Кіріспе
USS Wasp (CV 7) – 1940 жылы қолданысқа берілген және 1942 жылы ұрыс кезінде жойылған АҚШ Әскери-теңіз күштерінің әуе кемесі. Ол "Wasp" атымен аталатын сегізінші кеме болды және сол кездегі шарттар бойынша АҚШ-қа ұшақ тасымалдаушылар үшін бекітілген қалған тоннажды пайдалану мақсатында салынған, жалғыз кеме болды. Кеме корпусының қысқартылған нұсқасы болғандықтан, "Wasp" жаулық әрекеттер басталғанда, басқа АҚШ әуе кемелеріне қарағанда осал болды. "Wasp" бастапқыда Атлант мұхитындағы кампанияда қолданылды, онда Остік державаларының теңіз күштері шешуші зиян келтіруге қабілетсіз деп есептелді. 1941 жылы Исландияны басып алуға көмектескеннен кейін, 1942 жылы сәуірде Ұлыбританияның үй флотына қосылып, екі рет британдық истребительдерін Мальтаға жеткізді. 1942 жылы маусымда "Wasp" Корал теңізі мен Мидуэй шайқастарындағы шығындарды толықтыру үшін Тынық мұхитына жіберілді. Гуадалканалға шабуылды қолдағаннан кейін, 1942 жылдың 15 қыркүйегінде "Wasp" жапондық I 19 суасты қайығынан үш торпедаға түсті. Осының салдарынан бірнеше жарылыс болды, су құбырлары бұзылып, кемедегі қуат жоқ болды. Нәтижесінде, оның зардаптарды жою тобы бақылаудан шығып кеткен өртті тоқтатуға үлкермеді. Кеме тасталып, сол күні кешке Лансдоуннан атылған торпедалармен батырылды. Оның құлаған денесі 2019 жылдың басында табылған.
USS Wasp (CV 7) was a United States Navy aircraft carrier commissioned in 1940 and lost in action in 1942. She was the eighth ship named Wasp, and the sole ship of a class built to use up the remaining tonnage allowed to the U. S. for aircraft carriers under the treaties of the time. As a reduced size version of the hull, Wasp was more vulnerable than other United States aircraft carriers available at the opening of hostilities. Wasp was initially employed in the Atlantic campaign, where Axis naval forces were perceived as less capable of inflicting decisive damage. After supporting the occupation of Iceland in 1941, Wasp joined the British Home Fleet in April 1942 and twice ferried British fighter aircraft to Malta. Wasp was then transferred to the Pacific in June 1942 to replace losses at the battles of Coral Sea and Midway. After supporting the invasion of Guadalcanal, Wasp was hit by three torpedoes from Japanese submarine Japanese submarine I 19 on 15 September 1942. The resulting damage set off several explosions, destroyed her water mains and knocked out the ship's power. As a result, her damage control teams were unable to contain the ensuing fires that blazed out of control. She was abandoned and scuttled by torpedoes fired from Lansdowne later that evening. Her wreck was found in early 2019.
Дизайн
"Уосп" Вашингтон теңіз келісімінің нәтижесі болды. "Йорктаун" және "Энтерпрайз" авиатасымалдағыштарының құрылысы аяқталғаннан кейін, АҚШ-қа тағы бір авиатасымалдағыш салуға рұқсат берілді. Теңіз күштері "Йорктаун" класынан шамамен 25%-ға аз сусыруға ие кемеге үлкен әуе тобын сығымдауға тырысты. Салмақ пен орынды үнемдеу үшін "Уосп" аз қуатты қозғалту жүйесімен салынды ( "Уосп" машиналарын "Йорктаун", және машиналарымен салыстырыңыз). Сонымен қатар, "Уосп" дерлік ешқандай бронясыз, шамалы жылдамдықпен және, ең бастысы, торпедалардан қорғаныссыз суға жіберілді. Қазандықтардың және ішкі авиациялық отын қоймаларының бүйірлік қорғанысының болмауы "оны өртеуге бекітті". Бұл құрылыс кезінде мойындалған, бірақ рұқсат етілген тоннаж шегінде түзетуге болмаған жобалық кемшіліктер болды. Бұл кемшіліктер, соғыстың басында зақымды басқару тәжірибесінің жетіспеуімен бірге, өлімге алып келді. "Уосп" авиатасымалдағыштарының палуба шетіндегі лифтпен жабдықталған алғашқы авиатасымалдағыш болды. Лифт ұшақтың алдыңғы доңғалектері үшін платформадан және артқы доңғалек үшін тіреуден тұрды. Екі қол палуба мен ангар палубасы арасында платформаны жарты шеңбермен жоғары және төмен жылжытты.
Құрылыс және іске қосу
Кемесі 1936 жылдың 1 сәуірінде Массачусетс штатының Куинси қаласындағы Фор-Ривер кеме жасау кешенінде салынды. 1939 жылдың 4 сәуірінде Каролин Эдисон (Әскери-теңіз күштерінің көмекші хатшысы Чарльз Эдисонның әйелі) спонсорлығымен суға түсірілді және 1940 жылдың 25 сәуірінде Массачусетс штатының Оңтүстік Бостон қаласындағы Әскери-квартирлік базада капитан Джон У. Ривздің басқаруымен құрамына қабылданды.
Қызмет тарихы
1940 жылдың мамыр айына дейін «Уасп» Бостонда қалып, радио бағытталғыш құрылғыларын калибрлеуге дайындалды, содан кейін 5 маусымда сынақтар үшін теңізге шықты. Бостон портында қосымша жабдықталғаннан кейін, жаңа авианосец 24 маусымда Вирджиния штатының Хэмптон-Роудс қаласына өздігінен жүзіп келіп, тоқтады. Төрт күннен кейін «Моррис» эсминесімен бірге Кариб теңізіне бет алды. Сапар барысында тасымалдаушы біліктілік сынақтарының біріншісін өткізді. Ең алғашқы біліктілердің бірі – кіші лейтенант Дэвид МакКэмпбелл, кейіннен Екінші дүниежүзілік соғыста әскери-теңіз күштерінің ең табысты ұшқышы атанды. «Уасп» тәуелсіздік күні құрметіне кемені безендіруге үлкерді. 9 шілдедегі сынақ кезінде, кемеден Vought SB2U 2 Vindicator шабуылдық бомбалаушысы құлап, экипаждың екеуі қаза болды. 15 шілдеде Хэмптон-Роудсқа оралған «Уасп» 1-ші теңіз әуе тобының ұшақтарын алып, біліктілік сынақтары үшін теңізге шықты. Бір аптадан кейін теңізшілер мен ұшақтары Норфолкке түсіріліп, авианосец жөндеу үшін Бостонға қайта оралды. 10 тамызда президент Франклин Делано Рузвельттің яхтасы «Потомак» Бостон әскери-теңіз портына қысқа уақытқа тоқтағанда, 21 зеңбірекпен салют берді. 21 тамызда «Уасп» армиялық кварталдан шығып, рульдік сынақтар мен толық қуат сынақтарын жүргізді. Келесі күні таңертең Норфолкке (Вирджиния штаты) бағыт алды. Келесі бірнеше күнде «Эллис» эсминесі ұшақтарды күзеткен кезде, «Уасп» ұшақтарын ұшырып, қалпына келтірді: 7-ші истребитель эскадрильясының (VF 7) истребительдері және 72-ші эскадрильяның (VS 72) барлаушы-бомбалаушылары. 28 тамызда Норфолк әскери-теңіз портына турбиналарын жөндеуге жіберілді, ал 12-18 қыркүйек аралығында «Уасп» құрғақ докқа қойылды. 1940 жылдың 26 қыркүйегінде «Уасп» Хэмптон-Роудста соңғы теңіз сынақтарын өткізді. 3-ші авианосец дивизионына, патрульдік күшке бекітілген «Уасп» 11 қазанда Норфолк әскери-теңіз базасына ауыстырылды. Онда ол 24 Curtiss P-40 истребителін Армияның 8-ші жедел әуе тобынан және 2-ші бақылау эскадрильясының тоғыз North American O-47A барлау ұшағын, сондай-ақ өзінің қосалқы бөлшектерін және Grumman J2F Duck амфибиялық ұшағын 12-сі күні жүктеді. Содан кейін «Уасп» армиялық ұшақтарды сынаққа ұшырып, стандартты әскери-теңіз және армиялық ұшақтардың қысқа жолмен ұшуын салыстырды. Бұл армиялық ұшақтардың әскери-теңіз кемесінен алғаш рет ұшуы болды және Екінші дүниежүзілік соғыста кемені паром ретінде пайдалануға мүмкіндік берді. Содан кейін «Уасп» «Планкетт» және «Ниблэк» эсминдерімен бірге Кубаға қарай бет алды. Келесі төрт күнде авианосец ұшақтары бомбалау және пулеметпен оқу оқуларымен қоса, жаттығу ұшуларын жүргізді. Уилкокс денесі суға түскеннен кейін бір сағаттан кейін табылды, бірақ ауа райы мен толқындардың күшті болуына байланысты оны таба алмады. Соның салдарынан Мальтаға екінші паромдық рейс қажет болуы мүмкін еді. Ұлыбритания премьер-министрі Уинстон Черчилль Мальтаның «жарылып кетеді» деп қорқып, президент Рузвельттен «Уаспқа тағы бір күшті соққы беруге» рұқсат сұрады. «Уасп» «Кинг Джордж V» док-стансасында (Глазго) тағы бір топ Spitfire V ұшақтарын жүктеп алып, 3 мамырда «Бауэри» операциясы аясында Жерорта теңізіне бағыт алды. Бұл жолы британдық авианосец өзінің Spitfire ұшақтарымен бірге болды. Екі авианосец 9 мамыр күні таңертең ұшыру орындарына жетті, «Уасп» алдындағы бағанда, біршама қашықтықта. 06:30-да «Уасп» VF 71 эскадрильясының 11 «Wildcat» ұшағын топтың үстінен әуе қорғанысы үшін ұшырды. Бірінші «Eagle» екі толқынмен 17 «Spitfire» ұшағын ұшырды, содан кейін «Уасп» тағы 47 ұшақты ұшырды. 06:43-те ұшып шыққан бірінші Spitfire ұшағы, сержант-пилот Херрингтон басқаруымен, ұшып шыққаннан кейін көп ұзамай күшін жоғалтып, теңізге құлап, ұшқыш пен ұшақ жоғалды. Басқа ұшақтар аман-есен ұшып, Мальтаға ұшуға дайындалды. Басқа ұшақтың қосалқы отын резервуары жұмыс істемеді; қосымша отынсыз ұшқыш Мальтаға жете алмады, ал оның жалғыз баламасы – құйрығын ұстамай, «Уасп» бортына қону немесе суға түсіп, өміріне тәуекел ету еді. Пилот офицері Джеррольд Альпин Смит «Уаспқа» қонуға тырысып, 07:43-те Spitfire ұшағымен қонды, ұшақ ұшқыштар палубасының алдыңғы жиегінен 5 метр қашықтықта тоқтады. Бір «Уасп» теңізшісі бұл «бір сыммен» жасалған қондыру екенін байқады. «Уасп» британ аралдарына қарай жол тартты, ал неміс радиостанциясы американдық авианосец батып кеткенін хабарлады. 11 мамырда премьер-министр Черчилль «Уаспқа» хабарлама жіберді: «Уақтылы көмек көрсеткендеріңізге көп рахмет. Бұзау екі рет тістей алмайды деушілер қателесті». «Уитни» эсминец-тендері орналасқан жерге, онда жұмысқа төрт күн жұмсалатыны күтілуде. «Уасп» 18 шілдеде жөндеуге келді және 21 шілдеде CTF 18 «Уасп» 27 түйінмен сынақтан сәтті өтті, ал 25 түйінмен жұмыс істеу сенімділігі төмендеген жағдайда мүмкін екенін хабарлады. Жаңа турбиналық лопастар Перл-Харборда қол жетімді болды және ағымдағы операциялар аяқталғаннан кейін жөндеуге ұсынылды. «Уасп», «Сан-Франциско» және «Солтүстік қала» ауыр крейсерлерімен және төрт эсминецпен қоршалған, 6 тамыз кешінде Гуадалканалға қарай бағыт алды, түн ортасына дейін. Содан кейін ол Тулагиден шаңырақтану үшін шығысқа қарай бағыт өзгертті. «Уасптың» алғашқы әуе күзеті ұшағы таңның 05:57-сінде ұшып шықты. Бастапқы «Wildcat» және «Dauntless» ұшулары нақты мақсаттарға бағытталды: Тулаги, Гавуту, Танамбого, Халаво, Флорида аралындағы Порт-Пурвис, Халета, Бунгана және «Есек құлақтары» деп аталған радиостанция. Лейтенант Шэндс және оның қанатты сержанты Энсин С.У. Форрер басқаратын «Wildcat» ұшақтары Гаватуға қарай солтүстік жағалауын күзетті. Қалған екеуі Танамбогодағы гидросамолет құрылыстарына бағытталды. Таңға қарай бірдей жеткен «Grumman» ұшақтары жапондықтарды тосыннан шапты және аймақтағы патрульдік ұшақтар мен истребитель гидросамолеттерін атқылады. 15 Kawanishi H8K «Эмили» ұшағы және жеті Nakajima A6M2 N «Руф» гидросамолеті төмен деңгейде атқылау кезінде жойылды. Шэндс төрт «Руф» және бір «Эмили» ұшағын түсіргені үшін, ал оның қанатты сержанты Форрер үш «Руф» және бір «Эмили» ұшағын түсіргені үшін мақталып, кейіннен әскери-теңіз крестімен марапатталды. Лейтенант Райт және Энсин Кентон әрқайсысы үш патрульдік ұшақты және «Эмилилерге» көмектесетін моторлық қайықты түсіргені үшін мақталып, Энсин Ривз және Конклин әрқайсысы екі ұшақты түсіргені үшін және олардың арасында бесінші патрульдік ұшақты бөліскені үшін марапатталды. Атқылау сонымен қатар авиациялық отын цистернасын және қосалқы бөлшектермен жүктелген жүк көлігін жойды. Шабуылдан кейін бағалауда барлау арқылы анықталған зениттік және жағалық батареялар «Dauntless» шабуылдық бомбалаушыларының алғашқы шабуылында жойылғаны анықталды. «Уасптың» ешбір ұшағы түсірілмеді, бірақ Энсин Ривз отыны таусылғаннан кейін «Enterprise» кемесіне «Wildcat» ұшағымен қонды. 07:04-те «Уасп» құрлықтағы мақсаттарға қолдану үшін бомбалармен жүктелген 12 «Avenger» ұшағын, лейтенант Х.А. Ромберг басқаруымен ұшырды. «Avenger» ұшақтары Макамбо-Сасапи секторындағы Хилл 281 шыңының шығысындағы жапондық әскерлердің шоғырлануын бомбалау арқылы қарсылықты бастырды, сондай-ақ Тулаги аралындағы түрмеге бомба тастады. Гуадалканалға қарсы өткен бірінші күні шамамен 10 000 адам жағаға түсірілді және аз қарсылыққа тап болды. Бірақ Тулагиде жапондықтар қарсылық көрсетіп, түнгі уақытта аралының шамамен бөлігін сақтап қалды. «Уасп», «Саратога» және «Enterprise» – олардың эскорттарымен бірге түнде оңтүстікке қайтып келді. «Уасп» истребительлері, лейтенант С.С. Моффет басқаруымен, 8 тамыз күні түскі уақытқа дейін тасымалдау аймағының үстінен үздіксіз әуе күзетін ұстады. Сонымен қатар, лейтенант-коммандер Э.М. Сноуден басқаратын 12 «Dauntless» барлау ұшуы тасымалдауыштарынан радиусы шақырымға созылған секторды іздеді, оны Санта-Изабель аралы мен Жаңа Георгий тобын қамтуға дейін кеңейтті. «Dauntless» екі сағаттық ұшу барысында жапондықтармен кездеспеді, бірақ 08:15-те Сноуден Реката шығанағынан шақырым қашықтықта «Руф» ұшағын көріп, оны түсірді. Сонымен қатар, жапондық ұшақтардың үлкен тобы Бу...
Ауасы құлаған кеме
2019 жылдың 14 қаңтарында Petrel зерттеу кемесі «Wasps» ұшақ тасымалдағышының қираған қалдықтарын тапты. Ұшақ тасымалдағышы 14255 фут (4345 метр) тереңдікте тік тұр, алайда корпусының бір бөлігі жарылған көрінеді.