Шафтсбери қаласы және аймағы

Кіріспе

Шафтесбери — Англияның Дорсет графтығындағы қала және азаматтық приход. Қала A30 тас жолында, Солсбериден батысқа қарай 32 шақырым (20 миль), ал Вилтширмен шекараға жақын Дорчестерден солтүстік-шығысқа қарай 37 шақырым (23 миль) жерде орналасқан. Шафтесбери Дорсеттегі жалғыз маңызды төбелік елді мекен болып табылады, ол Кранборн Чейстің шетіндегі құмтасты төбеде теңіз деңгейінен жоғары орналасқан. Қала Блэкмор аңғарына, Стур өзенінің бассейнінің бір бөлігіне көрініс береді. Шафтесбери – 888 жылы король Альфред құрған және 1539 жылы таратылғанға дейін елдегі ең бай діни ошақтардың бірі болған бұрынғы Шафтесбери аббаттығының орны. Аббаттық кешенге жақын орналасқан Голд Хилл – 1970 жылдары Ридли Скотттың Hovis нанына түсірген телерекламасы үшін пайдаланылған тік, тас төселген көше. 2021 жылғы халық санауы бойынша қаланың азаматтық приходында 9162 адам тұрады.

Топонимика

Шафтсбери тарихында бірнеше атауларды қабылдады. 1906 жылы сэр Фредерик Тревс өзінің «Дорсеттегі тас жолдар мен жолдар» атты кітабында осы атаулардың төртеуі кельт, латын және ағылшын дәстүрлерінен шыққандығын жазды:
Мұнда қаланың көптеген аттары болған. Бастапқыда ол Кэр-Палладур деп аталды. Domesday Book кезінде бұл Sceptesberie болды. Содан кейін, он сегізінші ғасыр лирикасындағы әйелдің құлықты мінезіне ұқсап, өзін Софония деп атады. Соңында ол Шастон аталды, және халық оны осы күнге дейін солай шақырады, ал айналасындағы барлық жол белгілері тек «Шастонға» дейінгі қашықтықты көрсетеді. Бастапқы кельт аты Орта ғасырлық Уэльс әдебиетінде Caer Vynnydd y Paladr (Тау бекінісі / Найзалар қаласы) деп алғаш рет тіркелген, ал Томас Гейл 1709 жылғы еңбегінде Caer Palladour деп атады. «Палладур» деген атау 19 ғасырғы бір анықтамалықта «жалған ойлап тапқан» деп сипатталғанмен, қала үшін поэтикалық және баламалы атау ретінде қолданылып келеді. Ағылшынша атау 1086 жылғы Domesday Book-те Sceptesberie деп жазылған, ал «Shaston» (/ʃ/æ/s/t/ən/) атауы 1831 жылы Сэмюэл Льюистің «Англияның топографиялық сөздігінде» және 1840 жылы «Англия мен Уэльстің парламенттік газетінде» тіркелген. Томас Харди өзінің «Жүде - қараңғы» романындағы Уэссекс аймағын сипаттағанда «Шастон» және «Палладур» атауларын қолданды.

Тарих

Шафтсберидің кельт және рим дәуірлерінде "Кэр-Палладур" (немесе "Кэр-Палладур") болғанына ешқандай нақты дәлел жоқ, ал қаланың жазба тарихы англосаксон дәуірінен басталады. Сегізінші ғасырдың басында мұнда маңызды шіркеу болған, ал 880 жылы Ұлы Альфред даниялық шабуылдарға қарсы қорғаныс үшін мұнда бург (қоршалған елді мекен) құрды. Бург 10-ғасырдың басындағы Бург Хидадж тізімінде графтықтағы үш бірліктен бірі ретінде тіркелді (қалғандары Уорхэм мен 'Бреди' – бұл, мүмкін, Бридпорт). 888 жылы Альфред Шафтсбери аббаттығын, қаланың шығыс қақпасы жанындағы бенедиктиндік әйелдер монастырын құрды және оның қызы Этельгифуды алғашқы аббатица етіп тағайындады. Этельстан қаланың атын таңбалаған екі патшалық монета соққан екі монетахананы құрды, ал аббатхана Англиядағы ең бай бенедиктиндік әйелдер монастырына айналды. 981 жылдың 20 ақпанында Англияның жасөспірім королі, Әулие Эдуардтың қабірлік қалдықтары Уорхэмнен көшіріліп, аббатханада зор салтанатпен қабылданды, содан кейін Шафтсбериді емдік кереметтері үшін маңызды паломничество ортасына айналдырды. 1035 жылы Кнут патша осы жерде қайтыс болды, бірақ ол Винчестерде жерленді. 1240 жылы Папа Григорий IX-ның легаты, Тоненголық кардинал Отто аббатханаға барып, 1191 жылғы жарғыны растады, ол алғаш рет Гластонберидің мұрағаттарына енгізілді. Орта ғасырларда аббатхана қаланың орталық тірегі болды; аббатхананың зор байлығы сол кездегі кең таралған мақалда мойындалды, онда "Егер Гластонбери аббаты Шафтсбери аббатицасына үйленсе, олардың мұрагері Англия королінен де көп жер иеленер еді" делінген. 1260 жылы базар өткізуге рұхсат берілді. 1340 жылы қала әкімі аббатицаның басқарушысымен ант берген мойындалған тұлғаға айналды. 1392 жылы Ричард II екі түрлі күндері екі базар өткізуге рұхсат берді. Шафтсберидегі ең көне ғимарат – Эдвардстоу, Бимпортта 1400 және 1539 жылдар аралығында салынған. Сондай-ақ, осы кезеңде қазіргі Tesco супермаркетінің тұрақ орнында орналасқан Шафтсбери аббатицасына тиесілі ортағасырлық ферма құрылды. 1539 жылы Шафтсберидің соңғы аббатицасы Элизабет Зууч бас тарту туралы келісімге қол қойды, (сол кезде өте бай) аббатхана қиратылды, ал оның жерлері сатылды, бұл қалада уақытша құлдырауға әкелді. Сэр Томас Арунделл 1540 жылы аббатхананы және қаланың көп бөлігін сатып алды, бірақ ол кейіннен мемлекетке опасыздық жасағаны үшін жер аударылғанда, оның жерлері тәркіленді, ал жерлер Пемброкке, содан кейін Энтони Эшли Куперге, 7-ші Шафтсбери графына және ақырында Гровенорларға өтті. Шафтсбери 1296 жылдан 1832 жылғы реформа актісіне дейін екі депутат сайлайтын парламенттік округ болды, содан кейін ол бір депутатқа дейін қысқартылды, ал 1884 жылы жеке округ жойылды. 1630 жылдары Дорсетширдің Трент ауылынан Томас Джерард жазған "Дорсетширді зерттеу" кітабында Шафтсбери "Лондонға баратын және одан келетін саяхатшылар жиі келетін" "жайлы базар" деп сипатталған. Қала Азамат соғысында көбінесе парламенттік жақта болды, бірақ роялистердің қолында болды. 1643 жылы Уордур қамалы парламенттік күштерге түсті. 1645 жылдың тамызында парламенттік күштер қаланы қоршап алды, ол жергілікті клуб мүшелерінің орталығы болды. Клуб мүшелері тұтқындалып, сотталу үшін Шерборнға жіберілді. Шафтсбери 1685 жылғы Монмут көтерілісіне қатыспады. 17 ғасырда мата өнеркәсібі Шафтсбери экономикасының бір бөлігін құрады, бірақ өндірістің көп бөлігі айналадағы ауылдық жерлерде үй шаруашылығы ретінде жүргізілді. 18 ғасырда қалада Ньюфаундленд балықшылары мен униформа үшін қолданылатын "сванский" деп аталатын қалың ақ жүн мата өндірілді. Бұл уақытта түйме жасау да маңызды болды, бірақ кейіннен индустрияландырудың пайда болуымен бұл төмендеді, нәтижесінде жұмыссыздық, аштық және эмиграция болды, 350 отбасы Канадаға кетті. 17-18 ғасырларда сорттау және сыра қайнату да маңызды болды, және Дорчестер және Бландфорд Форумы сияқты басқа Дорсет қалалары сияқты Шафтсбери өзінің сырасымен танымал болды. Темір жолдар қаладан тыс өтті, бұл Шафтсбери экономикасына әсер етті; 19-шы ғасырда қаладағы сыра өндіру индустриясы тек жергілікті нарықтарға қызмет етуге дейін қысқарды, өйткені елдің басқа жерлеріндегі қалалар өз өнімдерін арзан тасымалдауға мүмкіндік алды. XIX ғасырда қала халқының саны аз өсті. Қалалық сарай 1837 жылы граф Гросвенор Гильдия залы Хай-стритті кеңейту үшін бұзылғаннан кейін салынған. Ол ағылшын мұрасы бойынша ІІ дәрежелі мұражай болып саналады. Шафтсбери қала әкімдігі 15 ғасырдағы ІІ* санатталған Санкт-Петер шіркеуінің жанында орналасқан. Вестминстер мемориалдық ауруханасы 19-шы ғасырдың ортасында Вестминстер герцогинисінің әйелінен қалған мүліктің есебінен Бимпортта салынды. 1918 жылы лорд Стальбридж, 2-ші барон Стальбридж, Хью Гросвенор қаланың үлкен бөлігін сатты, ол синдикатпен сатып алынып, үш күн бойы бөлек-бөлек аукционға шығарылды. Барлық Стальбридж мүлігінің шамамен 13 500 акр жері сатылды және титул 1949 жылы Хью Гросвенор, 2-ші барон Стальбридждің қайтысымен жойылды. Оның жалғыз ұлы мен мұрагері 1930 жылы авиакатастрофада қаза болды. Шафтсберидегі ғимараттардың көп бөлігі 18-шы ғасырдан бұрынғы емес, өйткені саксон және орта ғасырлық ғимараттардың көп бөлігі сақталмаған.

There is no substantive evidence that Shaftesbury was the "Caer Palladur" (or "Caer Palladwr") of Celtic and Roman times, and instead the town's recorded history dates from Anglo Saxon times. By the early eighth century there was an important minster church here, and in 880 Alfred the Great founded a burgh (fortified settlement) here as a defence in the struggle with the Danish invaders. The burgh is recorded in the early 10th century Burghal Hidage as one of only three that existed in the county (the others being at Wareham and 'Bredy' – which is probably Bridport). In 888 Alfred founded Shaftesbury Abbey, a Benedictine nunnery by the town's east gate, and appointed his daughter Ethelgifu as the first abbess. Æthelstan founded two royal mints, which struck pennies bearing the town's name, and the abbey became the wealthiest Benedictine nunnery in England. On 20 February 981 the relics of St Edward the Martyr, the teenage King of England, were transferred from Wareham and received at the abbey with great ceremony, thereafter turning Shaftesbury into a major site of pilgrimage for miracles of healing. King Canute died here in 1035, though he was buried at Winchester. In 1240 Cardinal Otto of Tonengo, legate to the Apostolic See of Pope Gregory IX visited the abbey and confirmed a charter of 1191, the first entered in the Glastonbury chartulary. During the Middle Ages the abbey was the central focus of the town; the abbey's great wealth was acknowledged in a popular saying at the time, which stated that "If the abbot of Glastonbury could marry the abbess of Shaftesbury their heir would hold more land than the king of England". In 1260 a charter to hold a market was granted. By 1340 the mayor had become a recognised figure, sworn in by the steward of the abbess. In 1392 Richard II confirmed a grant of two markets on different days. Edwardstowe, Shaftesbury's oldest surviving building, was built on Bimport at some time between 1400 and 1539. Also in this period a medieval farm owned by the Abbess of Shaftesbury was established, on a site now occupied by the Tesco supermarket car park. In 1539, the last Abbess of Shaftesbury, Elizabeth Zouche, signed a deed of surrender, the (by then extremely wealthy) abbey was demolished, and its lands sold, leading to a temporary decline in the town. Sir Thomas Arundell purchased the abbey and much of the town in 1540, but when he was later exiled for treason his lands were forfeit, and the lands passed to Pembroke then Anthony Ashley Cooper, 7th Earl of Shaftesbury, and finally to the Grosvenors. Shaftesbury was a parliamentary constituency returning two members from 1296 to the Reform Act of 1832, when it was reduced to one, and in 1884 the separate constituency was abolished. In Survey of Dorsetshire, written in about 1630 by Thomas Gerard of the Dorset village of Trent, Shaftesbury is described as a "faire Thorough Faire, much frequented by Travellers to and from London". The town was broadly Parliamentarian in the Civil War, but was in Royalist hands. Wardour Castle fell to Parliamentary forces in 1643; Parliamentary forces surrounded the town in August 1645, when it was a centre of local clubmen activity. The clubmen were arrested and sent to trial in Sherborne. Shaftesbury took no part in the Monmouth Rebellion of 1685. In the 17th century the cloth industry formed part of Shaftesbury's economy, though much of the actual production took place as a cottage industry in the surrounding area. In the 18th century the town produced a coarse white woollen cloth called 'swanskin', that was used by fishermen of Newfoundland and for uniforms. Buttonmaking also became important around this time, though with the later advent of industrialisation this subsequently declined, resulting in unemployment, starvation and emigration, with 350 families leaving for Canada. Malting and brewing were also significant in the 17th and 18th centuries, and like other Dorset towns such as Dorchester and Blandford Forum, Shaftesbury became known for its beer. The railways however bypassed the town, which had consequences for Shaftesbury's economy; during the 19th century the town's brewing industry was reduced to serving only local markets, as towns elsewhere in the country could transport their produce more cheaply. During the 19th century the population of the town grew little. The town hall was built in 1837 by Earl Grosvenor after the guildhall was pulled down to widen High Street. It has been designated by English Heritage as a Grade II listed building. Shaftesbury Town Hall is next to the 15th century St Peter's Church which is Grade II* listed. The Westminster Memorial Hospital was constructed on Bimport in the mid 19th century with a legacy from the wife of the Duke of Westminster. In 1918 Lord Stalbridge, 2nd Baron Stalbridge, Hugh Grosvenor, sold a large portion of the town, which was purchased by a syndicate and auctioned piece by piece over three days. The entire Stalbridge Estate of some 13,500 acres was sold and the title became extinct with the death of Hugh Grosvenor, 2nd Baron Stalbridge in 1949. His only son and heir had been killed in a flying accident in 1930. Most of Shaftesbury's buildings date from no earlier than the 18th century, as the Saxon and most of the medieval buildings have not survived.

Басқару

Ұлыбританияның ұлттық парламентінде Шафтсбери Солтүстік Дорсет сайлау округінде орналасқан, және 2015 жылдан бері Консервативтік партиясынан Саймон Хоар өкілдік етеді. Жергілікті басқаруда Шафтсбериді Дорсет кеңесі (бірлік әкімшілік органы) және Шафтсбери қалалық кеңесі басқарады, оның міндеттеріне ашық кеңістіктер мен демалыс орындары, бау-бақшалар, қоқыс, көше базарлары, қоғамдық дәретханалар, қайырымдылық ұйымдарына көмек беру, зираттарды ұстау, автобус аялдамалары, қылмыстың алдын алу шаралары, қоғамдық іс-шаралар, қалалық әкімшілік, жоспарлау (кеңес беруші ретінде) және соғыс ескерткіші кіреді. Шафтсбери Шафтсбери қаласы деп аталатын сайлау округіне қарасты, ол Дорсет кеңесіне екі өкіл сайлайды. 2019 жылғы өзгерістерге дейін қала Дорсет округі кеңесінің бір және Солтүстік Дорсет аудандық кеңесінің төрт өкілін сайлаған.

География

Шафтсберидің ескі орталығы солтүстік-шығыс Дорсет аймағындағы батысқа қарай созылған биік жерде орналасқан. Ол оңтүстікке және шығысқа қарай Кранборн Чейске және көршілес Уилтширге дейін созылатын төбелер тізбегінің тіктеу бетімен шектеседі. Қаланың құрылыс аймағы үстірттің беткейлерінен төменірек, Сент-Джеймс, Алчестер және Энмор Гринге дейін, сондай-ақ шығысқа қарай суайырықтан төбенің еңісті беткейіне қарай кеңейеді. Қаладан шамамен 3 шақырым (5 км) батысқа қарай, Блэкмор аңғарында Данклифф тауының конустық пішінді үйіндісі көрінеді, ол шақырымдар бойына көрініп тұрады және Данклифф орманы мен табиғат қорығына үйірмек. Қаланың шығысындағы аймақ Кранборн Чейс және Батыс Уилтшир төбелерінің ерекше табиғи сұлулығы аймағының бір бөлігін құрайды. Геологиялық тұрғыдан алғанда, Шафтсбери төбесінің көп бөлігі Upper Greensand-тан тұрады, оның үстінде шығыс жағында Lower Chalk жатыр. Бұл формациялар креда кезеңіне жатады, жасыл құм Альбиан және ерте Ценомань дәуірінде, ал крейда Ценомань дәуірінде қалыптасқан. Жасыл құм үш қабаттан тұрады: ең көне және төменгі қабаты – Канн құмы, ол қаланың төменгі бөліктерінде, мысалы, Сент-Джеймс және Алчестерде, үстірттің астында кездеседі; одан жоғары Шафтсбери құмтасының қабаты орналасқан, ол әдетте үстірттің ең тік беткейлерін құрайды, ал оның үстінде Бойн Холлоу Черт қабаты жатыр, ол төбенің үстінде орналасқан және қаланың көп бөлігі соған салынған. Канн құмының астында, қаланың солтүстігінде, батысында және оңтүстігіндегі төбенің төменгі беткейлерінде кең көлемді жер көшкінінің шөгінділері бар.

Мәдениет, өнер және БАҚ

Shaftesbury Arts Centre 1957 жылы құрылған және түрлі көрмелер, қойылымдар, семинарлар мен оқу курстарын ұйымдастырады. Ол қала орталығындағы ескі жабық базарда орналасқан және толығымен ерікті мүшелері басқаратын қайырымдылық ұйымы болып табылады. Шафтсбериде екі мұражай бар: Алтын төбедегі Алтын төбе мұражайы және аббаттық жердегі Шафтсбери аббаттық мұражайы. Голд Хилл мұражайы 1946 жылы негісталған және Шафтсбери мен айналасындағы аймақтың тарихына қатысты көптеген артефакттарды, соның ішінде 1744 жылға дейінгі Дорсеттегі ең көне өрт сөндіру машинасының экспонаттарын ұсынады. 2013 жылдан бері қар құлжалары гүлдеген кезде туристерді тарту мақсатында жыл сайынғы қар құлжасы фестивалі өткізіліп келеді. Фестивальдің ерекшеліктеріне қар құлжасы өнері көрмесі және қар құлжасы фонарь шеруі кіреді. 2014 жылы Shaftesbury Snowdrops сирек және ерекше қар құлжаларынан тұратын мұралық коллекцияны құруды бастады. Бұл коллекция Шафтсбери халқының иелігінде және жыл сайынғы қар құлжасы фестивалі кезінде Шафтсбери аббаттығында көрсетіледі. Коллекция демеушілік және қайырымдылық көмегі арқылы толықтырылуда. Алтын төбе жәрмеңкесі әдетте шілде айының бірінші демалыс күндері өтеді, онда абаттық қираған жерлерде тағам сату орындары, қолөнер бұйымдары және жергілікті музыка ұсынылады. 2016 жылы Шафтсбериде алғашқы ашық өнер фестивалі (fringe festival) ұйымдастырылды, ол содан бері елдегі маңызды фестивальдердің біріне айналды. Фестиваль әрдайым шілде айының бірінші жексенбісінде өтеді және жергілікті әншілерден бастап Эдинбургке бет алған танымал комедия актерларына дейін алуан түрлі орындаушыларды тартады. Жергілікті жаңалықтар мен телебағдарламаларды BBC West және ITV West Country ұсынады. Телевизиялық сигналдар Mendip TV таратушысынан алынады. Шафтсберидегі жергілікті радиостанциялар – BBC Radio Solent, Vale FM және Heart West Country. Қалада еріктілер басқаратын Alfred қоғамдық радиостанциясы орналасқан, ол 107.3 FM және онлайн арқылы жергілікті жаңалықтарды, сөздік бағдарламаларды және музыканы хабарлайды. Ол 2020 жылы Ofcom лицензиясын алды, бұл COVID-19 пандемиясы кезінде күнделікті шығатын апталық подкасттан өсті. Подкаст 2021 жылы қоғамдық радио жүлдесінде алтын медаль жеңіп алды.

Shaftesbury Arts Centre was established in 1957 and stages a variety of exhibitions, performances, workshops and training courses. It is based in the old covered market in the town centre and is a charitable company that is run wholly by its volunteer members. Shaftesbury has two museums: Gold Hill Museum at the top of Gold Hill, and Shaftesbury Abbey Museum in the abbey grounds. Gold Hill Museum was founded in 1946 and displays many artefacts that relate to the history of Shaftesbury and the surrounding area, including Dorset's oldest fire engine, dating from 1744. Since 2013 there has been an annual Snowdrop Festival to encourage tourists to see the snowdrops in flower. Highlights of the festival include the Snowdrop Art Exhibition and the Snowdrop Lantern Parade. In 2014 Shaftesbury Snowdrops started a heritage collection of rare and unusual snowdrops. These are held in trust for the people of Shaftesbury and displayed in Shaftesbury Abbey during the annual Snowdrop Festival. The collection is being built through sponsorship and donations. Gold Hill Fair usually occurs in the first weekend of July and has food stalls, arts stalls and local music that can be found in the abbey ruins. In 2016, Shaftesbury's first open arts fringe festival was organised and has since grown to become one of the key fringe festivals in the country. The fringe is always held on the first weekend in July and attracts an eccentric mix of performers from local singers to celebrity comics heading for Edinburgh. Local news and television programmes are provided by BBC West and ITV West Country. Television signals are received from the Mendip TV transmitter. Shaftesbury's local radio stations are BBC Radio Solent, Vale FM, and Heart West Country. The town is home to a volunteer run community radio station, Alfred, broadcasting local news, speech programming and music on 107.3 FM and online. It was awarded an Ofcom licence in 2020, having grown from a weekly podcast which went daily during the COVID 19 pandemic. The podcast won the gold award in the community radio awards in 2021.

Өкілдіктер

Томас Харди өзінің романдарының ойдан шығарылған Уэссекс аймағында Шафтсбериді сипаттау үшін Шастон немесе Палладур аттарын пайдаланды. "Жүдейдің қайғысы" романында ол қаланың бұрынғы сәулеттік сұлулығының, әсіресе аббаттың жоғалуын былай сипаттады:

"Оның қамалы, үш монета соғу орны, керемет апсидалық аббат, Оңтүстік Уэссекстің басты мақтанышы, он екі шіркеуі, қасиетті орындары, кешірімханалары, ауруханалары, екі қабатты тас үйлері – барлығы қазір аяусыз жойылған. Бұл келушіні, тіпті ол қаламаса да, ойлы мұңға батырады, айналасындағы жандандыратын атмосфера мен шексіз пейзаж оны толығымен сейілте алмайды." 1970 жылдары Ридли Скотт қаланың тік, тас төселген Голд Хилл көшесін Hovis нанының телеарналық жарнамасы үшін түсіру алаңы ретінде пайдаланды. Жариянатта нан жеткізуші ұл велосипедін көшеде итеріп, содан кейін еркін түсіп келеді. Бұл жарнама көшені бүкіл елге танымал етті. Бартон-Хиллде орналасқан Шафтсбери Лидо ашық ауадағы жүзу бассейні жаз айларында ашық болады. Шафтсбериде 1874 жылы ашылған қауымдық аурухана бар, ол Вестминстер маркизінің құрметіне Вестминстер ескерткіш ауруханасы деп аталды, ал жерді оның әйелі сыйға берді. Қалада Дорсет кеңесі басқаратын қоғамдық кітапхана бар.

Жалпы сілтемелер

Питт Риверс, Майкл, 1979 жыл. Дорсет. Лондон: Faber & Faber.