі.