Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Швейцария ақыны (1741–1801)
Swiss poet (1741–1801)
Иоганн Каспар (немесе Каспар) Лаватер (15 қараша 1741 – 2 қаңтар 1801) – швейцариялық ақын, жазушы, философ, физиогномист және теолог.
Johann Kaspar (or Caspar) Lavater (; 15 November 1741 – 2 January 1801) was a Swiss poet, writer, philosopher, physiognomist and theologian.
Ерте өмір
Лаватер Цюрихте дүниеге келді және ондағы гимназияда білім алды, онда Дж. Дж. Бодмер мен Дж. Дж. Брайтингер оның ұстаздары болды.
Lavater was born in Zürich, and was educated at the Gymnasium there, where J. J. Bodmer and J. J. Breitinger were amongst his teachers.
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес
Жиырма бір жасқа келмей, Лаватер досы, суретші Генри Фузелимен бірге әділетсіз шенеунікті жазғырып, ол өзінің заңсыз тапқан байлығын қайтаруға мәжбүр болды.
At barely twenty one years of age, Lavater greatly distinguished himself by denouncing, in conjunction with his friend Henry Fuseli the painter, an iniquitous magistrate, who was compelled to make restitution of his ill gotten gains.
Цвинглиан
1769 жылы Лаватер Цюрихтің Цвинглиан шіркеуінде діни қызметкер болып тағайындалды және өмірінің соңына дейін туған қаласындағы шіркеулерде дьякон немесе пастор ретінде қызмет етті. Оның сөз өнеріне құштарлығы және терең сенімі оған зор жеке ықпал сыйлады; ол кеңінен кеңесші ретінде танылды және Германия бойынша саяхаттарында ынтамен қарсы алынды. Оның мистика туралы жазған еңбектері де кеңінен танымал болды. Сол жылы (1769 ж.) Лаватер Мозес Мендельсонды христиан дініне көндіруге тырысты, Чарльз Боннеттің «Философиялық палингенезия» атты еңбегінің аудармасын жіберіп, Боннеттің аргументтерін жария түрде жоққа шығаруын немесе дінге қайта оралуын талап етті. Мендельсон екеуінің бірін де орындаудан бас тартты, соның салдарынан Лихтенберг пен Хердер сияқты көптеген белгілі зиялылар Мендельсонды қолдады.
In 1769 Lavater took Holy Orders in Zurich's Zwinglian Church, and officiated until his death as deacon or pastor in churches in his native city. His oratorical fervor and genuine depth of conviction gave him great personal influence; he was extensively consulted as a casuist, and was welcomed with enthusiasm on his journeys throughout Germany. His writings on mysticism were widely popular as well. In the same year (1769), Lavater tried to convert Moses Mendelssohn to Christianity, by sending him a translation of Charles Bonnet's Palingénésie philosophique, and demanding that he either publicly refute Bonnet's arguments or convert. Mendelssohn refused to do either, and many prominent intellectuals took Mendelssohn's side, including Lichtenberg and Herder.
Физиогномия
Лаватер 1775 және 1778 жылдар аралығында жарияланған физиогномия саласындағы еңбегімен әйгілі. Ол физиогномияның жалпы типтерге емес, жеке тұлғалардың ерекше мінез-құлық ерекшеліктерімен байланысты деген ойды ұсынды. Лаватердің физиогномиядағы жұмысы силуэт өнерінің алтын ғасырын қалыптастырғаны айтылады. Оның пікірінше, адамның мінезін оның "бет пішіні" арқылы түсінуге болады. Ең нақты нәтижелерге профильдік портреттің контурын сызып алу арқылы қол жеткізілді. Бұл контур сызығын қарамен толтыруға немесе ақ қағаздан кесіп, қара фонға жабыстыруға болады. Көбінесе силуэт қара қағаздан тікелей кесілген. "Көлеңкелер туралы" тарауында Лаватер: «Тірі адам бейнесінен көлеңке кем бе? Дегенмен, қанша айтар сөз бар! Аз алтын, бірақ таза алтын» деп жазды. Бұл кітап Францияда, Англияда және Германияда кең танылды. Лаватер физиогномикалық зерттеулерін дамыту үшін екі маңызды дереккөзді пайдаланды: итальян ғалымы Джанбатиста делла Портаның еңбектері және сэр Томас Браунның «Religio Medici» атты еңбегіндегі (1748 жылы неміс тіліне аударылып, Лаватер жоғары бағалаған) бақылаулары. Лаватердің зерттеулері Франц Ксавер Мессершмидттың мүсіншілік жұмысымен де байланысты. Оның еңбегін Эрнст Гомбрих физиогномикалық жаңылыс деп сипаттады.
Lavater is most well known for his work in the field of physiognomy, Physiognomische Fragmente zur Beförderung der Menschenkenntnis und Menschenliebe, published between 1775 and 1778. He introduced the idea that physiognomy related to the specific character traits of individuals, rather than general types. Lavater is attributed with catalysing a golden age for silhouettes through this work in physiognomy. According to him, the character of a person could be elucidated through examining their “lines of countenance”. The most accurate of readings were facilitated by the tracing of a profile outline portrait. This contour line could be filled with black or cut from the white paper and placed over a black backing. More often, the silhouette was simply cut from black paper. In the chapter “On Shades”, Lavater wrote, “What can less the image of a living man be than a shade? Yet how full of speech! Little gold, but the purest." The fame of this book, which found admirers in France and England as well as Germany, rests largely upon the handsome style of publication and the accompanying illustrations. The two principal sources from which Lavater developed his physiognomical studies were the writings of the Italian polymath Giambattista della Porta, and the observations made by Sir Thomas Browne in his Religio Medici (translated into German in 1748 and praised by Lavater). Lavater's studies have also been related to Franz Xaver Messerschmidt's work as a sculptor. His work being mentioned by Ernst Gombrich described as a physiognomical fallacy.
Ақын
Ақын ретінде Лаватер Клопсток стилінде "Христиандық әндер" (1776–1780) және екі эпос – "Иисус Мессия" (1780) және "Жозеф фон Аримафия" (1794) жариялады. Лаватер заманының діни сезімталдығына байланысты оның "Aussichten in die Ewigkeit" (4 том, 1768–1778), "Geheimes Tagebuch von einem Beobachter seiner selbst" (2 том, 1772–1773) және "Pontius Pilatus, oder der Mensch in allen Gestalten" (4 том, 1782–1785) сияқты терең ойлы еңбектері маңыздырақ.
As a poet, Lavater published Christliche Lieder (1776–1780) and two epics, Jesus Messias (1780) and Joseph von Arimathia (1794), in the style of Klopstock. More relevant to the religious temperament of Lavater's times are his introspective Aussichten in die Ewigkeit (4 vols. 1768 1778), Geheimes Tagebuch von einem Beobachter seiner selbst (2 vols., 1772–1773), and Pontius Pilatus, oder der Mensch in allen Gestalten (4 vols., 1782–1785).
Гёте
1774 жылдан бастап Гёте Лаватермен тығыз қарым-қатынаста болды, бірақ кейін оны сенімсіздік пен жесіртпелікке айыптап, аралары ажырады.
From 1774 on, Goethe was intimately acquainted with Lavater, but later had a falling out with him, accusing him of superstition and hypocrisy.
Блейк
1788 жылы Уильям Блейк Лаватердің «Адамның афоризмдері» деген еңбегіне түсініктемелер жазды. Лаватер барлығы 632 афоризм жариялады. Блейк келесі афоризмді афоризмнің тамаша мысалы деп есептеді. "40. Өтірік айтуға қатты құштарлықпен ұсынылғанда да шындықты сақтап, қасиетті сенімді бейкүнә адамдарға жарияламаған адам даналық пен ізгілікке жақын."
In 1788 William Blake annotated Lavater's Aphorisms of Man. Lavater published 632 aphorisms in all. Blake considered the following aphorism to be an excellent example of an aphorism. "40. Who, under pressing temptations to lie, adheres to truth, nor to the profane betrays aught of a sacred trust, is near the summit of wisdom and virtue."
Соңғы күндер
Кейінгі жылдары Лаватердің ықпалы төмендеді және ол мақтандығы үшін көп қынжылға ұшырады. Швейцарияны француз әскерлері басып алған кездегі оның әрекеттері өліміне себеп болды. 1799 жылы Цюрихті француз әскерлері басып алғанда, Лаватер басып келгендерді жұмылдыруға тырысқанда, ашуланған гранадир оқтап жарақаттады; ол бір жылдан астам уақыттан кейін қайтыс болды. Швейцариялық суретші және иллюстратор Варя Хонеггер Лаватер, Иоганн Каспар Лаватердің тікелей ұрпағы болды.
During his later years, Lavater's influence waned, and he incurred considerable ridicule due to his vanity. His conduct during the French occupation of Switzerland brought about his death. On the taking of Zürich by the French in 1799, Lavater, while trying to appease the aggressors, was shot by an infuriated grenadier; he died over a year later. The Swiss artist and illustrator, Warja Honegger Lavater, was a direct descendant of Johann Kaspar Lavater.