Кіріспе

Гейлорд Антон Нельсон (4 маусым 1916 – 3 шілде 2005) – американдық саясаткер (1916–2005), Висконсин штатынан АҚШ сенаторы және губернатор болған. Ол Демократиялық партияның мүшесі және экологиялық белсенділіктің жаңа толқынын бастаған Жер күнін құрған адам.

Ерте өмір және білім

Нельсон 1916 жылы Висконсин штатының Клер-Лейк қаласында дүниеге келді. Оның анасы медбике болған Мэри (Брэдт), әкесі – ауылдық дәрігер Антон Нельсон. Оның түбі норвегиялық және ирландтық. Ол жергілікті мемлекеттік мектептерде өсіп, білім алды. 1939 жылы Сан-Хосе қаласындағы (қазіргі Сан-Хосе мемлекеттік университеті) саяси ғылымдар бакалавры дәрежесін алды. 1942 жылы Мэдисон қаласындағы Висконсин университетінің заң факультетін бітіріп, адвокаттық практикаға қабылданды. АҚШ армиясында қызмет етуге дейін заңгер болып жұмыс істеді, осы кезеңде Екінші дүниежүзілік соғыс барысында Окинава шайқасына қатысты. Ол бірінші лейтенант шеніне дейін көтерілді.

Саясат

1948 жылы Нельсон Висконсин штатының сенатына сайланды. Ол 1958 жылға дейін сол қызметте болды, содан кейін Висконсин штатының губернаторы болып сайланды. 1962 жылы АҚШ Сенатына сайлану алдында ол екі жылдық мерзімдермен төрт жыл губернатор болып қызмет етті. Нельсон 1963 жылдан 1981 жылға дейін сенатор ретінде үш мерзім қызмет етті. 1963 жылы ол президент Джон Ф. Кеннедиді консервация мәселелерін талқылау үшін ұлттық саяхатқа шығуға көндірді. Сенатор Нельсон 1970 жылдың 22 сәуірінде қоршаған ортаны қорғау туралы білім беруден бастау алған Жер күнін ұйымдастырды. 1968 жылғы қайта сайлау науқаны кезінде Грин-Бэй Пакерс командасының бас менеджері және бұрынғы жаттықтырушысы Винс Ломбарди Ошкош қаласында өткен банкетте Нельсонды "ұлттың №1 табиғатты қорғаушысы" деп атады. Нельсонның науқаны Ломбардидің банкетте айтқан сөзін радио және теледидардағы жарнамаға айналдырды, бұл Ломбардиді, Висконсин Республикалық партиясын және Винстің әйелі Мариді ашуландырды, ол мұрағаттағы республикашыл болды. Нельсон көбінесе қоршаған ортаны қорғау жұмысымен танымал болғанымен, ол сонымен қатар тұтынушылардың құқығын қорғайтын жетекші, азаматтық құқықтар мен бостандықтарды ынталы қолдайтын және Вьетнам соғысына ерте қарсы шыққандардың бірі болды. 1969 жылы Нельсон Висконсин аралдарының жабайы табиғатын құру туралы заң жобасын енгізген төрт сенатордың бірі болды. 1970 жылы Нельсон ауызша контрацепциялық таблеткалардың қауіпсіздігі туралы Конгресс тыңдауын өткізуді ұсынды, бұл тыңдау "Нельсон таблеткасы тыңдауы" деп аталды. Тыңдаудың нәтижесінде таблеткаға қатысты жағымсыз әсерлер туралы ақпарат пациенттерге арналған нұсқаулықта міндетті түрде көрсетілуі керек болды – дәрі-дәрмектерге қатысты алғашқы жарияланым. Нельсон сондай-ақ фармацевтикалық өнімдердің сатылуын жаңартуға тырысты, 1971 жылы дәрі-дәрмек өндірушілері нарыққа шығарылған өнімдерінің қауіпсіздігі мен тиімділігін дәлелдеуді талап ететін заң жобасын ұсынды. Оның кеңсесі 1975 жылы Sominex және оның бәсекелесі Compoz плацебомен салыстырғанда тиімсіз екенін көрсеткен меморандум алды, тіпті 1974 жылы ұйықтауға арналған құралдарға 34 миллион АҚШ доллары жұмсалған болатын. Нельсон шағын бизнесті де ынталы қолдады. Сенаттың Шағын Бизнес Комитетінің төрағасы ретінде ол алғашқы заманауи Ақ үйдің шағын бизнес жөніндегі конференциясын өткізуге, АҚШ университеттерінде Шағын Бизнес Дамыту Орталықтарының жүйесін құруға және федералдық агенттіктердің шағын бизнесті және басқа да шағын ұйымдарды реттеу жолын жақсартуға, Яғни Регламенттік икемділік Заңына қатысты сәтті күш-жігер жұмсады. 1973 жылы Нельсон Джеральд Фордты вице-президенттік лауазымға тағайындауға қарсы дауыс берген үш сенатордың бірі болды. (Қалған екеуі Томас Иглтон мен Уильям Хатауэй болды.)

Өлім және мұра

Нельсон 2005 жылғы 3 шілдеде 89 жасында жүрек-қан тамырларының жеткіліксіздігінен қайтыс болды. Висконсин университетінің (Мэдисон) жанындағы Гейлорд Нельсон атындағы қоршаған ортаны зерттеу институты (немесе Нельсон институты) оның табиғатқа деген сүйіспендігін еске алу үшін оның есімімен аталады. Бұған қоса, Апостол аралдары ұлттық жағажай паркіндегі Гейлорд Нельсонның жабайы табиғаты – парктің жер аумағының 80% астамын құрайды – оның паркті құруға салған еңбегі үшін оның құрметіне аталды. Висконсин штатының Ваунаки қаласына жақын орналасқан Губернатор Нельсон атындағы мемлекеттік парк де оның есімімен аталған. Висконсин штатының Клер-Лейк қаласындағы бастауыш мектеп Гейлорд А. Нельсон атындағы білім беру орталығы деп аталады.