Кіріспе
Фицрой футбол клубы – қазіргі уақытта Виктория әуесқойлар футбол қауымдастығында (VAFA) өнер табатын австралиялық футбол клубы. 1883 жылы Мельбурн қаласының Fitzroy муниципалитетін ұсыну үшін құрылған бұл клуб, алдымен Виктория футбол қауымдастығының (VFA) мүшесі болды, содан кейін 1897 жылы жаңадан құрылған Виктория футбол лигасының (VFL/AFL) негізін қалаушыларының бірі атанды. Фицрой VFL чемпионатында жалпы сегіз рет жеңіске жетті, оның жетісі (1898, 1899, 1904, 1905, 1913, 1916 және 1922) «Марунс» деген лақап атымен, ал біреуі (1944) «Гориллалар» деген атпен жеңіске жеткен. Клубтың 1957 жылы лақап атын «Арыстандар» деп өзгертуі, кейін тарихқа енген ондаған жылдар бойы алаңдағы нашар өнер көрсетулері мен қаржылық қиындықтардың басталуымен бірге болды. Бұл жағдай клубтың басқаруға берілуіне, нәтижесінде 1996 жылғы маусымның соңында AFL-ден шығуына әкелді. Сол жылы клубтың AFL лицензиясын «Брисбен Беарс» алып, олар «Брисбен Лайонс» болып, Фицройдың түстерін, әнін және эмблемасын қабылдады, сондай-ақ олардың AFL операцияларын өздеріне біріктірді. Фицрой футбол клубы 1998 жылы басқарудан шығып, 2009 жылы VAFA-да ойынға қайта кірді. Клуб өзінің алғашқы VFL/AFL имиджін 1975-1996 жылдарғы VFL/AFL формасын, клуб әнін және 1884-1966 жылдардағы үй алаңы – Брансуик-стрит Овалын пайдалану арқылы сақтап келді. Біраз уақыт бойы клуб басқа жартылай кәсіби және әуесқой клубтармен серіктестікке түсіп, кейін «Фицрой Редс» (бұрынғы «Юниверсити Редс») клубын құрып, Виктория әуесқойлар футбол қауымдастығында ойнауға қатысты. Олар 2009 жылы VAFA-ның D1 дивизионында ойынды бастады және төрт рет (2009, 2012, 2018, 2023) жоғары дивизионға көтерілгеннен кейін қазіргі таңда ең жоғары деңгейдегі «Премьер» дивизионында өнер табады.
The Fitzroy Football Club is an Australian rules football club currently competing in the Victorian Amateur Football Association (VAFA). Formed in 1883 to represent the inner Melbourne municipality of Fitzroy, the club was a member of the Victorian Football Association (VFA), before becoming a foundation member of the breakaway Victorian Football League (VFL/AFL) in 1897. Fitzroy won a total of eight VFL premierships, of which seven (1898, 1899, 1904, 1905, 1913, 1916 and 1922) were won whilst they were nicknamed the Maroons and one (1944) as the Gorillas. The decision of the club to change its nickname to the Lions in 1957 coincided with what history now records as the beginning of decades of poor on field performance and financial losses that eventually resulted in the club being placed into administration, ultimately leaving the AFL at the end of the 1996 season. That year the club's AFL licence was taken over by the Brisbane Bears, who became the Brisbane Lions and adopted the colours, song, and emblem of Fitzroy, as well as absorbing their AFL operations. The Fitzroy Football Club eventually came out of administration in 1998, and proceeded to commence playing in the VAFA in 2009. The club largely resumed its original VFL/AFL identity through its continued use of their 1975–1996 VFL/AFL jumper, their club song and their 1884–1966 home ground at the Brunswick Street Oval. For a brief time, it experimented in partnerships with other semi professional and amateur clubs before incorporating the Fitzroy Reds (formerly University Reds) to play in the Victorian Amateur Football Association. They began in the D1 section of the VAFA in 2009 and now, after having been promoted four times (2009, 2012, 2018, 2023), play in the highest level 'Premier' division.
Алғашқы жылдар
Фицрой футбол клубы 1883 жылдың 26 қыркүйегінде Мельбурн халқы қарқынды өсіп жатқан кезде Брансуик қонақ үйінде өткен отырыста құрылды. Виктория футбол қауымдастығы (VFA) ережелеріне өзгерістер енгізіп, Фицройдың 1884 жылы жетінші клуб ретінде қатысуына жол берді, ал команда жергілікті Норманби кіші футбол клубының қызыл қоңыр және көк түстерінде ойнады.
VFL
1897 жылы «Фицрой» клубы VFA-дан бөлініп, Виктория футбол лигасының (VFL) құрылуына қатысқан сегіз клубтың бірі болды. Бірінші маусымда тек төрт ойын жеңіп, алтыншы орынға табан тірегеніне қарамастан, сол кезде «Марундар» деп аталған команда келесі жылы VFL-дің алғашқы «Ұлы финалында» «Эссендонға» қарсы жеңіс алып, чемпион атанды. «Фицрой» VFL-дің алғашқы 10 жылында ең табысты клуб болды – төрт рет чемпиондыққа ие болды және үш мәрте күміс жүлдегер атанды. 1906 жылғы маусымнан кейін туған ішкі мәселелер ойыншыларға қиындық туғызып, клубты бірнеше маусымға кері тартса да, 1913 жылғы команда үйде және сыртта өткен ойындарда 18 матчтың 16-сында жеңіске жетіп, «Жеңілмейтіндер» деген лақап атын алды. Керісінше, 1916 жылғы «Фицрой» командасы үйде және сыртта өткен ойындарда тек 2 матчта жеңіске жетіп, Бірінші дүниежүзілік соғыстың салдарынан төрт командаға дейін азайтылған турнирде соңғы орынға ие болды. Барлық төрт команда да финалға өтті, ал «Фицрой» келесі үш ойында жеңіс алып, VFL тарихындағы ең керемет чемпионаттардың бірін жеңіп алды.
Соғыс аралығы
1922 жылы «Мэронс» командасы жетінші рет чемпионатты жеңіп алды, сол маусымда олар болашақ күміс жүлдегер «Колингуд» командасына қарсы төрт өте қиын ойын өткізді. Бірақ, одан кейін олардың сәні келіп, 1925 жылдан 1942 жылға дейін финалға ешқашан ілікпеді. Осы кезеңде клуб үшін ең маңыздысы – ойыншыларының жеке жетістіктері болды, әсіресе Хайдн Бунтон аға. Бастапқыда қырқыс дау тудырған, заңсыз 222 фунт стерлингпен «Фитцройға» тартылып, нәтижесінде 1930 жылғы маусымда ойнауға рұқсат етілмеген Бунтон «Фитцрой» сапында үш «Браунлоу» медалін жеңіп алып, ойынның ең ұлы ойыншыларының біріне айналды. «Браунлоу» медальдарын Вилфред Смоллхорн мен Динни Райан да жеңіп алды, ал Джек Мориарти көптеген гол соғу рекордтарын жаңартты. Осы жылдары «Мэронс» командасы «Гориллалар» деп аталды.
Соғыстан кейінгі
Футбол 1916 жылғыға қарағанда Екінші дүниежүзілік соғыстың әсерінен аз зардап шекті, ал 1944 жылға қарай бұрынғы деңгейіне орала бастады. Осы жылы, бас жаттықтырушы Фред Хьюсон басшылығымен «Гориллалар» командасы 8-ші VFL чемпиондығын жеңіп алды. Алайда, бұл олардың соңғы жоғары лигадағы жеңісі болды, себебі 1957 жылы «Лайонз» деп аталған клуб VFL/AFL клубтары арасындағы ең сәтсіз кезеңдердің біріне қадам басты. Клуб 1960 және 1970 жылдары 11 рет үштіктің соңында қалды, оның ішінде 1963 және 1966 жылдар аралығында төрт жылдың ішінде үш рет «ағаш қасық» (соңғы орын) иеленді. Клуб 1963 және 1964 жылдары жалпыда бір ғана ойын жеңді – 1963 жылғы 10-турда болашақ чемпиондарды жеңген «Тамаша матч» деп аталды, бірақ 1964 жылғы маусымда жеңіліске ұшырады және 2023 жылға дейін ерлер арасындағы жарыста 1950 жылдан бері кез келген клубтың жеңіліссіз маусымы болып табылады. Дегенмен, клуб осы кезеңде үлкен таланттарды тәрбиеледі, оның ішінде Браунлоу медалін жеңіп алған Аллан Рутвен және Кевин Мюррей болды. 1960 жылдардың ортасында Фитцройдың дәстүрлі үй стадионы – Брансуик-стрит Овал тозығы жеткен еді. Алайда, стадионды басқарушылар Фитцрой крикет клубы болды. Футбол клубы стадионды пайдалану үшін крикет клубына төлем жасауы тиіс болды. «Лайонз» және басқа VFL клубтарының қысымына қарамастан, крикет клубы қажетті жаңартуларды жасаудан бас тартты. Фитцрой қалалық кеңесі футбол клубының көптеген сұранысына қарамастан, көмек көрсетуден бас тартты, тіпті Фитцрой футбол клубына 400 000 долларлық несие беру және 40 жылға стадионды жалға алу туралы ұсынысты қабылдамады, осылайша олар жөндеу жұмыстарын жүргізе алатын еді. Футбол клубы жағдайды өзгерту үшін әртүрлі идеялар ұсынды, соның ішінде Футбол және Крикет клубтарын біріктіріп, Карлтон әлеуметтік клубы сияқты бір клуб құру. Крикет клубының спирттік лицензиясы болды және стадионды басқарды, ал біріккен клуб қаражатты тиімдірек басқара алады деп есептелді. Стадионға үлесі бар футбол клубы VFL сияқты басқа ұйымдардан қаражат тауып, стадионды жақсартуға ықпал ете алатын еді. Алайда, крикет клубы бұл идеяны толығымен қабылдамады. Клуб Брансуик-стритті тастауды да қарастырды және 1962 жылы Престон кеңесінен Престон Сити Овалды 40 жылға жалға алу туралы өтініш жасады, бірақ ол қабылданбады. 1966 жылы кеңес санитарлық инспекторы Брансуик-стрит Овалдағы киім ауыстыратын бөлмелерді айыптағанда және кеңес (21 жылға жалға беруді ұсынған) пен футбол клубы арасындағы келіссөздер күйрегенде ғана Фитцрой футбол клубы басқа стадион іздеуге мәжбүр болды. Олар Норткотт және Престон VFA клубтарымен келіссөздер жүргізді, сондай-ақ Олимпиадалық жаттығу алаңына көшу туралы Гейдельберг кеңесіне жүгінді. 1967 жылдан 1969 жылға дейін клуб үй ойындарын Карлтонның Принс Паркіне көшірді, ал жаттығулары мен әкімшілігін Брансуик-стрит Овалда қалдырды. Крикет клубымен туындаған мәселелер және Карлтонның жалға алу бағасының жоғары болуы Фитцройдың 1970 жылы Джункшн Овалға көшуіне себеп болды, онда олар онжылдықтың сәтті бастауын алды. Одан кейін 1978 жылы түнгі премьерлік жеңіс және сол кездегі лига рекордтық ұпайлары 36.22 (238) және 1979 жылы ең үлкен айырмашылық – 190 ұпай тіркелді. Алайда, Фитцройдың соғыстан кейінгі ең маңызды жетістігі 80-жылдардың басында болды, онда «Лайонз» төрт рет финалға шықты, оның ең бастысы 1986 жылы алдын ала финалда болды. Бұл жетістік Роберт Уоллз және Дэвид Паркиннің жаттықтырушылығымен, 1981 жылғы Браунлоу медалін жеңіп алған Берни Квинлан, Рон Александр, Гарри Уилсон, Гэри Перт және Пол Рус сияқты ойыншылардың арқасында мүмкін болды. Клуб 1984 жылдың соңында он бес жылдық мерзімі аяқталғаннан кейін Джункшн Овалдан шығарылды және тағы бір көшпелі кезеңге кірді. Ол үй ойындарын Виктория Паркта өткізді, оны 1985 және 1986 жылдары, содан кейін Принс Паркта өткізді, оны 1987 жылдан 1993 жылға дейін Карлтонмен бөлісті; 1994 жылы Фитцрой үй матчтарын Батыс Овалда ойнауға кірісті, ол бұрынғы үйі Принс Паркта алғаннан гөрі жақсы қаржылық келісімге қол жеткізді. және сол уақытта ол бірнеше түрлі жаттығу және әкімшілік базалар арқылы жылжыды, алдымен Норткоттегі Норткотт паркіне, кейіннен Оңтүстік Мельбурндағы Овал көліне және Булендегі Булен паркіне уақыт өткізді.
Фицройдың AFL-дегі уақыты аяқталды
1986 жылға қарай клубтың қаржылық қиындықтарға байланысты тарап кетуі туралы әңгімелер тарады. 1989 жылы директорлар дағдарыстағы Футскреймен бірігіп, Фитцрой Булдогс құруға келісті, бірақ Футскрей жақтастарының қарсылығы, үш апта ішінде шамамен екі миллион доллар жинап, бірігуді тоқтатты. Басқа уақыттарда Мельбурнмен қосылу немесе Брисбенге көшу ұсынылды. Бірнеше қаржы жинау әрекеттерінен өзге, «Арыстандар» 1991 және 1992 жылдары Тасманияда төрт үй матчын өткізуге тырысты, бірақ Брисбен Беарс тарапынан қабылдауға қарсы тұру үшін жасалған бұл әрекет нәтижесіз аяқталды. 1994 жылы клуб үй матчтарын 10 жыл ішінде төртінші рет Батыс Овалға көшірді. Клубтың қаржылық болашағына қатысты белгісіздіктер кезінде алаңдағы көрсеткіштері нашарлай берді, нәтижесінде 1995 және 1996 жылдары «Арыстандар» турнир кестесінде соңғы орынды иеленді, осы маусымдарда барлығы үш матчта жеңіске жетті. Клубты қаржылық және алаңдағы мәселелер қинады, ал 1997 жылы AFL-ге қосылу үшін командалар бірігуге немесе тарап кетуге мәжбүр болды, Фитцройдың тағдыры шешілді. 1996 жылдың 28 маусымында Фитцрой футбол клубының кредиторы Науру сақтандыру компаниясы Майкл Бреннанды клубтың істерін басқаруға тағайындады, 1,25 миллион АҚШ доллары көлеміндегі қарызды өтеуді қамтамасыз ету мақсатында. 1996 жылғы маусымда клубтың қаржылық жағдайы нашарлағандықтан маусым ортасында тарап кету қаупі туды. Бірақ AFL Фитцройге қаржылай кепілдік бергеннен кейін клуб 1996 жылдың соңына дейін бәсекелестікке қатыса алды. Фитцрой бірнеше командамен бірігу мүмкіндігін қарастырды, бірақ ең көп үміт Солтүстік Мельбурнмен бірігуге болды. 1996 жылдың шілде айының басында клуб «North Fitzroy Kangaroos Football Club» болып өзгеруге келісті. Фитцрой басқармасы 4 шілде күні таңертең клубтың түстері, формасы және әні сияқты мәселелерді шешуге тиіс еді. Алайда, сол күні түстен кейін Фитцройдың әкімшісі, уақытша түрде Фитцрой басқармасын алмастырған, клубтың AFL операцияларын Брисбен Беарспен біріктіруге келісті, AFL комиссиясының келісімімен және AFL құрамына кіретін клубтардың көпшілік дауысымен. Брисбен Беарс кейін өз атын «Brisbane Bears Fitzroy Football Club» (сауда белгісі «Brisbane Lions») деп өзгертті және Брисбеннің Вуллонгабба ауданындағы Габба стадионында ойнады. Келісімге сәйкес барлық кредиторлар өтелуі керек еді, кем дегенде сегіз Фитцрой ойыншысы 1996 жылғы Ұлттық драфттан бұрын «Brisbane Lions» командасына іріктелуі керек еді, ал үш Фитцрой өкілі Брисбеннің 11 мүшелі басқармасында болуы керек еді. Брисбеннің басқармасына таңдалған үш Фитцрой өкілі – Лори Серафини, Дэвид Лукас және Кен Леви сол кезде Фитцрой директорлары болған жоқ. Оқиғаға қатысушылардың барлығы Солтүстік Мельбурнмен бірігудің неге қабылданбағаны туралы әртүрлі пікірде, келіссөздер 4 шілде күні таңертең аяқталғанына қарамастан. Басқа AFL клубтарының президенттері Солтүстік Мельбурн-Фитцрой бірігуін 14–1 дауыспен қабылдамады. Ол кездегі Ричмонд президенті Леон Дафнидің айтуынша, Викториялық командалардың бірігуі лиганың қалған бөлігінен әлдеқайда күшті «суперкоманданы» құруы мүмкін еді. Солтүстік Мельбурн 1996 жылғы чемпионатта жеңіске жетті, ал біріктірілген команда 1997 жылғы маусымда 50 ойыншыдан тұратын жоғары деңгейдегі тізімді ұсынды. Бұл 1997 жылғы маусымда 44 ойыншыдан тұратын тізімді ұсынған «Brisbane Lions» ұсынысымен салыстырылады және барлық Викториялық бірігудің сыртқы күшіне жете алмады. Сол кездегі Солтүстік Мельбурнның бас директоры Грег Миллер AFL-дің Квинслендтегі ойынды күшейту үшін стратегиялық мақсатына жету үшін екі ұсынысты осылай жасады деп айыптады. Сонымен қатар, сол кездегі Солтүстік Мельбурн вице-президенті Питер де Раух өзінің клубының Фитцрой президенті Дайсон Хоре Лейсиді біріктірілген клубтың басқармасына қоспау туралы шешімінің клубтар арасындағы келіссөздердің уақытша тоқтатылуына себеп болғанын және Брисбен Беарстың келіссөздерге қатысуын қамтамасыз еткенін айтты. Осы уақыт ішінде аға жаттықтырушы Мик Нуннан 6 шілдеде Фитцройдың Эссендонға қарсы ойынынан кейін отставкаға кетті және оны Алан Макконнелл ауыстырды, ол соңғы 12 айда екінші рет осы лауазымды иеленді. Маусымның соңына дейін сегіз тур қалғанда Фитцройдың алаңдағы көрсеткіштері нашарлай берді. 1996 жылдың 25 тамызында 21-турда 48 884 адам Фитцройдың AFL құрамындағы соңғы ойынына Мельбурн крикет алаңына (МКГ) келді. Олар «Арыстандардың» 151 ұпаймен жеңіліске ұшырағанын көрді, бұл клуб тарихындағы екінші ең үлкен жеңіліс болды: Ричмонд 28.19 (187) – Фитцрой 5.6 (36). Клуб келесі аптада 1 қыркүйекте Субиако Овалда өткен соңғы VFL/AFL ойынын өткізді, 86 ұпаймен жеңіліске ұшырады.
Брисбен Арыстандарымен қарым-қатынасы
Фицрой футбол клубы 1999 жылдан 2009 жылға дейінгі он жылдық аралықта Брисбен Лайнз клубымен қарым-қатынасын жақсартты. Брисбен 2002 жылдан бастап клубтың жейделерінің артқы жағында BBFFC әріптерін орналастырып келеді, бұл клуб мүшелерінің 1996 жылдың соңында клубтың атын Фицрой футбол клубы және Брисбен аюлары (Brisbane Bears) деп өзгертуге дауыс бергенін көрсетеді, бұл Фицрой футбол клубы мен Брисбен аюлары арасындағы келісімге сәйкес жасалған. 2003 жылы «Фицрой Редс» командасы AFL Heritage Round аясында MCG стадионында Брисбен Лайнз клубымен және «Коллингвуд Магпиз» клубымен өткен матч алдындағы ойынды өткізді. 2008 жылдан бастап Брисбен Викторияда өткізілетін көптеген матчтарда Фицройдың AFL жейдесінің қызыл түсті нұсқасын кие бастады, бұл Фицройдың соңғы түстерімен сәйкес келеді. Фицрой мен Брисбен арасындағы қарым-қатынас 2009 жылдың соңында шиеленістің күшеуіне ұшырады, себебі Брисбен 2010 жылғы маусымнан бастап және одан кейін жаңа логотипті қабылдайтынын жариялады, бұл Фицрой мен Брисбен арасындағы келісімнің 7.2 c) тармағына қайшы келді. Жаңа логотип – алға қарап тұрған арыстанның басы, бұрынғы Фицрой логотипін, жүретін арыстанды және футбол допты алмастырды. 2009 жылдың 22 желтоқсанында Фицрой Виктория Жоғарғы сотына талап арыз жолдап, Брисбен Лайнз клубын «Фицрой арыстанының логотипінен» басқа жаңа логотипті немесе кез келген басқа логотипті пайдаланудан тыйым салу туралы өтініш жасады, бұл келісімде көрсетілгендей, Брисбеннің заңдық міндеттемелеріне сәйкес келуі керек, соның ішінде Фицрой логотипін мәңгілік пайдалану міндеттемесі де бар. 2010 жылдың 15 шілдесінде екі клуб келісімге келді, Фицрой логотипі Брисбен мен Фицрой арасындағы тарихи келісімді және Брисбен Лайнз клубын AFL-де бейнелейтінін мойындады. Фицрой Брисбеннің келесі 14 жыл бойы клубтың барлық ресми құжаттарында және клубтың ресми веб-сайтында, сондай-ақ жеті жыл бойы Лионның ресми веб-сайтында ескі және жаңа логотиптерді бірге пайдалануына келісті. Брисбен және Фицрой жанкүйерлерінің үлкен қысымынан кейін Брисбен 2015 жылдан бастап өзінің ойын жейделерінде ескі логотипті пайдалануға қайта оралды, бірақ жаңа логотип корпоративтік мақсаттар үшін сақталды. Брисбен содан бері Фицроймен тығыз байланыстарын сақтап, нығайтып келеді. Олар жыл сайын Фицрой ойыншыларын демеушілік етеді, Фицрой үшін жаттығу семинарларын өткізеді, Викториядағы матчтарға Фицрой жасөспірімдерін құрмет сақшыларын құруға жиі шақырады, көптеген Фицройдың бұрынғы ойыншылары мен өкілдерін сайланған кеңес мүшелері ретінде тартады және екеуі де ұзақ және бай ортақ тарихты тойлайды.
Ең жақсы және әділ сыйлық иегерлері
Фицрой ФК-нің 1884–1996 жылдардағы жеңімпаздар тізімін құрметті тізілімінен көруге болады.
Бұрынғы лақап есімдері
Марундар 1883–1938 (Фицрой «Марундар» ретінде 8 чемпиондық жеңіп алды – 1 VFA және 7 VFL). Гориллалар 1938–1957 (Фицрой «Гориллалар» ретінде 1 чемпиондық жеңіп алды, олардың соңғысы 1944 жылы.
VFL/AFL клубтарының рекордтары
Жеңіс-жеңіліс көрсеткіші: Ойналған: 1928, Жеңілген: 869, Жеңіліс: 1034, Тең түскен: 25
Ең жоғары ұпай: 238 ұпай (36.22) – Melbourne FC командасына қарсы, 17-тур, 28 шілде 1979
Ең төменгі ұпай: 6 ұпай (1.0) – Footscray FC командасына қарсы, 5-тур, 23 мамыр 1953
Ең үлкен жеңіс айырмасы: 190 ұпай – Melbourne FC командасына қарсы, 17-тур, 28 шілде 1979
Ең үлкен жеңіліс айырмасы: 157 ұпай – Hawthorn FC командасына қарсы, 6-тур, 28 сәуір 1991
Ең ұзақ жеңіс тізбегі: 14 ойын – 10-тур, 16 шілде 1898 жылдан 4-турға дейін, 27 мамыр 1899
Ең ұзақ жеңіліс тізбегі: 27 ойын – 11-тур, 20 шілде 1963 жылдан 1-турға дейін, 17 сәуір 1965
Ең көп ойын өткізген: 333 – Кевин Мюррей, 1955–1964 және 1967–1974
Ең көп гол соққан: 626 – Джек Мориарти, 1924–1933
Ең көп «Үздік ойыншы» наградасын алған: 9 – Кевин Мюррей, 1956, 1958, 1960–1964, 1968–1969
Түстер
Тарихы бойында Фицрой клубының көптеген түстері мен формалары болды, осыған орай оның лақап аттары да өзгеріп отырды.