Кіріспе

20-шы ғасырда төңкеріс, тақты жойған референдум немесе өз еркімен тақтан басқан монархтар осы тізімде. Бұл мақаланың соңында әлі тірі бұрынғы монархтардың тізімі келтірілген. Сондай-ақ қараңыз: Жоюға түскен монархия, Қазіргі монархтар тізімі, 20-шы ғасырда тәуелсіздігінен айырылған монархтар тізімі.

Австралия

1936 жылы король VIII Эдуард ағасы VI Георгтың таққа отыруы үшін тақтан бас тартты.

Ауғанстан

1926 жылы Әманулла хан Ауғанстан әмірінің қызметін тоқтатты, 1929 жылы тақтан бас тарды. Инайатулла хан 1929 жылы тақтан бас тарды. 1929 жылы Хабибулла Калакани патшасы құлатылды. Мұхаммед Захир Шах 1973 жылы төңкеріс салдарынан биліктен шеттетілді.

Албания (Принципаттық)

Принц Уильям 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін Албаниядан қашып кетті (ол 1925 жылы ресми түрде тақтан түсірілді).

Албания (Корольдік)

1939 жылы Италияның Беннито Муссолини басшылығымен король Зог I (президенттен монархқа айналған) тақтан түсірілді. Италия королі Виктор Эммануэль III, Албанияның да королі, 1943 жылы Италия капитуляциялағаннан кейін тақтан бас тарды. 1944 жылы Ұлттық азаттық қозғалысы Албанияны басып алғанда регент Мехди Фрашери тақтан түсірілді.

Австрия-Мажарстан

Император Карл I және IV 1918 жылы тақтан түсірілді, сондай-ақ ол Австрия мен Венгрияның бірнеше аймағында тәуелсіз емес монарх ретінде де тақтан түсірілді.

Белучистан

Қалат Мир Ахметі – Балучистанның Қалат хандығының соңғы ханы. 1948 жылдың 27 наурызында ол Пәкістанмен бірікті.

Бавария

1913 жылы король Отто заң арқылы тақтан алынды, оның орнына туысы, принц-регент Людвиг келді. 1918 жылы Германия империясы құлағанда король Людвиг III елден шығарылды, бірақ тақтан түспеді; 1919 жылы Бавария жаңа Германия Республикасының құрамына енді.

Бельгия

1951 жылы король Леопольд III ұлы король Бадуиннің игілігі үшін тақтан басқазуға мәжбүр болды.

Бруней

Омар Али Сайфуддин III, Бруней сұлтаны, 1967 жылы ұлы Хассанал Болкияның игілігі үшін өз еркімен тақтан бас тартты.

Болгария

1918 жылы патша Фердинанд I Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін ұлы патша Борис III пайдасына тақтан бас тарды. Патша Симеон II ешқашан тақтан бас тартқан жоқ, бірақ 1946 жылы болгар үкіметі ұлттық референдум нәтижесінде оны елден қуды, содан кейін Болгария Халық Республикасы болды. Болгарияда коммунизм құлағаннан кейін ол 1996 жылы елге оралды және 2001 жылы премьер-министр болып сайланды, 2005 жылға дейін қызмет етті. Ол және Камбоджаның Нородом Сианук – соңғы тарихтан демократиялық жолмен сайланған үкімет басшылары болған жалғыз монархтар.

Бурунди

Патша IV Мвамбутса 1966 жылы оның ұлы V Нтаре тарапынан тақтан алынды. 1966 жылы Мишель Микомберо басқарған әскери төңкеріс нәтижесінде король V Нтаре тақтан түсірілді.

Қазақстан

Король Нородом Сианук 1955 жылы тақтан бас тарды, содан кейін премьер-министр және мемлекет басшысы сияқты маңызды лауазымдарда 1976 жылға дейін үзіліспен қызмет етті, ал 1993 жылы патшалыққа қайта келді. Ол 2004 жылдың 7 қазанында ұлы Нородом Сихамонидің пайдасына екінші рет тақтан бас тартты. 1970 жылы ханшайым Сисоват Коссамак принц Нородом Сианук режимін құлатқан төңкеріс салдарынан қызметтен алынды. 1993 жылы монархия қайта жаңғыртылды, Сианук (бұрын 1941 жылдан 1955 жылға дейін патша болған) қайтадан король атанды.

Канада

1936 жылы король VIII Эдуард ағасы VI Георгтың таққа отыруы үшін тақтан бас тартты.

Орталық Африка империясы

Бокасса I (президенттен монархқа айналған), Орталық Африка Империясының императоры, 1979 жылы тақтан түсірілді.

Сейлон

1972 жылы ел Шри-Ланка деп аталатын республика болған кезде, Елизавета II Цейлон доминионының патшайымы қызметін тоқтатты.

Қытай

Сюаньтун императоры (Пуйи) 1912 жылы республикалық төңкеріс салдарынан тақтан түсуге мәжбүр болды. Юань Шикай (өзін Хунсян императоры деп жариялаған) 1916 жылы, қайтыс болуына бірнеше ай бұрын тақтан бас тарды, билікте бар болғаны 83 күн отырды. Сюаньтун императоры (Пуйи) қысқа мерзімге билікті қайта иеленді, бірақ 1917 жылы тағы бір республикалық төңкерістен кейін қайтадан тақтан бас тартуға мәжбүр болды.

Қазақстан

Тәуелсіз Хорватия мемлекетінің тағайындалған королі II Томислав (Принц Аимон, Сполет герцогы) 1943 жылы Италия капитуляциялағаннан кейін тақтан бас тарды.

Мысыр

1952 жылы Фарук патшасы нәсілдік мұрагері, шағын ұлы Фуад II жақтарына тақтан бас тарды. 1953 жылы Фуад II патша биліктен қуылды.

Эфиопия

Императорлық таққа ешқашан ресми түрде отырмаса да, болашақ Иясу V 1916 жылы ислам дініне өткен деген күдікпен биліктен алынған. Император Хайле Селассие I 1936 жылы Италияның Эфиопияны басып алуынан кейін биліктен шеттетілді, бірақ 1941 жылы қайта орнатылды. 1975 жылы коммунистік революция кезінде ол тағы да биліктен құлатылды. Италия королі Виктор Эммануэль III, сонымен қатар Эфиопия императоры, 1943 жылы Эфиопия тағына талап етуден бас тартты. Император Амха Селассие I, 1974-1975 жылдары қысқа мерзімге император болған, монархия жойылғаннан кейін биліктен қуылды.

Фиджи

1987 жылы Фиджи мемлекеттік төңкерістен кейін республика болған соң, Елизавета II Фиджи патшайымы болуын тоқтатты.

Финляндия (Ұлы Герцогтік)

Ұлы князь Николай II 1917 жылдың наурыз айында тақтан бас тартты. Ресейдің Уақытша үкіметі өзінің қысқа ғасырында княздық билікті жүзеге асыруды жалғастырды.

Финляндия (Корольдік)

Белгіленген патша сайланған Фредерик Карл I (Гессеннің ханзадасы Фредерик Карлға) Финляндия патшасы тағына отыру ұсынылды, бірақ ол одан бас тартты.

Гамбия

1970 жылы Гамбия референдум арқылы республика болып жарияланғанда Елизавета II Гамбия патшайымы қызметін тоқтатты.

Германия

Император Вильгельм II 1918 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыста Германияның жеңіліске ұшырауынан кейін тақтан түсіп, Нидерландыға қашып кетті.

Гана

1960 жылы Гана референдум арқылы республика болғанда, Елизавета II Гананың королевасы болуын тоқтатты.

Грекия

1917 жылы Константин I патшалықтан шеттетіліп, орнына екінші ұлы Александр келді. Александрдың қазасынан кейін ол 1920 жылы референдум арқылы таққа қайта оралды. 1922 жылы ол аға ұлы Георгийдің пайдасына тақтан бас тарды. Георг II патша 1923 жылы елден қуылды, содан кейін 1924 жылы монархияны жойған референдуммен биліктен алынды; ол 1935 жылы тағы да референдум арқылы таққа оралды. Константин II патша 1967 жылы елден қуылды және 1973 жылы монархияны жойған референдуммен биліктен шеттетілді (екі оқиға да диктаторлық үкімет кезінде болды), демократиялық үкімет орнағаннан кейін 1974 жылы референдум қайта өтті, және монархия жойылды.

Гуана

1970 жылы Гайана республика болған кезде Елизавета II Гайана патшайымы болуын тоқтатты.

Венгрия

1918 жылы король Карл IV (Австрия императоры Карл I) республика жарияланғанда тақтан түсірілді. 1920 жылы Венгрия монархиясы қайта орнатылғаннан кейін, регент Миклош Хорти оған Корольдікте "тұру және конституциялық өкілеттіктерді жүзеге асыруға" рұқсат бермеді. Карл IV 1922 жылы эмиграцияда қайтыс болды. Оның ұлы, тәж мұрагері Отто оның орнына келді, бірақ әкесі сияқты, оған Корольдыққа кіруге немесе "тұру және конституциялық өкілеттіктерді" жүзеге асыруға рұқсат берілмеді және ол король ретінде мойындалмады. Венгрия 1946 жылдың 1 ақпанында Ұлттық жиналыс тарапынан республика деп жарияланды.

Хайдарабад қаласы

Осман Али хан, Асаф Джах VII 1948 жылы Үндістан басып кіріп, оның мемлекетін қосып алғанда тақтан түсірілді.

Исландия

Дания королі Кристиан X 1944 жылы Исландияның королі лауазымынан шеттеді, ел референдум арқылы республика болып жарияланды және осымен Даниямен жеке одақ тоқтатылды.

Үндістан (Англия)

Король-император Эдуард VIII 1936 жылы ағасы Георг VI пайдасына Үндістан императоры тағынан бас тартты. Король-император Георг VI 1948 жылы бұл атақ жойылғанда Үндістан императоры болуын тоқтатты (ел 1947 жылы тәуелсіздік алды).

Үндістан (Доминион)

1950 жылы Үндістан республика болған кезде король Георг VI Үндістан доминионының королі болуын тоқтатты.

Иран (Империялды)

Шах Мохаммад Али Шах Каджар 1909 жылы конституционалистер тарапынан тақтан түсірілді. Шах Ахмад Шах Қажар 1925 жылы Реза Шах тарапынан тақтан түсірілді. Шах Реза Шах 1941 жылы тақтан бас тартты. Шах Мұхаммед Реза Пахлави 1979 жылы революция нәтижесінде тақтан түсірілді.

Ирак

1958 жылы патша Фейсал II әскери төңкеріс салдарынан тақтан түсіріліп, өлтірілді.

Ирландия

Король Эдуард VIII 1936 жылы Ирландия еркін мемлекетінің тағынан бас тарды, оның орнына ағасы Георг VI-ны тағайындады. 1936 жылы монархтың конституциялық рөлі жойылған соң Георг VI Ирландия еркін мемлекетінің королі болуын тоқтатты. Бұл, Ирландияның корольінің Ирландия мемлекетінің басшысы екендігі күмәнді болған кезеңге әкелді, себебі ол сыртқы істерде мемлекет өкілі ретіндегі қызметін сақтап қалды. Бұл жағдай 1949 жылы Ирландия Республикасы заңы күшіне енген кезде аяқталды, ол корольдің сыртқы істердегі рөлін жойып, Ирландия Президентін де-юре және де-факто мемлекет басшысы етіп белгіледі.

Италия

1946 жылы король Виктор Эммануэль III ұлы Умберто II пайдасына тақтан бас тарды. 1946 жылы монархияны жойған референдум нәтижесінде король Умберто II тақтан алынды.

Иордания

Талал I патшасы әкесі Абдулла I патшаның қазасынан кейін 1951 жылдың 20 шілдесінен 1952 жылдың 11 тамызына дейін биледі. Ол шизофрения ауруына байланысты тақтан басқаруға мәжбүр болды және оның орнына ұлы Хусейн I патша келді.

Қырғызстан

Елизавета II 1964 жылы Кения тәуелсіз республика болғанда, Кения патшайымы болуын тоқтатты.

Корея

Император Годжон 1907 жылы тақтан түсті. 1910 жылы Жапония-Кореяны қосып алу шарты бойынша император Суньчжон тақтан түсті.

Кувейт

Джабер Аль Ахмад Аль Джабер Аль Сабах, Кувейт әмірі. Ол 1990 жылғы 2 тамызда Ирак Кувейтті басып алғанда тақтан түсірілді. 1991 жылғы 14 наурызда ол Кувейтке әмір ретінде қайта оралды.

Лаос

1975 жылы патша Сисаванг Ваттана тақтан түсірілді.

Лесото

1990 жылы патша Мошошое II биліктен алынып, 1995 жылы қайта орнатылды. 1990 жылы әкесі Мошошое II биліктен алынғаннан кейін патша Летси III таққа отырды. Кейін ол 1995 жылы әкесінің пайдасына тақтан бас тарды, ал 1996 жылы әкесі қайтыс болған соң таққа қайта оралды.

Ливия

Король Идрис I 1969 жылдың 1 қыркүйегінде Муамар Каддафи басқарған төңкеріс салдарынан тақтан түсірілді, бұл оның тақтан бас тартуы күшіне енуіне бір күн бұрын болды.

Литва

Тағайындалған патша сайлаулы Миндаугас II (Урах герцогы Вильгельм Карл) 1918 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталған соң тақтан түсірілді.

Люксембург

1919 жылы Ұлы герцогиня Мария Аделаида өзінің әпкесі Шарлоттаның пайдасына тақтан бас тартты. Ұлы герцогиня Шарлотта 1964 жылы ұлы Жанның пайдасына тақтан бас тартты. Ұлы герцог Жан 2000 жылы тақтан бас тартты.

Малави

1966 жылы Малави республика болып жарияланғанда Елизавета II Малави патшайымы қызметін тоқтатты.

Мальдив аралдары

Сұлтан Мұхаммед Фарид Диди 1968 жылы тақтан түсірілді, дәл сол жылы Мальдив Республика болып жарияланды.

Мальта

Елизавета II 1974 жылы ел республика болғанда Мальтаның королевасы болуын тоқтатты.

Маньчжуко

Кангде императоры (Пуйи) 1945 жылы кеңес әскерлерінің араласуынан кейін тақтан түсірілді.

Маврикий

Елизавета II 1992 жылы Маврикий республика болғаннан кейін Маврикий патшайымы болуын тоқтатты.

Мұхаммед

Шейх Хазаль әл-Каби 1925 жылы Парсымен құлатылды.

Марокко

Сұлтан Әбділазиз 1908 жылы тақтан түсірілді. Сұлтан Әбделхафид 1912 жылы тақтан бас тартты. Сұлтан Мұхаммед V 1953 жылы француздар тарапынан тақтан түсіріліп, 1955 жылы қайта орнатылды. Сұлтан Мұхаммед Бен Арафа 1955 жылы тақтан бас тартты.

Черногория

1918 жылы Подгорица Ассамблеясы король Николай І-ді тақтан түсірді, содан кейін Черногория Сербиямен бірікті.

Непал

1950 жылы Трибхуван елден жер аударылып, орнын немересі Гьянендра басқарды, бірақ 1951 жылы қайтып оралды және сол жылы патша ретінде қайта орнатылды. 1951 жылы атасы қайтып келгеннен кейін Гьянендра патшалықтан алынды. Ол 2001 жылы Непал патшасы Бирендраның қаза болғаннан кейін таққа оралды, бірақ Непалдың Конституциялық ассамблеясы үлкен көпшілік дауыспен Непалды федеративтік демократиялық республика ету туралы шешім қабылдағаннан кейін, 2008 жылғы 28 мамырда монархия таратылды және ол тақтан бас тартуға мәжбүр болды.

Нидерланды

Вильгельмина 1948 жылы тақты қызы Джулианаға өткізді. 1980 жылы патшайым Джулиана тақты қызы Беатрикске өткізді.

Жаңа Зеландия

1936 жылы король VIII Эдуард ағасы VI Георгтың таққа отыруы үшін тақтан бас тартты.

Нигерия

1963 жылы Нигерия республика болған кезде Елизавета II Нигерия патшайымы болуын тоқтатты.

Норвегия

1905 жылы король Оскар II тақтан түсті, бұл Швеция мен Норвегия арасындағы одақтың аяқталуына әкелді.

Оман

Мұскат сұлтаны Саид бин Таймур 1970 жылы Оманның Кабус деген ұлының қолынан тақтан түсірілді.

Пәкістан

Елизавета II 1956 жылы ел республика болғанда Пәкістан королевасы мәртебесінен айырылды.

Польша

Бұрын Ресей билігінде болған Польшаның бір бөлігі 1915 жылы Германия және Австрия тарапынан оккупацияланды, ал 1916 жылы тәуелсіз патшалық деп жарияланды. Австрияның архидүгі Карл Стефан патшалыққа сайланды, бірақ 20-шы ғасырда ешқашан патшасы болмаған мемлекет республика болып жарияланды.

Португалия

Король Мануэль II 1910 жылғы революциядан кейін қашып кетті, одан соң Португалия республикаға айналды.

Қатар

Қатар билеушісі шейх Абдулла ибн Жасим әл Тани 1949 жылы тақтан бас тартты. Шейх Ахмад ибн Али Аль Тани Қатар шейхы болды. Ол 1972 жылы тақтан алынды. 1995 жылғы 27 маусымда Халифа бин Хамад әл Тани Қатар әмірі, оның ұлы шейх Хамад бин Халифа тарапынан тақтан құлатылды.

Родезия

Елизавета II 1970 жылы Родезия халық референдумы арқылы республика болып жарияланғанда Родезияның патшайымы болуын тоқтатты. Бірақ, ел және оның атағын халықаралық қауымдастық та, Королева да мойындамады. Родезия 1980 жылға дейін Ұлыбританияның колониясы болып саналды.

Румыния

1930 жылы король Михаил I әкесі Карол II пайдасына тақтан алынды. 1940 жылы ол таққа қайта оралды, бірақ 1947 жылы коммунистік үкімет тарапынан тақтан бас тартуға мәжбүр болды. 1940 жылы король Карол II ұлы Михаил I пайдасына тақтан бас тартты.

Ресей

Император Николай II 1917 жылғы ақпан революциясынан кейін тақтан бас тарды, сондай-ақ оның ізбасары, оның інісі Ұлы князь Михаил (мүмкін, қысқа ғана уақытқа Михаил II ретінде танылған). Николай II және Михаил екеуі де кейіннен өлтірілді, 1918 жылы Николай II-нің барлық жақын туыстары да осы тағдырға ұшырады (Романовтар әулетіне қараңыз). Монархия жойылды және оның орнына Уақытша үкімет келді, бірақ бірнеше айдан кейін Ленин оны құлатты, ол 1922 жылға қарай Кеңес Одағына айналды.

Руанда

1961 жылы патша Кигели V биліктен қуылды, бірақ тақтан түспеді.

Сауд Арабиясы

Сауд патшасы 1964 жылы төңкеріс салдарынан тақтан түсірілді.

Саксония

1918 жылы Германия империясы құлағанда патша Фридерик Август III тақтан бас тартты.

Сиерра-Леоне

1971 жылы ел республика болып жарияланғанда, Елизавета II Сьерра-Леоне патшайымы болуын тоқтатты.

Сикким

1975 жылы Үндістан Сиккимді аннексиялағаннан кейін Чогьял Палден Тхондуп Намгьял Чогьял (патша) лауазымынан шеттеді.

Оңтүстік Африка

1936 жылы король VIII Эдуард ағасы VI Георгтың пайдасына тақтан бас тартты. 1961 жылы Оңтүстік Африка халықтың қалауымен республика болып жарияланғаннан кейін Елизавета II Оңтүстік Африка патшайымы болуын тоқтатты.

Испания

1931 жылы король Альфонсо XIII елден шығып кетті, одан кейін Екінші испан Республикасы жарияланды. (Монархия 1975 жылы оның немересі, король Хуан Карлос I билікке келгенде, диктатор Франсиско Франконың қайтысымен қайта орнатылды.)

Сирия

Фейсал I Ұлы Сирияның патшасы болып сайланды. Оның билеуі 1920 жылдың 11 наурызынан бастап 25 шілдеге дейін, француз күштері оны елден қуғанға дейін жалғасты.

Танганика

Елизавета II 1962 жылы ел республика болғанда Танганьиканың патшайымы қызметін тоқтатты. (Кейін Танганьика Занзибармен бірігіп, Танзания мемлекеті құрылды.)

Тайланд

1935 жылы Праджадипок (Рама VII) тақтан бас тарды.

Тибет

XIV Далай-лама 1959 жылғы Тибет көтерілісі кезінде Тибеттен Үндістанға жер аударылды. Бірақ Тибет қазіргі заман тарихында ешқашан дербес мемлекет деп мәлімдеме жасаған емес. Тибет 1950 жылға дейін де-факто тәуелсіз деп есептелді, содан кейін ҚХР құрамындағы "автономиялық аймаққа" айналды.

Тринидад және Тобаго

Елизавета II 1976 жылы Тринидад пен Тобаго республика болғаннан кейін оның патшайымы болмай қалды.

Тунисі

Бей Мұхаммед VII әл-Мунсиф Бей 1942–43 жылдары Тунистің билеушісі болды, сол кезде оны еркін француз күштері тақтан түсірді. 1957 жылы Тунис республика болғанда король Мұхаммед VIII әл-Амин де тақтан түсірілді.

Түркия (Осман империясы)

1909 жылы жас түріктер Сұлтан Әбділ Хамид II-ні тақтан түсірді. 1922 жылы Осман империясы құлағаннан кейін VI Мехмед сұлтан тақтан алынды. 1924 жылы Халифа Абдулмеджид II тақтан түсірілді.

Уганда

Елизавета II 1963 жылы ел республика болған кезде Уганданың королевасы болуын тоқтатты.

Ұлыбритания

Король Эдуард VIII 1936 жылдың 11 желтоқсанында ағасы Георг VI-ның пайдасына тақтан бас тарды, кейін ол Виндзор герцогы атанды. Ол басқа Доминиондардан да бас тартты, бірақ олардың тізімінде жеке көрсетілген. Бас тарту күні Ирландияда техникалық себептерге байланысты бір күн бұрын, ал Оңтүстік Африкада бір күн кейін, яғни 12 желтоқсанда болды, қалғандары бірдей.

Вьетнам

Император Бао Дай 1945 жылы Вьет-Мин деп аталатын коммунистер елді бақылауға алғанда тақтан бас тартты. Кейін Вьет-Миннің жетекшісі Хо Ши Мин Вьетнам Демократиялық Республикасының құрылғанын жариялады. Женева келісімдерінен кейін Вьетнам екіге бөлінді, ал Бао Дай Франция бақылауындағы Вьетнам аумақтарының мемлекет басшысы (Квок Труонг) болды. Ол императорлық мәртебесіне ешқашан қайта қойылған жоқ және 1955 жылы референдум арқылы қызметтен алынды.

Вюртемберг

1918 жылы Германия империясы құлағанда король Вильгельм II тақтан бас тартты.

Йемен

1962 жылы патша Мұхаммед әл-Бадр тақтан түсірілді.

Югославия

Петр II патшасы 1941 жылы Осі державалары, ал 1943 жылы Иосип Броз Тито тарапынан тақтан алынды (тақтан алу 1945 жылы ресми түрде бекітілді).