Кіріспе

Азов (Азов), бұрын Азак (түрік/қыпшақ: Азак) – Ресейдің Ростов облысындағы қала. Қала Азов теңізінің жанында, одан біршама қашықтықта орналасқан, және теңіз осы қаланың атымен аталған. Халық саны:

Алдыңғы қоныстар

Дон өзенінің сағасы әрқашан маңызды сауда орталығы болған. Б.з.д. 3 ғасырдың басында Босфор Мемлекетінен гректер мұнда колония құрды, оны Танаис деп атады (өзеннің грекше атауымен). Бірнеше ғасырдан кейін, б.з.д. 1 ғасырының соңындағы үшінші бөлігінде, бұл елді мекенді Понт патшасы Полемон I өртеп тастады. Грек отаршыларының оралуы оның гүлденуін қайта жаңғыртты, бірақ готтар оны 3 ғасырда дерлік толығымен жойды. Қазіргі Недвиговка поселкесі орналасқан ежелгі Танаис қазбалары 19 ғасырдың ортасынан бері жүргізіліп келеді. 5 ғасырда бұл аймақты Карадх және оның Акатзирой тайпасы мекендеген. Оларды гунн батыры Денгизих басқарды. 460 жылдары Византия осы жерді хунугурларға берді; оның інісі Ернах тұсында ол Патрия Оногурия деп аталды. Оның гунн халқы Сандильш басқаратын Батыс Түркі қағанатының құрамына кіргеннен кейін Утигур болғарлары деп аталды. 7 ғасырда Уногундрлардың ханы Кубрат өзінің мұрагері Батбаян хазарларға тапсырғанға дейін сонда Ежелгі Ұлы Болғарияны құрды. 10 ғасырда Хазар мемлекеті ыдырағаннан кейін бұл аймақ Славян княздігі Тмутараканның бақылауына өтті. 1067 жылы аймақты басып алған қыпшақтар оны Азақ (яғни, жазық дала) деп атады, осы атаудан қазіргі атауы шыққан. Алтын Орда 13 және 14 ғасырларда жағалаудың көп бөлігін бақылады, бірақ венециялық және генуэздік саудагерлерге қазіргі Азов қаласының орнында қоныстануға рұқсат берілді, олар сол жерде Танаис деп аталатын колония құрды.

Археологиялық қазбалар

2000 жылдың күзінде Тор Хейердал скандинавтардың оңтүстіктен су жолдары арқылы көшіп келген болуы мүмкін деген ойын одан әрі зерттеуді қалаған. Ол ерте норвегиялық Эддалар мен Сагалардағы герман және скандинав құдайы Одиннің (Вотан) іздерін қуды. 13 ғасырда жазған Эдда мен кем дегенде бір Саганың авторы, исландиялық Снорри Стурлусонның айтуынша, Один біздің заманымыздың 1 ғасырының басында Кавказ аймағынан немесе Қара теңіздің шығысына қарай орналасқан жерлерден көшіп келген делінеді. Хейердал Эсир халқының туған жері туралы Снорридің айтқан сөздеріне ерекше қызығушылық танытты. Хейердал Снорридің сөздерінің рас екенін тексергісі келді де, осының нәтижесінде 2001 жылы Азовда бірлескен археологиялық қазба ұйымдастырды. Ол келесі жылы тағы бір қазба жүргізуді жоспарлаған, бірақ 2002 жылдың сәуірінде дүниеден озғандықтан, ол жоспар іске аспады.

Қалқа

1471 жылы Осман империясы бұл аймақты басып алып, Азов (Азов) бекінісін салды. Бұл бекініс Дон казактарының Қара теңізде шабуыл жасауына және сауда-саттық жүргізуіне кедергі келтірді. Казақтар Азовты 1574, 1593, 1620 және 1626 жылдары шабуылдады. 1637 жылдың сәуір айында үш мың дондық және төрт мың запорожье казагы Азовты қоршады. Түріктердің төрт мың әскері мен екі жүз зеңбірегі болды. 21 маусымда бекініс түсті, ал казақтар патшадан күш-қуат пен қолдау сұрады. Бір комиссия Түркиямен соғыс қаупі мен бекіністердің нашар күйде болуына байланысты бұған қарсы пікір білдірді. 1641 жылдың маусым айында Силистрия пашасы Хусейн Дели 70 000 – 80 000 әскермен бекініс қоршады. Қыркүйекте ауру мен азық-түлік жетіспеушілігінен олар кері шегінуге мәжбүр болды. Екінші ресейлік комиссия қоршаудан кейін қабырғалардың көбісі қирап қалғанын хабарлады. 1642 жылдың наурыз айында сұлтан Ибрагим үлтіматум берді, ал патша Михаил казақтарға эвакуациялануға бұйрық берді. Түріктер 1642 жылдың қыркүйегінде Азовты қайта басып алды. 1693 жылы бекініс гарнизоны 3656 адамнан тұрды, оның ішінде 2272 янычар болды. Дегенмен, бекініс тағы да көптеген сынақтардан өтуге тиіс болды. 1696 жылғы Азов жорықтары кезінде Қара теңізге теңіз жолын ашуды қалаған Петр I бекіністі қайтадан иеленді. Азов 1708 жылы қала мәртебесін алды, бірақ Прут өзеніндегі сәтсіз жорық оны 1711 жылы түріктерге қайтаруға мәжбүр етті. Осы оқиғалар Вольтердің «Кандид» шығармасында әзіл-қалжыңмен суреттелген. Ұлы орыс-түрік соғысы кезінде граф Румянцев басқарған әскер бекіністі басып алды және ақыры Кучук-Кайнарджи шарты (1774) бойынша Ресейге берілді. Жеті жыл бойы Азов өз өкіметінің орталығы болды, бірақ көршілес Дондағы Ростовтың өсуімен маңызы біртіндеп төмендеді. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1917-1918 жылдары немістер мен австриялықтар Азовты басып алды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1942 жылдың шілдесінен 1943 жылдың ақпанына дейін неміс әскері оны басып ұстады.

Әкімшілік және муниципалдық мәртебе

Әкімшілік-аумақтық бөлініс жүйесінде Азов қаласы Азов ауданының әкімшілік орталығы болып табылады, бірақ оның құрамына кірмейді. Әкімшілік бөлім ретінде ол жеке Азов қалалық округі ретінде енгізілген – аудандармен тең статусқа ие әкімшілік бірлік.

Үкімет

2005 жылы 3 сәуірде «Бірыңғай Ресей» партиясының Сергей Бездольный Азов қаласының мэрі болып сайланды және 2009 жылы 11 қазанда сайлаушылардың 72,9% дауысымен қайта сайланды. Қазіргі әкімшілік басшысы (қала басшысы) Владимир Ращупкин 2015 жылдың желтоқсанынан бері қызмет етеді.

Климат

Азовтың климаты ылғалды континенттік (Кёппен климаттық жіктелуі Dfa), ыстық жаздары, суық қыстары (Ресей үшін салыстырмалы түрде жұмсақ болғанымен) және жауын-шашын мөлшері шамалы.