Кіріспе

Ағылшын жазушысы (туған 1946)

Джулиан Патрик Барнс (19 қаңтар 1946 жылы туған) – ағылшын жазушысы. Ол 2011 жылы «Соңғы сезім» романымен «Ман Букер» сыйлығын жеңіп алды, ал бұрын «Флаубердің тотысы», «Англия, Англия» және «Артур мен Джордж» кітаптарымен үш рет тізімге ілінген болатын. Барнс Пэт Каванагқа үйленгендіктен Дэн Каванаг псевдонимімен де детективтік әңгімелер жазды. Романдық туындылардан өзге, Барнс эсселер мен әңгімелер жинақтарын да жариялады. 2004 жылы ол «L'Ordre des Arts et des Lettres» орденінің командирі атанды. Оның наградаларының ішінде Сомерсет Моэм сыйлығы және Джеффри Фабер еске алу сыйлығы да бар. 2021 жылы ол Иерусалим сыйлығымен марапатталды.

Ерте өмір

Барнс Лестерде дүниеге келді, бірақ оның отбасы алты аптадан кейін Лондонның шеткі қалашықтарына көшіп кетті. Оның екі ата-анасы да француз тілінің мұғалімдері болған. Бітірген соң үш жыл бойы Оксфорд ағылшын тілінің сөздігіне қосымша сөздік құрастырушы болып жұмыс істеді. Флаубердің «Тұтқыны» (Flaubert's Parrot) әсіресе Францияда зор құрметке ие болды және роман Букер сыйлығына ұсынылып, Барнсты көрнекті әдеби тұлға ретінде таныстырды. 1986 жылы «Күнге қадала қарау» (Staring at the Sun) романы жарық көрді, ол соғыстан кейінгі Англияда жетіліп келе жатқан әйел туралы, сондай-ақ махаббат, шындық және өлім туралы мәселелерді қамтиды. 1989 жылы Барнс «10½ тараудағы әлем тарихы» (A History of the World in 10½ Chapters) романын жариялады, ол да сызықты емес туынды болып табылады және адамзат тарихы мен білім туралы қалыптасқан түсініктерді күмәндандыру үшін әртүрлі жазу стильдерін пайдаланады. 1980-жылдары Барнс «Дэн Кавана» псевдонімімен төрт детективтік роман жазды (Барнс сол кезде әдеби агент Пэт Каванаға үйленген болатын). Романның басты кейіпкері – бұрынғы полиция детективі, кейін қауіпсіздік кеңесшісі болған Даффи. Даффи ерекше, себебі ол Ұлыбританиядағы алғашқы бисексуалды детективтердің бірін білдіреді. Барнс псевдонимді пайдалану «күштілік туралы кез келген қиялға берілуге мүмкіндік береді» деді. «Метроленд» романын жазу Барнсқа сегіз жыл уақыт алса, «Даффи» және Кавананың қалған романдары әдетте екі аптадан да аз уақытта жазылып бітірілді – бұл «мен мүмкіндігімше жылдам және шоғырланған түрде жазу қалай болатынын» сынап көру үшін жасалған тәжірибе болды. 1990-жылдары Барнс бірнеше роман мен журналистикалық туындылар жазды. 1991 жылы ол «Бәрін талқылау» (Talking It Over) атты заманауи махаббат үшбұрышын жариялады, онда үш кейіпкер оқырманмен кезек-кезек сөйлесіп, ортақ оқиғалар туралы ой бөліседі. 2000 жылы «Махаббат, т.б.» (Love, etc) деп аталатын оның жалғасы жарық көрді, онда кейіпкерлер он жылдан кейін қайтадан суреттеледі. Барнстың «Қырғи» (The Porcupine) романы (1992) тарихи тақырыпты қайтадан қамтиды, ол Шығыс Еуропадағы құлаған коммунистік елдің бұрынғы басшысы Стойо Петкановтың өз еліне қарсы жасаған қылмыстары үшін сотталуын бейнелейді. «Англия, Англия» (England, England) (1998) – кәсіпкер сэр Джек Питман Уайт аралында Англияның кейбір туристік орындарына ұқсайтын ойын-сауық паркін құрғанда ұлттық ерекшелік идеясын зерттейтін әзіл-қалжың роман. Барнс француз мәдениетін жақсы біледі, ал оның 1996 жылғы «Каналдан өту» (Cross Channel) кітабы – Ұлыбританияның Франциямен қарым-қатынасын көрсететін 10 әңгімеден тұрады. «Артур мен Джордж» (Arthur & George) (2005), сэр Артур Конан Дойл тергеген нағыз қылмыс туралы ойдан шығарылған әңгіме, Барнстың мансабын танымал ағымға енгізді. Бұл оның «New York Times» бестселлер тізіміне енген алғашқы романы болды. Барнстың он бірінші романы «Аяқталу сезімі» (The Sense of an Ending), Джонатан Кейп баспасынан шығып, 2011 жылдың 4 тамызында жарық көрді. Сол жылдың қазан айында кітапқа Ман Букер сыйлығы табысталды. Қазылар алқасы жеңімпазды анықтау үшін 31 минут уақыт жұмсады, ал бас судья Стелла Римингтон «Аяқталу сезімі» «өте жақсы жазылған кітап» екенін және алқаның «ол ХХІ ғасырдағы адамзатқа сөйлейтінін» айтты. «Аяқталу сезімі» сондай-ақ Еуропалық әдебиет сыйлығын жеңіп алды және бірнеше апта бойы «Нью-Йорк Таймс» бестселлер тізіміне енді. 2013 жылы Барнс «Өмір деңгейлері» (Levels of Life) атты еңбегін жариялады. Жұмыстың бірінші бөлімі Гаспар Феликс Турнахонның еңбектерін сипаттай отырып, ертедегі әуе шары мен әуе суретінің тарихын береді. Екінші бөлім – Фред Бернаби мен француз актрисасы Сара Бернхард туралы қысқа әңгіме, екеуі де әуе шарымен саяхаттаған. Үшінші бөлім – Барнстың әйелі Пэт Кавананың (аты аталмайды) өліміне байланысты қайғысын талқылайтын эссе: «Сіз бұрын біріктірілмеген екі адамды біріктіресіз. Кейде ол жұмыс істейді, жаңа нәрсе туады, әлем өзгереді. Біз кездескенде мен 32 жаста едім, ол қайтыс болғанда 62-де едім. Менің өмірімнің жүрегі, жүрегімнің өмірі». «The Guardian» газетінде Блейк Моррисон үшінші бөлім туралы былай деді: «Оның резонансы айтылмаған нәрселерінен де, айтылғандарынан да келеді; қайғы шөлінен біз түйіндейтін сүйіспеншіліктің тереңдігінен». 2013 жылы Барнс британ үкіметін «көптеген мемлекеттік кітапханаларды жабу», Ұлыбританияның «әлемдік сауаттылық лигасының тізімінде төмендеуі» және «базарға идеологиялық табынушылық, табиғатқа табынушылықтай діни және бай мен кедей арасындағы үлкен айырмашылық» үшін сынады.

Қысқа әңгіме

50 пенс Санта. Даффи детективтік хикаясы (1985)