Кіріспе
Мохаммед әл Хамис бин Юсеф бин Хасан әл Алауи (محمد الخامس بن يوسف بن الحسن بن محمد بن عبد الرحمن بن هشام بن محمد بن عبد الله بن إسماعيل بن الشريف بن علي العلوي), көбінесе тек Мохаммед V (محمد الخامس) (10 тамыз 1909 – 26 ақпан 1961) деп танылатын, 1927 жылдан 1953 жылға дейін және 1955 жылдан 1957 жылға дейін Морокконың соңғы сұлтаны, ал 1957 жылдан 1961 жылға дейін – алғашқы королі болды. 'Алауи әулетінің мүшесі ретінде, ол Франция мен Испаниядан Морокконың тәуелсіздігін қамтамасыз етуде шешуші рөл атқарды. Мұхаммед 1927 жылы әкесі Юсеф бин Хасанның қайтысынан кейін сұлтандық таққа отырды. Оның билік басындағы Бербер Дахирына қол қоюы кеңінен наразылық туғызды және марокколық ұлтшылдықтың күшеюіне, француз билігін жалғастыруға қарсылыққа ықпал етті. Бастапқыда отаршылдық биліктерге ыңғайлырақ келген Мұхаммед кейіннен ұлтшыл қозғалысты белсенді түрде қолдады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол одақтастарды қолдады, 1943 жылғы Анфа конференциясына қатысты және Виши режимінің қуғын-сүргінінен марокколық еврейлерді қорғау үшін шаралар қабылдады. Соғыстан кейін Мұхаммед тәуелсіздік күресінің орталық тұлғасына айналды. 1947 жылы Танжерде тарихи сөз сөйлеген ол Морокконың тәуелсіздігіне ашық үндеді және елдің араб әлемімен байланысын атап өтті. Одан кейін француздық билік күшейген сайын оның француздармен қарым-қатынасы шиеленісе түсті. 1953 жылы француз билігі Мұхаммедті тақтан түсіріп, Корсикаға (кейін Мадагаскарға) жер аударды және оның алыс туысы Мұхаммед Бен Аарафаны сұлтан етіп тағайындады. Бұл оқиға француз протекторатына қарсы белсенді қарсылықты тудырды. Екі жылдан кейін, Мароккодағы жағдайдың ушығуына байланысты француз үкіметі Мұхаммедтің елге оралуына рұқсат берді. 1956 жылы ол Франция және Испаниямен Морокконың тәуелсіздігі жөнінде сәтті келіссөздер жүргізді, ал келесі жылы патша атағын алды. Мұхаммед 1961 жылы 51 жасында қайтыс болды, оның орнына үлкен ұлы Хасан II таққа отырды.
those of a similar name
Mohammed al Khamis bin Yusef bin Hassan al Alawi (محمد الخامس بن يوسف بن الحسن بن محمد بن عبد الرحمن بن هشام بن محمد بن عبد الله بن إسماعيل بن الشريف بن علي العلوي), better known simply Mohammed V (محمد الخامس) (10 August 1909 – 26 February 1961), was the last Sultan of Morocco from 1927 to 1953 and from 1955 to 1957, and first King of Morocco from 1957 to 1961. A member of the 'Alawi dynasty, he played an instrumental role in securing the independence of Morocco from France and Spain. Mohammed was enthroned as sultan upon the death of his father Yusef bin Hassan in 1927. Early in his reign, his approval of the Berber Dahir drew widespread backlash and spurred an upsurge of Moroccan nationalism and opposition to continued French rule. Initially more amenable to colonial authorities, Mohammed grew increasingly supportive of the nationalist movement later on. During World War II he supported the Allies, participated in the 1943 Anfa Conference and took steps to protect Moroccan Jews from Vichy persecution. Mohammed became a central figure of the independence cause after the war. In 1947, he delivered a historic speech in Tangier, in which he made an open appeal for Moroccan independence and emphasized the country's ties with the rest of the Arab world. His relationship with the French became increasingly strained afterwards as colonial rule grew more repressive. In 1953, French authorities deposed Mohammed, exiled him to Corsica (later transferring him to Madagascar) and installed his first cousin once removed Mohammed Ben Aarafa as sultan. The deposition sparked active opposition to the French protectorate and two years later, faced with rising violence in Morocco, the French government allowed Mohammed's return. In 1956, he successfully negotiated with France and Spain for Moroccan independence, and in the following year he assumed the title of king. Mohammed died in 1961 at the age of 51 and was succeeded by his eldest son, who took the throne as Hassan II.
Ерте өмір (19091927)
Сиди Мохаммед бин Юсеф 1909 жылғы 10 тамызда Фес қаласында дүниеге келді және ол әкесінің үшінші ұлы болды. 1912 жылғы наурыз айында Фес шартына қол қойылып, батыстан және шығыстан француз басқыншылығынан кейін Марокко француз протекторатына айналды, нәтижесінде астана Фес басып алынды. Мұхаммедтің әкесі Юсеф бин Хасан уақытының көп бөлігін жаңа астана Рабатта өткізген кезде, Мұхаммед уақытының көп бөлігін Фестегі Корольдік сарайда өткізді, онда ол дәстүрлі марокколық тәсілмен, араб тіліндегі діни сабақтар арқылы білім алды. Дегенмен, Мұхаммед француз тілін де үйренді, бірақ француз билігімен байланыс жасау үшін қажет болғандықтан, оны толық меңгерген жоқ.
Билік етуінің басталуы (19271939)
Мұхаммед V 1912 жылы қыркүйекте француздар мен оның әйелі Якут таққа отырған сұлтан Юсефтің ұлдарының бірі болды. 1927 жылы 18 қарашада 17 жасар "жас және ұялшақ" Мұхаммед бин Юсеф әкесі қайтыс болғаннан кейін және Хьюберт Ляути кеткеннен кейін таққа отырды. Сұлтанның ешқандай қысымға ұшырамағанымен, ол 20 жаста ғана еді. Дегенмен, "бұл мәселе талқыланып жатса да, көптеген ғалымдар Виши дәуірінде Мұхаммед V-нің еврейлерге деген мейірімділігін баса айтады". Мұхаммед Виши шенеуніктерінің Мароккоға еврейлерге қарсы заңдар қабылдау және 250 000 еврейді нацистік концлагерьлерге және Еуропадағы жойқын лагерьлерге жіберу туралы ұсынысын қабылдаудан бас тартқаны хабарланды. Сұлтанның ұстанымы "Виши диктаттарының оның барлық поддандыларына, оның ішінде еврейлерге билік ету туралы талабына келтірген қорлауына, сондай-ақ оның гуманитарлық сезіміне негізделген". Кейбір тарихшылар Мұхаммедтің нацистерге қарсы рөлі асыра сипатталғанын айтады; тарихшы Мишель Абитол Мухаммед V-тің Виши шенеуніктері еврейлерге қарсы жарлықтарға қол қоюға мәжбүрлегенін, "бірақ ол Монсеф Бейге (Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Тунис билеушісі) қарағанда бейтарап болды, өйткені ол ешқандай тарапты қолдамады және Виши саясатын қабылдамау ретінде түсіндірілетін ешқандай қоғамдық әрекет жасаған жоқ" деп жазады. Марокконың тәуелсіздігін жариялаудағы оның орталық рөлі оның ұлттық символ ретіндегі беделін одан әрі арттырды. 1947 жылдың 9 және 10 сәуірінде ол Мендубия мен Танжердің Ұлы мешітінде екі маңызды сөз сөйледі, олар бірге "Танжер сөзі" деп белгілі болды, Марокконың тәуелсіздігі үшін шақыру жасады, бірақ ешқандай нақты отаршылдық державаларды атамады. 1947 жылы ұлтшыл қозғалыстың қарқынды дамуы Сиди Мохаммедті Танжер сөзінде алғаш рет тәуелсіздік талабын қоюға итермеледі, сонымен қатар ол 1945 жылы құрылған Араб лигасына қосылуға және Марокко мен қалған араб әлемі арасындағы тығыз байланысты мақтады. Тарихшы Бернар Кубертафондтың сөзінше, монархия мен ұлтшыл қозғалыстың әртүрлі мақсаттарына қарамастан, олардың арасындағы жақындасу мына себептермен түсіндіріледі: "әрқайсысы екіншісіне мұқтаж: ұлтшыл қозғалыс корольдің танымалдылығының артуын және оның ақылды, бірақ біртіндеп қорғаушыдан босатылуын көреді, ол 1912 жылғы келісімнен шығып, тікелей басқаруға көшті; король өзін абыройдан айырмайынша, өзінің елінің тірі күштерін және жастарын біріктіретін ұлтшыл қозғалыстан өзін оқшауламайды және ол Францияға өзгерістер енгізу үшін наразылықтың осы күшіне мұқтаж". Осыдан кейін француз билігімен, әсіресе жаңа резидент-генерал, генерал Альфонс Жуанмен қарым-қатынас шиеленісті, ол қатаң шаралар қолданды және сұлтанды "Истиқлалдан" бас тартуға және ұлтшыл талаптардан алшақтауға қысым жасады. Франциямен үзіліс 1951 жылы болды және Сиди Мохаммед тәуелсіздік үшін күресу үшін ұлтшылдармен Танжер келісімін жасады. Жаңа резидент-генерал, генерал Августин Гийомнің тағайындалуы Мұхаммед V пен Франция арасындағы келіспеушілікті күшейтті. 1952 жылы Мароккода, әсіресе Касабланкада, одан әрі демонстрациялар көтеріліске айналды, ал Сиди Мохаммед Марокко мәселесін АҚШ қолдауымен БҰҰ-да халықаралық аудиторияға жеткізді. Жауап ретінде Мұхаммед Заркутюни сол жылы Рождество қарсаңында Касабланканың Орталық базарын бомбалады. Жағдай осылай шиеленісіп кеткендіктен, 1955 жылы Ливияда, Алжирде (FLN-мен) және Мысырда қолдау тапқан марокколық ұлтшылдар француз үкіметін келіссөздер жүргізуге және сұлтанды қайтаруға мәжбүр етті. 1956 жылдың ақпанында ол Марокконың тәуелсіздігі үшін Франция және Испаниямен сәтті келіссөздер жүргізді.
Тәуелсіздік алғаннан кейін (19561961)
Мохаммед V Алжирдің тәуелсіздігі үшін күресте Алжирдің Ұлттық азаттық фронтына (FLN) қолдау көрсетті және Хабиб Бургибамен Тунисте конференция өткізуге FLN басшыларының қатысуын жеңілдетуді ұсынды. 1956 жылдың 22 қазанында француз әскерлері Алжир соғысы кезінде FLN басшыларын тасымалдап бара жатқан марокколық ұшақты қағып алды. Ахмед Бен Белла, Хосин Айт Ахмед және Мохамед Будиафты тасымалдаған ұшақ Пальма-де-Майоркадан Туниске ұшуға тиіс болған, бірақ француз күштері оны FLN басшылары тұтқындалған Алжирге қайырды. Осылайша ол ұлтшыл қозғалыстың өкілдерін халықаралық аренада жаңартты және сапарын үлкен жарияланымдық жетістікке айналдырды. Бұл сапар Марокконың АҚШ-пен тығыз байланыс орнатуға бағытталған стратегиялық күш-жігерін көрсетті, сонымен қатар монархияның халықаралық аренадағы маңыздылығын таныстырды. Оның билігі тұсында Марокко Азаттық Армиясы Испания мен Францияға қарсы соғыс жүргізіп, Ифнидің көп бөлігін, сондай-ақ Жюби мүйісін және Испан Сахарасының бір бөлігін жаулап алды. Ангра-де-Синтра шарты бойынша Марокко Жюби мүйісін және Ифни маңындағы аймақтарды аннексиялады, ал қалған колонияның қалған бөлігін Испания 1969 жылы берді.
Өлім (1961)
1961 жылғы 26 ақпанда 51 жасында жеңіл операциядан туындаған асқынулар салдарынан қайтыс болды.
Нисба
Мұхаммед V-тің нисбасы: Мұхаммед ибн Юсуф ибн Хасан ибн Мұхаммед ибн Абд ар-Рахман ибн Хишам ибн Мұхаммед ибн Абдулла ибн Исмаил ибн Шариф ибн Әли ибн Мұхаммед ибн Әли ибн Юсуф ибн Әли ибн әл-Хасан ибн Мұхаммед ибн әл-Хасан ибн Қасым ибн Мұхаммед ибн Әби әл-Қасым ибн Мұхаммед ибн әл-Хасан ибн Абдулла ибн Мұхаммед ибн Арафа ибн әл-Хасан ибн Әби Бәкір ибн Әли ибн әл-Хасан ибн Ахмед ибн Исмаил ибн әл-Қасым ибн Мұхаммед ан-Нафс аз-Закийя ибн Абдулла әл-Камил ибн Хасан әл-Мусанна ибн Хасан ибн Әли ибн Әби Талиб ибн Абд әл-Мутталиб ибн Хашим.
Мұра
Мұхаммед V Халықаралық әуежайы, Касабланкадағы Мұхаммед V стадионы және Мұхаммед V алаңы, Рабаттағы Мұхаммед V даңғылы, Мұхаммед V университеті және Мохаммадия инженерлік мектебі, сондай-ақ Танжердегі Мұхаммед V мешіті – оның есімімен аталған көптеген ғимараттар, орындар мен мекемелердің арасында. Рабатта Мұхаммед V мазары бар. Марокконың дерлік барлық қалаларында, Тунис пен Алжирде Мұхаммед V даңғылы бар. Гвинеяның Конакри қаласындағы Мұхаммед V сарайы оның құрметіне аталған. 2007 жылдың желтоқсан айында "The Jewish Daily Forward" газеті Марокко үкіметінің Мұхаммед V-ті Ұлттар арасындағы Әділ адамдар қатарына енгізу үшін құпия дипломатиялық бастамасы туралы хабарлады.
Жеке өмір
Оның алғашқы әйелі Ханила бинт Мамун болды. Олар 1925 жылы үйленді. Ол оның тұңғыш қызы Фатима Зохраның анасы болды. Екінші әйелі – оның бірінші туысы Абла бинт Тахар. Ол Мохамед Тахар бин Хасанның қызы, Марокконың Хасан I-нің ұлы. Ол 1928 жылы Мұхаммед V-ке үйленді және 1992 жылғы 1 наурызда Рабатта қайтыс болды. Ол бес бала туды: болашақ патша Хасан II, Айша, Малика, Абдалла және Нұжа. Оның үшінші әйелі Бахия бинт Антар болды, одан оның қызы Әмина дүниеге келді.