Кіріспе

Джозеф Изадор Либерман (24 ақпан 1942 – 27 наурыз 2024) – 1989 жылдан 2013 жылға дейін Коннектикут штатынан АҚШ сенаторы болған американдық саясаткер және заңгер. Демократиялық партияның бұрынғы мүшесі, ол 2000 жылғы АҚШ президенттік сайлауында АҚШ вице-президентіне үміткер болды. Өкілеттігінің соңғы кезеңінде ол ресми түрде тәуелсіз демократ ретінде тіркелді және Демократиялық партияның комитеттерімен жұмыс істеді, олардың төрағасы болды. Либерман 1970 жылы Коннектикут Сенатына реформалық демократ ретінде сайланды, онда үш мәрте көпшілік көшбасшысы болды. 1980 жылы АҚШ Өкілдер палатасына сайлауға үміткер болып сәтсіз аяқтағаннан кейін, 1983 жылдан 1989 жылға дейін Коннектикут штатының бас прокуроры қызметін атқарды. 1988 жылы АҚШ Сенатына сайлауда республикалық партияның қолдауындағы Лоуэлл Вайкерді аз айырымымен жеңіп, 1994, 2000 және 2006 жылдары қайта сайланды. 2000 жылғы президенттік сайлауда ол Демократиялық партияның вице-президенттікке үміткері болды, президенттікке үміткер және сол кездегі вице-президент Ал Гормен бірге сайлауға түсті, соның нәтижесінде АҚШ-тың ірі партиясының президенттік тізіміндегі алғашқы еврей үміткері атанды. 2000 жылғы президенттік сайлауда Гор мен Либерман 500 мыңнан астам дауыспен көпшілік дауысын жеңіп алды, бірақ шешуші сайлау коллегиясында республикашыл Джордж Буш пен Дик Чейни жұбы 271–266 есебімен жеңіске жетті. Ол 2004 жылғы АҚШ президенттік сайлауында Демократиялық партияның үміткерлігіне де үміткер болды. 2006 жылы Сенатқа қайта сайлану кезінде Либерман Демократиялық партияның алғашқы сайлауында жеңіліске ұшырады, бірақ Коннектикут үшін Либерман партиясының тізімі бойынша үшінші партияның үміткері ретінде жалпы сайлауда қайта сайланды. Либерман 110-шы және 111-ші Конгресс Сенатының тізімінде тәуелсіз демократ ретінде тіркелді және Сенаттың Демократиялық фракциясының құрамында отырды. 2008 жылғы Республикалық Ұлттық конвенцияда Джон Маккейнды президенттікке қолдаған сөйлегеннен кейін ол енді Демократиялық фракциясының стратегиялық кеңесіне қатыспады немесе саяси түскі асқа бармады. Сенаттың Демократиялық фракциясы оған Сенаттың Ішкі қауіпсіздік және үкіметтік істер комитетінің төрағалығын сақтап қалуға рұқсат берді. Кейін ол демократтармен жұмысын жалғастыратынын мәлімдеді. 2016 жылғы сайлау алдында ол Хиллари Клинтонды президенттікке қолдады, ал 2020 жылы Джо Байденді президенттікке қолдады. Сенатор ретінде Либерман 2010 жылғы «Сұрап барма, айтпа» заңын және Ішкі қауіпсіздік департаментінің құрылуына әкелген заңнаманы ұсынды және жақтады. Қолжетімді сақтандыру туралы заңды (ACA) талқылау кезінде, заңды қабылдау үшін қажетті 60-шы дауыс ретінде, оның мемлекеттік денсаулықты сақтандыру опциясына қарсылығы президент Барак Обама қол қойған заңнан оны алып тастауға ықпал етті.

Ерте өмір

Либерман 1942 жылғы 24 ақпанда Коннектикут штатының Стэмфорд қаласында, арақ дүкені иесі Генри мен Марсия (қызметтегі аты – Мангер) Либерманның ұлы болып дүниеге келді. Оның отбасы еврей; оның әкесінің ата-бабалары Конгресс Польшасынан көшіп келген, ал анасының ата-бабалары Австрия-Мажарстаннан шыққан. 1963 жылы Либерман азаматтық құқықтар қозғалысын қолдау үшін Миссисипи штатына барды. 1964 жылы Йель университетін саяси ғылымдар және экономика мамандықтары бойынша бакалавр дәрежесімен бітірді және отбасының алғашқы жоғары білім алған мүшесі болды. Йельде ол "Yale Daily News" газетінің редакторы және "Элиху" клубының мүшесі болды. Йельде Либерман консервативті ойшыл Уильям Ф. Бакли-младшиймен танысты, ол да "Yale Daily News" газетінің редакторы болған; Бакли мен Либерман әлеуметтік байланыста болды. Кейін Либерман Йель құқық мектебінде оқып, 1967 жылы құқық бакалавры дипломын алды. Құқық мектебін бітіргеннен кейін Либерман Нью-Хейвендегі Wiggin & Dana LLP заң фирмасында заңгер болып жұмыс істеді. Либерман 1960 жылдан 1967 жылға дейін бакалавр және құқық студенті кезінде Вьетнам соғысына шақырудан білім алуға байланысты кейінге қалдырылды. 25 жасқа келгенде құқық мектебін бітірген Либерман отбасылық жағдайға байланысты шақырудан босатылды, себебі ол үйленген және баласы болған.

Алғашқы саяси мансап

Либерман 1970 жылы Коннектикут Сенатына "реформалық демократ" ретінде сайланды, онда 10 жыл қызмет етті, соның ішінде соңғы алты жылы көпшілік көшбасшысы болып жұмыс істеді. 1980 жылы ол Коннектикут сайлауларында алғаш рет жеңіліске ұшырады, үшінші округтен Конгресске сайлауда республикашыл Лоренс Джозеф ДеНардисқа, Хамден қаласынан сайланған штат сенаторына есе жіберді. Олар бұрын екі партиялық заң шығару жобалары бойынша тығыз байланыста болған. 1981 жылы ол Коннектикут штатының және жалпыұлттық демократтық лидері Джон Моран Бейлидің құрметті өмірбаянын жазды, кітапта Коннектикут саясатының соңғы 50 жылдығын да қарастырды. 1983 жылдан 1989 жылға дейін Либерман Коннектикут штатының Бас прокуроры қызметін атқарды. Ол АҚШ Жоғарғы Сотында бір іске қатысты, «Торнтонның мүлігі Калдорға қарсы» ісі, ол Коннектикут штатының «көк заңдарды» жоюына байланысты дін бостандығын қорғау туралы мәселе болды. Бас прокурор ретінде Либерман тұтынушылардың құқықтарын қорғау және қоршаған ортаны сақтауға ерекше мән берді.

Қызмет мерзімі

Либерман 1988 жылы Демократиялық партиядан АҚШ Сенатына алғаш рет сайланды, либералды республикашыл Лоуэлл Вайкерді 10 000 дауыс айырмасымен жеңіп шықты. Ол сол жылы елдегі ең үлкен саяси сенсацияны жасады, оған Демократтар мен тәуелсіз сайлаушылардың коалициясы, сондай-ақ консервативті республикашылдардың қолдауы болды. Атап айтқанда, National Review журналының негізін қалаушы және Firing Line бағдарламасын жүргізуші Уильям Ф. Бакли-младший және оның ағасы, бұрынғы Нью-Йорк сенаторы Джеймс Л. Бакли, үш мерзімдік республикашыл Вайкердің либералды дауыс беру тарихы мен жеке ерекшеліктеріне наразы болды. Науқан барысында ол Коннектикут штатының кубалық-американдық қауымдастығынан қолдау алды, олар Вайкерден наразы еді. Осыдан кейін Либерман Кастроға қатысты өз ұстанымын өзгертпеді. Сенатқа алғаш сайланғаннан кейін, Либерманмен келесі көпшілік көшбасшысы Джордж Митчелл сөйлесіп, оған: "Сізге қызығушылық тудыратын екі-үш саланы таңдап, оларды жақсы біліңіз, сонда әріптестеріңіз сіз не туралы сөйлеп жатқаныңызды біледі. Сіз жаңадан келгеніңізбен, өте ықпалды боласыз, өйткені жүздеген мәселе бар екенін және біз әрдайым бір-бірімізге сене беретінін есіңізде сақтаңыз" деді. Бұл әңгімені еске алып, Либерман: "Мен алғаш келгенде бұл рас еді, бірақ сол кезде партиялық жікшілік басталып кеткенін байқауға болады. Бірақ 24 жыл қызмет еткен соң, бұл мәселе соншалықты күшті болды, 60 дауыс жинап, кедергіні жеңіп, істерді аяқтау өте қиын болды" деді. 1994 жылы Либерман Коннектикут штатының Сенатына сайлауда рекордтық жеңіске жетіп, сайлаушылардың 67 пайызын алып, қарсыласын 350 мыңнан астам дауыспен жеңді. 1998 жылы Либерман Моника Левинскимен қарым-қатынасы үшін Клинтонды жария түрде сынға алған алғашқы танымал демократ болды, бірақ Клинтонды қызметтен алуға қатысты импичментке қарсы дауыс берді. Билл Клинтонды сынға алғаны туралы Либерман 2014 жылы былай деді:

"Маған бұл өте қиын болды, өйткені мен оны жақсы көретінмін, бірақ оның істегені қорқынышты деп ойладым. Егер мен бірдеңе айтпасам, өзім-өзімді алдап жатқан болар едім. Сондай-ақ, оны қолдаған біреу ештеңе демейтін болса, жаман болар еді. Сондықтан бұл көп назар аударды. Штаб бастығы Эрскин Боулз үш-төрт күннен кейін маған қоңырау шалып, Ақ үйде барлығы келіспейтін пікір білдіретінін айтты. Ол мен президентке көмектескенімді ойлады, ол "жараны жарып тастадым" деді. Келесі жексенбі күні таңертең мен үйде отырғанда телефон қоңырау шалды, ол Ақ үйден еді. Мен сөйлегеннен кейін бір апта, екі күн өтті. Президент: "Сіздің сол сөйлеген сөзіңізге мен толығымен келісемін. Мен бұл мәселені шешіп жатырмын" деді. Біз шамамен 45 минут сөйлестік. Бұл керемет болды."

Жалпы сайлау

Алғашқы сайлаудан кейінгі сауалнамалар Либерманның әртүрлі үлкен артықшылықпен жеңіске қадам басып келе жатқанын көрсетті. Алан Шлезингерге қолдау көрсетушілердің саны өте аз болды, ал оның сайлау науқаны құмар ойындарына байланысты борыштарға байланысты қиындықтарға тап болды. Бағаншы Стив Корнацкидің айтуынша, Либерман "де-факто республикалық кандидат ретінде жалпы сайлауға қатыса алды – штаттың барлық маңызды республикалық лауазым иелері оны қолдады және GOP базасын тәуелсіздердің күшті қолдауымен нығайтты". 2006 жылдың 9 тамызында Нью-Йорк штатынан АҚШ сенаторы Хиллари Клинтон "Коннектикут штатының сайлаушылары өз шешімін қабылдады және менің ойымша, бұл шешімге құрмет көрсету керек" деп мәлімдеп, алғашқы сайлау жеңімпазын қолдауға уәде берді, ал Говард Дин Либерманды "демократтар мен Демократиялық партияға құрметсіздік жасайды" деп айыптап, жарыстан шығуға шақырды. 10 тамызда Демократиялық партияның алғашқы сайлауында жеңіліске ұшырағаннан кейін алғаш рет сайлауалды шараға қатысқан Либерман 2006 жылғы Атлантикалық мұхитындағы ұшақтарға жасалған қастандық жоспары туралы сөз қозғап, Ламонтты сынға алды: "Егер біз Нед Ламонттың қалағандай, белгілі бір мерзімге дейін [Ирактан] шығып кетсек, бұл Англияда жоспарланған осы қастандыққа қатысқандар үшін үлкен жеңіс болар еді. Бұл оларды күшейтеді және олар қайтадан шабуылдайды". Ламонт Либерманның ұстанымы Джордж Буш пен Дик Чейнидің ұстанымына ұқсас екенін атап өтті. Ламонт: "Бұл пікір вице-президент Чейнидің сәрсенбіде айтқан сөзіне өте ұқсас. Олардың екеуі де Иракқа басып кіргеніміз 11 қыркүйек оқиғасымен байланысты деп санайды. Бұл бұрыс болжам". Нью-Йорктің бұрынғы мэрі Руди Джулиани 18 тамызда Оңтүстік Каролина штатындағы сайлауалды шарасында Либерманды "шынымен ерекше сенатор" деп мақтады. Бес демократ сенаторы Либерманды қолдады, сондай-ақ бұрынғы сенатор және демократтардың беделді өкілі Боб Керри оған қолдау көрсетіп, оның үгіттеушісі болуға ұсыныс жасады. Демократиялық партияның азшылық көшбасшысы Гарри Рид Ламонтты қолдағанмен, Либерманға егер ол жалпы сайлауда жеңіске жетсе, комитет лауазымдарын және үлкен тәжірибесін сақтайтынын уәделеді. 28 тамызда Либерман республикалық конгрессмен Кристофер Шейспен бірге мотоцикл шеруіне қатысып, сайлау науқанын жүргізді. Шейс мотоциклшілерге: "Бізде Джо Либерман – ұлттық қазынамыз бар" деді. Республикалық Ұлттық Комитетінің бұрынғы қаржы төрағасы Мел Семблер Либерман үшін "бірнеше жүз мың доллар" жинаған қабылдауды ұйымдастыруға көмектесті, оған Либерман жеке қатысты. Семблер – танымал республикашыл, ол Льюис "Скутер" Либбидің заңдық қорғаныс қорына төрағалық еткен. Нью-Йорк қаласының мэрі Майкл Блумберг қараша айында Либерманның үйінде бұрынғы мэр Эд Кох пен бұрынғы сенатор Альфонс М. Д'Амато бірлесіп ұйымдастырған қайырымдылық шарасын өткізді. Кох Либерманды "Сенаттағы ең ұлы сенаторлардың бірі" деп атады. Либерман өзін демократ деп санағанына қарамастан, көптеген республикашылар оның кандидатурасын белсенді түрде қолдады. Либерман сондай-ақ ConservativesforLieberman06.com сияқты веб-сайттардың назарында болды. 7 қарашада Либерман 50% дауыспен қайта сайланды. Нед Ламонт 40% дауыс жинады, ал Алан Шлезингер 10% дауыс алды. Либерман демократтардың 33%, тәуелсіздердің 54% және республикашылардың 70% қолдауына ие болды.

Ішкі қауіпсіздік департаментінің (DHS) құрылуы

2001 жылғы маусымда Сенаттың бақылауы республикашылдардан демократтарға ауысқан кезде Либерман Үкіметтік істер комитетінің төрағасы болды, ол үкіметтік іс-шаралардың кең ауқымын қадағалауға жауапты болды. Ол сонымен қатар Қоршаған орта және қоғамдық жұмыстар комитетінің мүшесі және оның Таза ауа, ылғалды жерлер және жеке меншік жөніндегі кіші комитетінің төрағасы болды; Қарулы күштер комитеті, онда ол Airland кіші комитетінің төрағасы болды және жаңадан пайда болатын қауіптер мен мүмкіндіктер жөніндегі кіші комитетке қатысты; және Шағын бизнес комитеті. 2003 жылғы қаңтарда Сенаттың бақылауын республикашылдар алған кезде Либерман өзі төрағалық еткен комитеттердің азшылық мүшесі ретінде өз рөлін қайтадан жалғастырды. Либерман Сенаттың Үкіметтік істер комитетінің төрағасы ретінде Отандық қауіпсіздік департаментінің құрылуын ерте қолдады, FEMA, АҚШ Кеден қызметі, АҚШ Шекара күзеті, АҚШ Жағалау күзеті және басқа да агенттіктерді жаңа департаментке ұйымдастыруды ұсынды. Бұл ұсыныс 2002 жылғы Отандық қауіпсіздік туралы заңда жүзеге асырылды. 2006 жылы сенаторлар Либерман мен Коллинз Федералдық төтенше жағдайларды басқару агенттігін табиғи апаттар мен террористік шабуылдарды қоса алғанда, апаттарға тиімдірек дайындалатын және жауап беретін агенттікке қайта құру туралы заң жобасын әзірледі. Заңнама FEMA-ны Ішкі қауіпсіздік департаментіне ерекше мәртебеге көтерді, Жағалау күзетіне ұқсас және FEMA-ның басшысын төтенше жағдай кезінде президенттің сенімді адамы ретінде тағайындады. Заң жобасында сондай-ақ FEMA-ның дайындық және жауап беру функцияларын біріктіруге шақырылды, оған төтенше жағдайларды басқарудың барлық кезеңдері үшін жауапкершілік берілді. Сонымен қатар, бұл шара FEMA аймақтық кеңселерін нығайтып, аймақтағы апатқа алғашқы федералдық жауап беру үшін арнайы агенттіктер аралық «шабуыл топтарын» құрды. Заң 2006 жылдың қыркүйек айында Конгресспен бекітілді. 2007 жылғы дауыл маусымы жақындаған кезде Либерман 2007 жылдың 22 мамырында FEMA реформаларын іске асыру туралы қадағалау тыңдауы өткізді. Ол FEMA-ны реформаларды тезірек жүзеге асыруға шақырды. Либерман H1N1 тұмауы (шошқа тұмауы) пандемиясына қарсы конгрестік бақылауға қатысты және 2009 жылы бұл тақырыпта төрт тыңдау өткізді, оның ішінде Коннектикут штатында. Тыңдауларда ол АҚШ Денсаулық сақтау және халыққа қызмет көрсету департаментінен вакциналар мен вирусқа қарсы дәрілерді жылдам таратуға және процесті жеңілдетуге қысым жасады. 110-шы Конгресте Либерман Федералды үкіметтің тиімділігі мен нәтижелілігін қамтамасыз етуге жауапты Отандық қауіпсіздік және үкіметтік істер комитетінің төрағасы болды. Ол сонымен қатар Қоршаған орта және қоғамдық жұмыстар комитетінің мүшесі болды; Сенат Қарулы күштер комитеті, онда ол әуе-жер күштері жөніндегі кіші комитет төрағасы болды және жаңадан пайда болатын қауіптер мен мүмкіндіктер жөніндегі кіші комитетке қатысты; және Шағын бизнес комитеті.