Кіріспе
Шотландиядағы қамалдың атымен аталған кемелер Стирлинг қаласында орналасқан Стирлинг қамалы – Шотландиядағы ең ірі және тарихи, сәулеттік маңызы бар қамалдардың бірі. Қамал Стирлинг Силл геологиялық құрылымның бөлігін құрайтын биік тіктеу тасқа орналасқан. Оның үш жағы тік жартастармен қоршалған, бұл оған берік қорғаныс позициясын сыйлайды. 1890 жылдарға дейін Форт өзенінің ең төменгі ағысындағы маңызды өткелді күзеткен стратегиялық орны, оны ежелгі заманнан бері аймақтағы маңызды бекініске айналдырды. Қамалдың негізгі құрылыстарының көпшілігі XV және XVI ғасырларға жатады. XIV ғасырдан сақталған бірнеше құрылым бар, ал қалаға қарап тұрған сыртқы қорғаныс қабырғалары XVIII ғасырдың басында салынған. Англиямен бірігуге дейін Стирлинг қамалы – шотландтық патшалық резиденциялардың ең көп қолданылғандарының бірі болды, ол сарай да, бекініс те болатын. Стирлингте бірнеше шотланд корольдері мен королевалары таж кигізілді, оның ішінде 1542 жылы Шотландия королевасы Мэри, ал басқалары сол жерде дүниеге келді немесе қайтыс болды. Стирлинг қамалы кем дегенде сегіз рет қоршауға алынған, оның ішінде Шотландияның тәуелсіздік соғыстары кезіндегі бірнеше қоршаулар бар. Соңғы қоршау 1746 жылы болды, онда Бони Принс Чарли қамалды басып алуға тырысып, сәтсіз аяқтады. Стирлинг қамалы – тарихи ескерткіш және қазіргі таңда Historic Environment Scotland басқаратын туристік орталық.
ships named after the castle
Stirling Castle, located in Stirling, is one of the largest and most historically and architecturally important castles in Scotland. The castle sits atop an intrusive crag, which forms part of the Stirling Sill geological formation. It is surrounded on three sides by steep cliffs, giving it a strong defensive position. Its strategic location, guarding what was, until the 1890s, the farthest downstream crossing of the River Forth, has made it an important fortification in the region from the earliest times. Most of the principal buildings of the castle date from the fifteenth and sixteenth centuries. A few structures remain from the fourteenth century, while the outer defences fronting the town date from the early eighteenth century. Before the union with England, Stirling Castle was also one of the most used of the many Scottish royal residences, very much a palace as well as a fortress. Several Scottish Kings and Queens have been crowned at Stirling, including Mary, Queen of Scots, in 1542, and others were born or died there. There have been at least eight sieges of Stirling Castle, including several during the Wars of Scottish Independence, with the last being in 1746, when Bonnie Prince Charlie unsuccessfully tried to take the castle. Stirling Castle is a Scheduled Ancient Monument, and is now a tourist attraction managed by Historic Environment Scotland.
Ерте тарих
Касл-Хилл, үстінде Стирлинг қамалы орналасқан, Стирлинг-Силлдің бір бөлігін құрайды – бұл кварц долериттен 350 миллион жыл бұрын пайда болған және кейіннен мұз басу арқылы өзгеріске ұшырап, «тас және құйрық» пішінін алған геологиялық құрылым. Бұл табиғи нысан ерте заманнан-ақ мекенделген болуы мүмкін, өйткені шығыс жағында Гован төбесінде төбелік бекініс орналасқан. Римдіктер Стирлингті айналып өтіп, оның орнына Даун қаласында бекініс салған, бірақ сол кезде бұл тау жынысын маэата тайпасы басып алған болуы мүмкін. Кейіннен бұл Манау Гододиннің бекінісі болған деседі, сондай-ақ 7 және 8 ғасырларда Iudeu деп тіркелген елді мекенмен байланыстырылады, онда Меркияның Пенда патшасы 655 жылы Берниция патшасы Освиді қоршап алған. Стирлингпен байланысты әртүрлі аңыздар бар, немесе поэтикалық атауымен «Сноудоун». 16 ғасыр тарихшысы Гектор Бойс өзінің «Historia Gentis Scotorum» еңбегінде Агрикола басшылығымен римдіктер Стирлингті нығайтқандығын және дәстүр бойынша Шотландияның бірінші патшасы Кеннет МакАльпин 9 ғасырда Пикт патшалығын басып алған кезде Стирлингтегі қамалды қоршағандығын айтады. Дегенмен, қазір Моненна туралы аңыз ерте христиандық тұлғалардың, соның ішінде Модвенна мен Мониннің кейінірек шатасуынан туындаған деп есептеледі. Стирлинг қамалы туралы алғашқы жазба 1110 жылға дейін сақталып қалған, осы жылы Александр I патша онда шіркеуді салтанатты түрде ашты. Бұл кезде ол қалыптасқан патшалық орталық болғанға ұқсайды, өйткені Александр 1124 жылы осы жерде қайтыс болды. Оның ізбасары Дэвид I билік құрған кезде Стирлинг патшалық қалашыққа айналды, ал қамал маңызды әкімшілік орталыққа айналды. Король Вильгельм I қамалдың оңтүстік-батысында бұғы паркін құрды, бірақ 1174 жылы ағылшыздар оны тұтқындағаннан кейін, Фалаиз келісімі бойынша Стирлинг және Эдинбург қамалы сияқты бірнеше қамалды беруге мәжбүр болды. Ағылшыздар қамалды басып алғанына ешқандай дәлел жоқ, және ол 1189 жылы Англияның Ричард I-і ресми түрде қайтарып берді. Стирлинг патшалық резиденция болып қала берді, Вильгельмнің өзі 1214 жылы осы жерде қайтыс болды, ал Александр III 1260 жылдары бұғы аулау үшін Жаңа паркті салды.
Тәуелсіздік соғыстары
Стирлинг 1286 жылы Александр III қайтыс болғанға дейін патшалық әкімшілік орталығы болып қала берді. Оның өлімі Англияның Эдуард I-ін бәсекелес талапкерлердің арасында төрелік етуге шақырған мұрагерлік дағдарысты тудырды. Эдуард 1291 жылы солтүстікке келіп, Стирлингті, басқа патшалық қамалдармен бірге, төрелік кезінде өзінің бақылауына алуды талап етті. Эдуард Джон Балиолды билеуші деп таныды, оның "марионетка" болатынына үміттенді, бірақ Джон Эдуардтың талаптарын орындаудан бас тартты. 1296 жылы Эдуард Шотландияға басып кірді, осымен Шотландияның тәуелсіздік соғысы басталды, ол келесі 60 жылға созылды. Ағылшыздар Стирлинг қамалын тастап кетілген, бос екенін тапты және осы маңызды орынды басып алуға кірісті. Келесі жылы олар Стерлинг көпірінің шайқасында Эндрю Морей мен Уильям Уоллес жеңгеннен кейін қамалды тастап кетуге мәжбүр болды. Шайқаста көптеген гарнизондық әскерлер қаза тапты, содан кейін ағылшын командирлері Уильям Фицварин мен Мармадуке Твенг қамалға шегінді. Бірақ шотландтар оларды аштықтан қырып, берілуге мәжбүр етті. Келесі жазда қамал тағы да қолы ауысты, шотландтар оны Фолкирк шайқасындағы ағылшын жеңісінен кейін тастап кетті. Эдуард қамалды нығайтты, бірақ 1299 жылы Роберт Брюс бастаған күштер оны қоршауға алды. Король Эдуард гарнизонды құтқаруға үлкермеді, олар берілуге мәжбүр болды. Эдуардтың жеңісі толықтай болғандай көрінсе де, 1307 жылы ол қайтыс болды, ал Роберт Брюс енді Шотландияның патшасы болды. 1313 жылы ағылшыздар тек Стирлинг, Роксбург, Эдинбург және Бервик қамалдарын ғана ұстады. Патшаның інісі Эдвард Брюс Стирлингті қоршауға алды, оны сэр Филип Моубрей басқарды. Бірнеше айдан кейін, 1313 жылдың 24 маусымында Моубрей келісім ұсынды: егер ағылшыздар бір жыл ішінде қамалды құтқара алмаса, ол оны тапсыруға дайын. Эдвард Брюс келісіп, кері шегінді. Шотландиялық тарихшы Патрик Фрейзер Тайтлер бес ғасырдан кейін Моубрейдің ұсынысын "ешқандай жағдайда қабылдануы тиіс емес шарттармен жасалған бітім" деп сипаттады. Титлер атап өткендей, бұл "шотландтардың табысқа жету жолындағы құлшынысын тоқтатып, олардың елін толық азат етуге жақын болған сәтте тежеді; бұл Англия короліне өзінің иеліктерінің күшін жинауға бір жыл берді. Сондықтан Брюс оның ағасы Моубрейдің ұсынысына оның келісімінсіз келіскенін естігенде қатты ашуланды." Келесі жазда Эдуард II бастаған ағылшын әскері қамалды құтқару үшін солтүстікке аттанды. 1314 жылдың 23 маусымында король Роберттің әскері ағылшындармен Баннокберн шайқасында кездесті, қамал қабырғалары көрінетін жерде. Нәтижесінде ағылшындардың жеңілісі шешуші болды. Король Эдуард қамалға пана іздеуге тырысты, бірақ Моубрей сөзіне берік болды, ал ағылшыздар қашуға мәжбүр болды. Моубрей қамалды тапсырып, өзі де жақындығын өзгертті. Роберт патша қамалды қиратуға бұйырды; оның қорғаныс құрылыстары ағылшындардың қайтадан басып алуына жол бермеу үшін жойылды. Эндрю Мюррей 1337 жылы қамалды қоршауға алуға тырысты, сол кезде Шотландияда алғаш рет зеңбіректер қолданылған болуы мүмкін. 1360 жылы Роберт де Форсайт Стирлинг қамалының губернаторы болып тағайындалды, ол бұл лауазымды ұлы Джонға және 1399 жылы губернатор болған немересі Уильямға тапсырды.
Ертедегі стюардтар
Ертедегі Стюарт патшалары Роберт II (1371–1390 жылдары билеген) және Роберт III (1390–1406 жылдары билеген) тұсында қамалдың ең алғашқы сақталған бөліктері салынды. Роберт Стюарт, Ментейт графы, Роберт III-нің інісі және Шотландияның регенті, солтүстік және оңтүстік қақпаларға қатысты жұмыстар жүргізді. Қазіргі солтүстік қақпа 1380-ші жылдардағы негіздерде салынған, бұл қамалдың ең көне сақталған тас құрылысы. 1424 жылы Стирлинг қамалы Джеймс I-нің әйелі Джоан Бофортқа берілген мүлік бөлігінің (неке шартының) бір бөлігі болды, және бұл дәстүр кейінгі монархтар тарапынан жалғастырылды. 1437 жылы Джеймс өлтірілгеннен кейін Джоан ұлы, жас Джеймс II-мен бірге мұнда паналады. Ол 1449 жылы Күнсіз сейсенбіде Стирлингте турнир ұйымдастырды, онда бургундиялық рыцарь Жак де Лалаинг және Дуглас графының ағасы Джеймс Дуглас басқаратын үштен тұратын екі команда арасындағы жекпе-жек өтті. Бургундия рыцарьлары жеңіске жетті. 1452 жылы Джеймс Стирлинг қамалында Уильямды, Дугластың 8-ші графы, пышақтап өлтірді, себебі ол Джон Росс, Росс графы және Александр Линдсей, Кроуфордтың 4-ші графымен жасаған қауіпті сатқындық одақты тоқтатудан бас тартқан болатын. Джеймс III (1460–1488 жылдары билеген) осы жерде дүниеге келді, содан кейін бақтар мен патшалық капелласына қатысты жұмыстарды жүргізді. Қамалда артиллерия жасау 1475 жылы тіркелген. Джеймстің әйелі, Даниялық Маргарет 1486 жылы Стирлинг қамалында қайтыс болды, ал екі жылдан кейін Джеймс өзі Саучиберн шайқасында қаза тапты, ол қамалдың оңтүстігінде, Баннокберн шайқасы болған жерге жақын жерде өтті.
Қайта өрлеу дәуіріндегі сарай
Қаладағы қазіргі ғимараттардың көбі 1490 және 1600 жылдар аралығында салынған, осы кезде Стирлинг Стюарт патшалары Джеймс IV, Джеймс V және Джеймс VI-ның басты резиденциясы ретінде дамыды. Бұл жаңа ғимараттардың архитектурасы Стюарт әулетінің халықаралық амбицияларын көрсететін ағылшын, француз және неміс үлгілерінің әртүрлі қоспасын ұсынады. Джеймс IV (1488–1513 жылдары билеген) алхимиктерді қамтыған, Ренессанс дәуірінің толық сарайын ұстады және Стирлингте еуропалық деңгейдегі сарай құруға тырысты. Ол Эдинбург, Фолкленд және Линлитгоудегі патшалық резиденцияларда құрылыс жұмыстарын жүргізді, бірақ ең ірі жобалар Стирлингте салынды, оларға Корольдің Ескі ғимараты, Ұлы зал және алдыңғы қабырғалар кірді. Ол сонымен қатар сол кездегі қамалдың ішіндегі екі шіркеудің бірі болған патшалық шіркеуін жаңартып, 1501 жылы Папа Александр VI-дан діни қызметкерлер колледжін құруға рұқсат алды. Қазіргі уақытта қалған аз бөлігі бар алдыңғы қабырға француз әскери архитектурасынан алынған, бірақ қорғаныс емес, көбінесе стиль үшін әскери элементтер қосылды. Жаңа қақпаның есігі қызыл қорғасынмен және зығыр майымен боялды. 1504 жылы бақташы Джордж Кэмпбелл атқыштарға арналған нысананы жабдықтардың жанына салды. Джеймс IV Стирлингте испан елшісі Педро де Аяламен теннис ойнады. Ақын Уильям Данбардың екі өлеңіндегі сатирикалық әңгіме шындыққа негізделген болса, қамал қабырғалары шамамен 1509 жылы итальяндық алхимик және Тонгленд аббаты Джон Дамианның адам күшімен ұшуға жасаған әрекетінің орны болған болуы мүмкін. Джеймс IV бастаған құрылыс жұмыстары оның Флодден шайқасында қаза болған кезде аяқталмады. Оның мұрагері Джеймс V (1513–1542 жылдары билеген) патшалық шіркеуде таққа отырғызылды және Лорд Эрскиннің қамқорлығымен қалада өсті. 1515 жылы регент Олбани жас патшаны анасы Маргарет Тюдордан тартып алу үшін Стирлингке 7000 әскер әкелді. Джеймс V монарх ретінде қамалдың шығыс қабырғасының астынан өтетін жолға байланысты "Балленгейхтің Гудманы" деген атпен саяхаттаған деген қаңтар бар. Балленгейх гаэль тілінде "желді өткел" деген мағынаны білдіреді. 1533 жылы Жеймс Николсон атты діни қызметкер құрылыс материалдарына жауапты болды және корольдің дастарқаны үшін журавльдерді, цапельдерді, тауыстарды және голенистых жануарларды тамақтандырды. Джеймс V әкесі бастаған құрылыс бағдарламасын жалғастырып, кеңейтті, сарайдың басты бөлігін құрды - Финнарттың сэр Джеймс Гамильтон және Франциядан келген шеберлер басшылығымен салынған Корольдік сарайды. Джеймс V де жас қайтыс болды, оның жесірі Мэри Гиз аяқталмаған жұмысты аяқтауға қалдырды. Оның кішкентай қызы, Шотландия королевасы Мэри, қауіпсіздігі үшін Стирлинг қамалына әкелінді және 1543 жылдың 9 қыркүйегінде патшалық шіркеуде таққа отырғызылды. Ол да осы жерде тәрбиеленді, кейін Инчмахом монастырына, содан кейін 1548 жылы Францияға жіберілді. 1550 жылдары, Мария Гиздің регенттігі кезінде Шотландияда ағылшын-француз қақтығыстары болды. Қамалдың оңтүстік жағына "Француз шұғыласы" қоса алғанда, артиллериялық бекіністер салынды және олар қазіргі Сыртқы қорғаныстың негізін құрайды. Гиз итальяндық әскери инженер Лоренцо Помареллиді жұмысқа алды. 1534 жылдан 1584 жылға дейін Майкл Гардинер артиллерияға басшылық етті. Мэри королева 1561 жылы Шотландияға оралып, Стирлинг қамалына жиі келді. Ол 1565 жылы ауру кезінде Генри Стюарт, Лорд Дарнлиге күтім жасады және екеуі көп ұзамай үйленді. Олардың ұлы Джеймс VI 1566 жылдың желтоқсан айында осы жерде шомылдырылды. Мерекеге салют, қалжың қамалға шабуыл және Бастиан Пейдж жасаған маска кірді. Дарнли королевадан алшақтап қалған еді және ол қамалда тұрып жатқанмен, оған қатыспады. Джеймстің қамқоршысы, Мар графы, 1566 жылы қамалдың тұқым қуалайтын губернаторы болды. 1568 жылдың мамыр айында Мэри Лохлевен қамалынан қашып кеткен кезде Мар графына Стирлингтегі қауіпсіздікті күшейту және патшаның айналасын қоршап, қамалдан оның жақын достары мен туыстарын қоспағанда, барлық адамдарды шығарып тастау тапсырылды. Жас король Джеймс 1567 жылдың шілдесінде жақын маңдағы Киелі Руд шіркеуінде таққа отырғызылды және қамал қабырғаларының ішінде Аннабелл Мюррейдің қамқорлығында және гуманистік ғалым Джордж Бьюкененнің тәрбиесінде өсті. 1576 жылы король үшін ағаштан теннис корты салынды. Марияның жақтастары мен оның регенттері арасындағы күрес кезінде жас корольді көбінесе пион ретінде қолданды, ол қатаң күзетілді. Стирлинг Джеймстің жақтастарының базасына айналды, ал Мэри патшайымның қалпына келтірілуін қалаған ақсүйектер Гранж Уильям Кирккалдидің басшылығымен Эдинбургте жиналды. Гранж 1571 жылы Стирлингке шабуыл жасады, королеваның жауларын ұстауға тырысты, бірақ қамалға немесе корольге бақылау орната алмады. Қамал сақшысы, Александр Эрскин Гогар, 1578 жылдың сәуір айында регент Мортонның жақтастарымен қамалдан қуылды, оның ұлы қақпадағы күрес кезінде қаза тапты. Нағыз Мар және Ангус графтары 1584 жылы қамалға басып кірді, бірақ король армиясымен келген кезде бас иіп, Англияға қашты. Олар келесі жылы оралды, корольді бас игізуге мәжбүр етті, бірақ олар оған адалдықтарын жариялады. 1593 жылдың желтоқсанында Данияның Аннасы бірінші баласының тууы үшін Стирлингке келуге шешім қабылдады, және Джеймс "құлай бастаған және бұзылған" сарайды жөндеуге бұйрық берді. Принц Генри 1594 жылы қамал ішінде дүниеге келді, және оның шомылу рәсімі 30 тамызда қазіргі Патшалық шіркеуі салынды. Бәлкім, Уильям Шоу салған, шіркеу Ішкі алаңның төртбұрышын аяқтады. Өз ізінен келгендей Генри балалық шағын осы жерде 2-ші Мар графының қамқорлығында өткізді, 1603 жылы Англия королі болған және корольдік отбасы Лондонға кеткенге дейін.
Әскери бекініс
Олардың кеткеннен кейін Стерлингтің корольдік резиденция ретіндегі мәні төмендеді және ол негізінен әскери орталыққа айналды. 17 ғасырда ол жоғары лауазымды тұлғалар үшін түрме ретінде пайдаланылды және монархтың сирек сапарларын көрді. Сәулетші Джеймс Мюррей 1617 жылдың шілдесінде Джеймс VI және I Шотландияға оралғанда сарайдың шатырларын және жабдықтарын жаңартты. 1625 жылдан бастап, жаңа король Карл I-нің күтілетін сапарына кең ауқымды дайындықтар жүргізілді, оның ішінде бақтарды жақсарту және Корольдік капелланы бояу жұмыстары жасалды. Карл Шотландияға 1633 жылға дейін келмеді және қалада аз ғана уақыт болды. Карл I-нің өлім жазасын алғаннан кейін, шотландтар оның ұлы Карл II-ні таққа отырғызды, ол 1650 жылы осы қамалға соңғы рет тұрақты түрде келген монарх болды. Роялистердің күштері Оливер Кромвельдің әскерлерінен Дунбарда жеңіліске ұшырады, ал король оңтүстікке қарай жорық жасап, Вустерде тағы жеңілді. Генерал Монк 1651 жылдың 6 тамызында қамалға қоршау салды және жақын жердегі шіркеу ауласында артиллериялық платформалар орнатты. Гарнизон көтеріліс жасағаннан кейін полковник Уильям Конингхэм 14 тамызда капитуляциялауға мәжбүр болды. Қоршау кезінде келтірілген зиян шіркеу мен Ұлы залдың қабырғаларында әлі де көрініп тұр. Карл II-нің таққа қайта отыруынан кейін Мар графы губернатор болып қайта тағайындалды және қамал жиі түрме ретінде пайдаланылды, онда бірнеше Келісімдер ұсталды. 1800 жылдан бастап қамал Соғыс министрлігінің меншігіне өтті және казарма ретінде жұмыс істеді. Ұлы залға көптеген өзгерістер енгізілді, ол тұрғын үй блогына, Корольдік капелла лекциялық зал мен асханаға, корольдің ескі ғимараты лазаретке, ал Корольдік сарай офицерлер клубына айналды. 1810 жылы Нэтер Бейлиде түрме және оқ-дәрі қоймасы сияқты бірнеше жаңа ғимараттар салынды. 1842 жылы Виктория патшайымы, ал 1859 жылы Уэльс принці сапар жасады. 1873 жылы Кардуэлл реформалары бойынша округтерге негізделген жалдау жүйесі енгізілді және казарма 72-ші (Гайленд) және 91-ші (Аргиллшир Хайлендерлері) жаяу әскер полкінің базасына айналды. Чилдерс реформаларынан кейін 91-ші (Аргиллшир Хайлендерлері) және 93-ші (Сатерленд Хайлендерлері) полкі бірігіп, 1881 жылы Аргилл және Сатерленд Хайлендерлерін құрды, олардың базасы казармада орналасқан.
ХХ ғасыр
Патшалық резиденциялар енді бұрынғы шарапаттылығына жақындап қайта келді. Он жылға созылған және 12 миллион фунт стерлинг сарқылып, зерттеулер мен жаңадан көрсетуден тұратын ірі бағдарлама 2011 жылдың жазында аяқталды. 2002 жылдың қаңтарынан бастап Батыс Суссекс округындағы Чичестер қаласының жанындағы Вест-Дин колледжінің Кілемше студиясы "Бірмүйізді аң ауы" кілемдерін қайта жасаумен айналысып келеді, олардың төртеуі қазір Корольдік сарайдағы қалпына келтірілген Королеваның қатысу залында ілінген. Джеймс V патшалығын зерттеген тарихшылар осындай бірмүйізді кілемдер жинағының патшалық коллекцияның бөлігі болғанына сенімді. Тоқымашылар тобы Нью-Йорк қаласындағы Метрополитен өнер мұражайының бөлігі – The Cloisters-ге барып, 15 ғасырғы түпнұсқаларын қарап шықты, сондай-ақ орта ғасырлық тоқу техникаларын, түс палитраларын және материалдарды зерттеді. Тоқымашылар Батыс Суссекстегі колледжде де, Стирлинг қамалындағы студияда да жұмыс істеді. Жоба 2015 жылы аяқталды. Стирлинг қамалы Аргилл және Сатерленд таулы жаяу әскерлерінің штабы болып қала береді, алайда полктің жалғыз сақталған бөлімшесі – Балаклава ротасы 2014 жылдан бері Эдинбургтегі Редфорд казармасында орналасқан. Полк мұражайы да қамал ішінде орналасқан.
Сыртқы қорғаныс
Сыртқы қорғаныстар артиллериялық бекіністерден тұрады және қазіргі күйінде 18 ғасырда салынған, бірақ кейбір бөліктері, соның ішінде шығыс жағындағы француз шпоры, 1550 жылдарға – Мэри де Гиздің регенттігіне дейін барады. Француз шпоры бастапқыда құлақ пішіндес бастион, орлион деп аталған, және негізгі шпорды қорғайтын қару орналастыру орындарын қамтыды. Бұл шұғылалы шпордың алдында талус деп аталатын жер беткейі болды, оған арық үстінен көпір арқылы кірді. 1970 жылдардағы қазба жұмыстары 18 ғасырлық қорғаныстардың ішінде көптеген түпнұсқа тас жұмыстары сақталғанын көрсетті. Басты алдыңғы қабырға сыртқа қарай кеңейтіліп, Құтқарушылар алаңы құрылды. Бұл екі қорғаныс қабырғасын жасады, екеуінің де алдында жабық атыс галереялары – капонирлермен қорғалған арықтар болды. Капонирлердің бірі сақталған және Құтқарушылар алаңынан тар баспалдақ арқылы қол жетімді. Қабырғалардың арт жағында қабырғаны нығайту және қару орнату үшін казематтар деп аталатын бөлмелер салынды. Француз шпорына көбірек зеңбірек орнатуға мүмкіндік беру үшін шағын өзгерістер енгізілді. Қамал сыртында 19 ғасырдың басындағы Эспланада орналасқан, ол парад алаңы ретінде, ал қазір автотұрақ және қойылымдар өткізу орны ретінде пайдаланылады. Линлитгоу құрылымы сияқты, Forework, қорғанысқа қарағанда, «рыцарлық дәуірін» еске түсіру үшін, көбінесе көрсету мақсатында салынған, өйткені ол заманауи артиллерияға қарсы аз қорғаныс ұсынды. Қақпа мұнарасы біртіндеп бұзылып, 1810 жылы қазіргі түрінде қайта жаңартылды. Тік қабырғаның әр шетінде тіктөртбұрышты мұнаралар орналасқан. Батыс мұнарасы, Генри, Шотландия ханзадасының құрметіне аталған Принц мұнарасы, толық биіктігінде сақталған және қазіргі сарайға жалғастырылған. Шығыс жағындағы Эльфинстон мұнарасында ас үй және, мүмкін, офицердің пәтері орналасқан. Ертедегі Солтүстік қақпа, Төменгі бекініске кіруді қамтамасыз еткен, онда бастапқы қамалдың ас үйі орналасқан, ол, әдетте, Ұлы залмен байланысты болған. Қазір көрінетін Ұлы ас үй кейінірек, қамалдың шығыс қабырғасына қарсы салынған. Алайда, 1689 жылы бұл бөлмелер аспаптың жертөлелерінің үстіне салынған «Ұлы батарея» деп аталатын қару орнату орындарын нығайту үшін қиыршық тастармен толтырылды. 1920 жылдардағы қазба жұмыстары сақталған бөлмелердің көлемін анықтады және 1929 жылы жертөлелер қайта жаңартылды. Солтүстік қақпаның үстіндегі кішкентай ғимарат, дәстүрлі түрде, шотланд тілінде Cunzie Hoose немесе «монета соғу үйі» деп аталған монетахана болған. Сыртқы қамалдың батыс жағында қамалдың негізгі бөліктері төртбұрышты Ішкі қамалдың айналасында орналасқан: оңтүстікке қарай Корольдік сарай, батысқа қарай Корольдің ескі ғимараты, солтүстікке қарай Корольдік капелласы және шығысқа қарай Ұлы зал.
Корольдің ескі ғимараты
Ішкі жақтағы ең көне бөлігі – батыс жағында орналасқан және шамамен 1497 жылы аяқталған Корольдің ескі ғимараты. Ол Джеймс IV-тің жаңа тұрғын үй кешені ретінде салынды және бастапқыда L пішіндес ғимараттан тұрды. Негізгі бөлмелер бірінші қабатта, жертөлелердің үстінде орналасқан, және екі бөлмеден батысқа қарай кең көрініс ашылады, бірақ интерьері көп өзгертілген. Іске қосылған баспалдақ мұнарасының сегізбұрышты жоғарғы бөлігі бар, ол сол ғимараттағы екінші, кейінгі баспалдақ мұнарасының үлгісі болды. 1855 жылы ғимараттың солтүстік жағы өртеніп, архитектор және тарихшы Роберт Уильям Биллингс оны барондық стильде қайта тұрғызды. Ғимараттың оңтүстік-батыс жағында бір кезде асүй ретінде пайдаланылған, бірақ Корольдің ескі ғимараты мен іргелес Король сарайынан басқа бағытта орналасқан қосымша ғимарат бар. Бұл ғимараттың Джеймс I патшалық кезеңінде, 15 ғасырдың басында салынғаны болжанып жүреді. "Орта ғасырдың соңында Шотландияда салынған ең сәнді ғимарат" деп сипатталатын бұл ғимарат, сол елдегі Ренессанс әсерімен салынған патшалық архитектураның алғашқы мысалы болып табылады. Ол дәстүрлі ортағасырлық жоспарға енген, терезелердегі қиылысатын ою-өрнектер сияқты Ренессанс элементтерін қамтиды. Ішінде бес камин және патша отырған жерге жарық түсіретін үлкен жақтан терезелер бар. Ол көлденеңге орналасқан. Көлденең. 1893 жылдың өзінде Ұлы залды қалпына келтіру туралы шақырулар жасалды, бірақ бұл мүмкіндік 1965 жылы әскер кеткеннен кейін ғана пайда болды. Тарихи жағынан дұрыс қалпына келтіруге қол жеткізілетініне келісілді, және жұмыстар 1999 жылы ғана аяқталды. Шатыр және парапеті ауыстырылды, терезелер қайта орнатылды, ал сыртқы қабырғалар әктелді.
Патша сарайы
Қақпаның сол жағында, Ішкі ауланың оңтүстік жағын құрайтын Корольдік сарай орналасқан. Британ аралдарындағы алғашқы Ренессанс сарайы – бұл король Джеймс V-нің туындысы. Ренессанс архитектурасының және кеш готикалық әшекейлеудің керемет үйлесімімен, бұл Шотландиядағы ең әсерлі архитектуралық ғимараттардың бірі, бірегей мүсіндік таспен әсемделген. Сарай 1530 жылдары салынды және 1540 жылдардың соңына қарай толыққанды аяқталды. 1540 жылы қаза тапқанға дейін құрылыс шебері – Финнарттың сэр Джеймс Гамильтон болды, ол корольден жер және игіліктер алғаны үшін жұмыстың бір бөлігін қаржылады. Мария Гиздің регенттігі кезінде қосымша жұмыстар жүргізілді, ал 18 ғасырда жоғарғы қабат қамал губернаторының пәтері ретінде қайта жаңартылды. Архитектурасы француздық стильде, ал әшекейлеуі неміс мәдениетіне негізделген. Мүсіндер қатарында оңтүстік парапеттегі әскерлердің тізімі және негізгі қабатты айналаған толық мөлшердегі тұлғалар бар. Бұл басты тұлғаларға Джеймс V, Шайтан, Әулие Михаилдың портреттері, сондай-ақ Венера мен бірнеше планеталық құдайлардың бейнелері кіреді. Сарайдың солтүстік, шығыс және оңтүстік жағындағы олардың орналасуы аспанның төрт бөлігімен байланысты түсіндіріледі. 19 ғасырдың архитектура тарихшысы Р.В. Биллингс мүсіндерді "көркем, бірақ қорқынышты қиялдың жемісі" деп сипаттады. Батыс фасады әшекейленбеген және толыққанды емес, ал 1625 жылы Шотландияның құпия кеңесі ғимараттың "ұсақ-түйекке қарсы" екенін атап өтті. Ішкі жағында патша мен патшайымға арналған екі пәтер бар. Әрқайсысында зал, қабылдау бөлмесі және жатын бөлмесі, сондай-ақ түрлі кішкентай бөлмелер – шкафтар бар. Ренессанс әшекейлеуі ішкі жағында да жалғасты, бірақ ғимараттың әскери қолданысынан көп нәрсе сақталмады, тек кескен тас каминдер ғана қалды. Корольдің қабылдау бөлмесінің төбесінде бастапқыда "Шотландия Ренессансының ең жақсы ағаш ою үлгілері" деп сипатталған Стирлинг бастылары деп аталатын оюлы еменнен жасалған портреттік дөңгелектер сериясы орнатылған. Кейбір бастарды француз туған шебер Эндрю Мансион жасаған болуы мүмкін. 1777 жылы төбе құлағаннан кейін ою-өрнектер алынып тасталды, ал шамамен 56 түпнұсқа бастан 38-і сақталды. Олардың көпшілігі Стирлингтегі Смит институтына берілді, бірақ қазір сарайда сақталады, ал тағы үш мүсіні Шотландияның Ұлттық мұражайында, Эдинбургте орналасқан. Тағы екеуі Thistles сауда орталығындағы 16 ғасырлық түрмеде – Thieves Pot-та қойылған. Кейбір портреттерде патшалар, патшайымдар немесе сарайлықтар бейнеленген, ал басқалары классикалық немесе Киелі кітап кейіпкерлерін көрсетеді деп есептеледі. Сыртқы ою-өрнектердегідей, неміс дереккөздерімен, әсіресе Польшадағы Вавельдегі төбемен ұқсастықтар байқалды. 2011 жылдың 5 және 6 маусымында Корольдік сарайдың сұлулығын қайта жаңғыртуға арналған 12 миллион фунт стерлингтік жоба жұртшылыққа қайта ашылды. Он жылдық зерттеулер мен шеберлік қабілетін қажет еткен жұмыс 1540 жылдары Шотландияның Мэри королевасының балалық шағындағы үйі болған алты патшалық пәтерді қалпына келтірді, сонымен қатар жеті қолмен тоқылған гобелендерді қалпына келтіру жұмыстары да жалғасуда. Олардың төртеуі аяқталды, ал соңғысы 2013 жылы аяқталады. Жаңа ғимарат бір жыл ішінде, залға қол жеткізуді жеңілдету үшін ескі ғимараттың солтүстігіне салынды. Джон Колвилл "Соломонның ұлы ғибадатханасы" деп атаған шіркеудің уақытында аяқталуы күмәнді болды. Италиялық аркалы терезелері бар шіркеуді Корольдік шебер Уильям Шоу салған. Ішкі жағын 1633 жылы Карл I келгенге дейін суретші Валентин Дженкин әсемдеген. Кейіннен шіркеу де әскери мақсаттар үшін пайдаланылып, асханаға айналды. Қабырға суреттері 1930 жылдары қайта ашылды, ал қалпына келтіру жұмыстары Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін басталды.
Нейтер Бейли
Солтүстік қақпадан тыс, Недер Бейли Касл-Хиллдің солтүстік бөлігін алып жатыр. Қорғаныс қабырғаларымен қоршалған бұл аумақта 19 ғасырға жататын қарауыл үйі мен ұнтақ қоймалары, сондай-ақ заманауи гобелен шеберханасы орналасқан. Бұрын Балангейхтен батысқа қарай Недер Бейлиге өтуге болыпты, бірақ Якобиттердің көтеріліс қаупіне байланысты кіреберіс жабылыпты.
Бау-бақшалар
Қалдықта екі бақ бар, оның оңтүстігінде боулинг алаңы орналасқан. Қалдықтың батыс қабырғасының төменгі жағында 16 ғасырда салынған «Патша түйіні» саябағы бар, қазір ол тек топырақ жұмыстары түрінде ғана көрінеді, бірақ бұрын қоршаулар мен түйіндес өрнекті партерлерге ие болған. Бұл бақтар орта ғасырлардағы «Дөңгелек үстел» деп аталған жарыс аренасының орнында, Артюр патшаның аңызға толы сарайын еске түсіретіндей етіп салынған.
Қазіргі заманғы қолданысы
Стирлинг қамалының эспланадасы немесе парад алаңы бірнеше танымал орындаушылар үшін ашық аспан астындағы концерттер өткізу орны ретінде қолданылды, олардың кейбіреулері Стирлинг қамалын және айналасындағы пейзажды "концертте" түсірілген DVD-лері үшін пайдаланды. Осы орындаушылардың ішінде R. E. M., Ocean Colour Scene, Боб Дилан, Wet Wet Wet, Род Стюарт және Runrig бар. Эспланада қаланың Хогманай мерекесін де қабылдайды. Аргилл және Сазерленд жоғары таулы полкінің мұражайы мен бас штабы Корольдің ескі ғимаратында орналасқан. Мұражай 2018 жылдың 31 тамызында жөндеу жұмыстары үшін жабылды және 2021 жылдың маусым айында қайта ашылды. Қамал жыл бойына көрермендерге ашық. Стирлинг қамалы туристер арасында танымал орын. Leading Visitor Attractions қауымдастығы жариялаған мәліметтерге сәйкес, 2019 жылы 609 698 адам келді. Стирлинг қамалының суреті Clydesdale Bank банкі шығарған 20 фунт стерлингтік банкноталардың артқы жағында бейнеленген, ал алдыңғы жағында Роберт Брюс атқа мінген күйде көрсетілген. Германияның Саксониясындағы Колдиц қамалымен ұқсас болғандықтан, қамал 1970-ші жылдардағы "Колдиц" телесериалының сыртқы түсірілімдеріне пайдаланылды, ол екінші дүниежүзілік соғыста әскери түрме ретінде қолданылған кезде одақтас әскери тұтқындарының қашуға жасаған көптеген әрекеттері туралы драма.
Жұлдыздар тарихы
Стирлинг қамалына қатысты көптеген әңгімелер бар, және олардың ішінде Жасыл ханым ең белгілісі болуы мүмкін. Әр түрлі хабарламаларға сәйкес, оны жылдар бойы көптеген тұрғындар мен келушілер көрген. Көп тараған бір әңгімеде Жасыл ханым Мэри патшаны қауіпті жағдайдан құтқарған қызметші екендігі айтылады. Көптеген адам Жасыл ханымның көрінуін алдағы қауіптің белгісі деп түсіндіреді, көбінесе ол өрт түрінде болады.