Кіріспе

Жыныстық құмарлық негізінде тартылу – адамдар арасындағы жыныстық тартылыс.

Жыныстық тартылыс – жыныстық құмарлық негізінде туындайтын тартылыс немесе осындай қызығушылықты оятатын қасиет. Жыныстық тартымдылық немесе жыныстық сүйкімділік – адамның басқаларды жыныстық жағынан тарту қабілеті және жыныстық таңдау немесе серік таңдаудағы фактор. Тартылыс адамның физикалық немесе басқа да қасиеттеріне, сондай-ақ осы қасиеттердің көрінетін жағдайына байланысты болуы мүмкін. Адамның сырт келбеті, қимыл-қозғалысы, дауысы, иісі және т.б. тартылыстың нығаюына ықпал етеді. Әшекейлер, киім, парфюм немесе шаш үлгісі де адамның тартымдылығын арттыруы мүмкін. Бұл құбылысқа жеке генетикалық, психологиялық немесе мәдени факторлар, сондай-ақ абстрактілі қасиеттер де әсер ете алады. Жыныстық тартылыс – қасиеттеріне ие адамға және тартылған адамның критерийлеріне байланысты болатын жауап реакциясы. Жыныстық тартымдылықтың объективті критерийлерін анықтауға және оны дене капиталының бір түрі ретінде өлшеуге әрекеттер жасалғанмен (эротикалық капиталға қараңыз), адамның жыныстық тартымдылығы көбінесе субъективті болып табылады және қызығушылыққа, қабылдауға және сексуалдық бағдарға байланысты. Мысалы, гомосексуал немесе лесбиянка бір жынысты адамды қарсы жынысты адамнан тартымдырақ деп санауы мүмкін. Бисексуал адам екі жыныстың да өкілдеріне қызығушылық танытуы мүмкін. Асексуалдық – екі жынысқа да сексуалдық тартылыс сезінбейтін жағдай, бірақ романтикалық тартылыс немесе бағытталмаған либидо болуы мүмкін. Адамдар арасындағы тартылысқа физикалық немесе психологиялық ұқсастық, таныс болу, ортақ қасиеттердің көп болуы, өзара ұнату және қолдау сияқты факторлар әсер етеді. Адамның физикалық және басқа да қасиеттерінің басқаларда жыныстық қызығушылық тудыру қабілеті жарнамада, кинода және басқа да визуалды медиада, сондай-ақ модельдік және басқа да кәсіптерде қолданылуының негізі болып табылады. Эволюциялық тұрғыдан алғанда, овуляциялық цикл гипотезасы әйелдердің менструалдық циклінің әртүрлі кезеңдерінде жыныстық мінез-құлқы мен құмарлықтарының өзгеретінін көрсетеді. Бұл олардың ең құнарлы кезеңінде жоғары сапалы серік тартуға мүмкіндік береді. Менструалдық цикл кезіндегі гормон деңгейі әйелдің сыртқы мінез-құлқына әсер етеді, овуляцияға жақындаған сайын жоғары сапалы серіктерді тарту мақсатымен әйел өзін қалай ұсынып тұратынына ықпал етеді.

Қатты уайымдау

Дональд Г. Даттон мен Артур П. Арон 1970 жылдары жүргізген зерттеулер жыныстық тартылыс пен жоғары деңгейдегі қысылған жағдайлар арасындағы байланысты анықтауға бағытталған. Осы мақсатта 85 ер адам әдемі әйел сұхбаттасушымен қорқыныш тудыратын немесе қалыпты көпірде сұхбаттасты. Нәтижесінде, қорқыныш тудыратын көпірде әйел сұхбаттасушыдан тематикалық апперцепция тестін (TAT) орындауды сұраған ер адамдардың әңгімелерінде жыныстық мазмұн көбірек болды және тәжірибе аяқталғаннан кейін сұхбаттасушымен байланысуға көбірек күш жұмсады, ал қалыпты көпірде TAT орындағандарға қарағанда. Тағы бір тәжірибеде 80 адамнан таңдалған ер адамға күтілетін электр тогының соққысы берілді. Оның қасында әдемі әйел де болды, ол да соққыға ұшырады. Тәжірибе көрсеткендей, ер адамның ТАТ-тағы жыныстық қиялы өзін соққыға дайындаған кезде, әйелдің соққысын күткен кездегіден әлдеқайда жоғары болды.

Көмектесу

Адамдар саналы немесе санасыз түрде жыныстық тартымдылығын немесе әдемілігін әртүрлі себептермен арттырады. Мүмкін, олармен терең қарым-қатынас құруға болатын адамды тарту, серіктестік, ұрпақ жалғастыру немесе жақын қарым-қатынас орнату үшін де болуы мүмкін. Бұл танысу процесінің бір бөлігі болуы мүмкін. Бұл физикалық ерекшеліктерді немесе адамдардың әлеуетті серіктестерді іздеп табуына, оларды қызықтыруына және қарым-қатынасты сақтауына мүмкіндік беретін өзара әрекеттесу процестерін қамтиды. Серіктес тарту және жыныстық қызығушылықты сақтау сияқты процестерге флирт те жатады, оны романтиканы немесе жыныстық қатынасты ынталандыру үшін екінші адамның назарын аудару үшін қолдануға болады, сондай-ақ дене тілі, әңгімелесу, әзілдесу немесе қысқаша физикалық байланыс та болуы мүмкін.

Жыныстық және жыныстық ерекшеліктер

Ерлер әйелдерге қарағанда міндеттемесіз жыныстық қатынасқа көбірек қызығушылық танытады. Кейбір зерттеулер бұл қызығушылықтың көбірек әлеуметтік, емес биологиялық себептерге байланысты екенін көрсетеді. Ерлер әйелдерге қарағанда визуалды жыныстық ынталандыруларға көбірек қызығады. Дегенмен, әйелдер жыныстық серіктес таңдағанда серіктестің мәртебесіне көбірек сезімтал, ал ерлер әлеуетті серіктестің физикалық тартымдылығына көбірек мән береді. Сонымен қатар, ерлерде жыныстық қызғаныш, ал әйелдерде эмоционалдық қызғанышқа бейімділік айтарлықтай жоғары. Бейли, Голин, Агье және Гладу (1994) бұл нәтижелердің жыныстық бағдарына қарай өзгеретінін талдады. Жалпы алғанда, олар биологиялық жыныстың жыныстық тартым психологиясында бағдардан гөрі үлкен рөл атқаратынын анықтады. Алайда, гомосексуал және гетеросексуал әйелдер мен ерлер арасында осы факторлар бойынша кейбір айырмашылықтар болды. Гей және гетеросексуал ерлер әлеуметтік жыныстық белгілері бойынша кездейсоқ жыныстық қатынасқа ұқсас психологиялық қызығушылық танытса, гейлер мінез-құлқында серіктестердің көп санын көрсетті (бұл мүмкіндіктердің айырмашылығынан туындаған деп саналады). Өзін лесбиян деп танытқан әйелдер гетеросексуал әйелдерге қарағанда визуалды жыныстық ынталандыруларға айтарлықтай көбірек қызығушылық танытты және романтикалық қарым-қатынаста серіктестің мәртебесін маңызды емес деп бағалады. Гетеросексуал ерлер гомосексуал ерлерге қарағанда жас серіктестерді көбірек қалайды. Асексуал деп санайтын адамдар ешкімге жыныстық тартым сезінбеуі мүмкін. Сұр асексуалдыққа белгілі бір жағдайларда ғана жыныстық тартым сезінетіндер кіреді, мысалы, тек эмоционалдық байланыс орнағаннан кейін. Бұл әр адамда әр түрлі болуы мүмкін.

Жыныстық артықшылықтар мен гормондар

Овуляциялық ауысу гипотезасы – әйелдердің менструалдық циклдің әртүрлі кезеңдерінде жыныстық мінез-құлықтары мен тілектерінің өзгеру бейімділігі туралы теория. 2014 жылы жарияланған екі мета-талдау, әйелдердің серіктес таңдауы цикл бойында өзгереді деген болжамды қолдауға жеткілікті дәлелдер бар-жоқ деген мәселеде қарама-қарсы пікірге келді. 2018 жылғы жаңа шолу, әйелдердің фертильдік циклдің әртүрлі кезеңдерінде еркектерге деген қалауларының типін өзгертпейтінін көрсетті. Еркектерде еркектік сырт көрініс, тыныс алу ауруларының азаюымен байланысты және нәтижесінде, еркектік белгілер – денсаулық пен көбелекке қабілеттіліктің көрсеткіші болып табылады.

Овуляция және орнату

Менструалдық цикл бойындағы гормондар деңгейі әйелдердің қалаулары мен олардың сыртқы мінез-құлқына әсер етеді. Әшекейлеу әсері – бұл әйелдің өзін басқаларға қалай ұсынуы, потенциалды жыныстық серіктестерді тарту мақсатындағы құбылыс. Зерттеулер көрсеткендей, әйелдер овуляцияға жақындаған сайын, олардың киім-кешегі одан да провокациялық бола түседі және олардың тартымдылығы жоғары бағаланады. Әйелдер цикл бойындағы өздерінің физикалық тартымдылығының өзгеруіне сезімтал болуы мүмкін, сондықтан ең құнарлы кезеңдерінде тартымдылық деңгейі артады. Осылайша, олар осы әшекейлеу арқылы артқан тартымдылықтарын көрсетуді таңдайды. Гормоналды тепе-теңдіктің бұзылу кезеңдерінде әйелдерде жыныстық белсенділіктің шарықталуы байқалады. Осы нәтижелер әйелдердің бастамасымен болатын жыныстық белсенділік үшін ғана тіркелгендіктен, себебі менструалдық цикл кезіндегі гормоналды өзгерістер болып көрінеді.

Овуляцияға еркектердегі жауап

Әйелдер циклы кезінде гормондардың өзгеруі олардың және еркектердің оларға қатысты мінез-құлқына әсер етеді. Зерттеулер көрсеткендей, ерлер серіктестерінің ең құнарлы фазасында, лютеалдық фазаға қарағанда, оларға көбірек назар бөліп, мейірімдірек болады. Осы кезеңде ерлер серіктестеріне қатысты қызғаныш пен иелену сезімі күшейеді.