Кіріспе

Австралиялық қарға (Corvus coronoides) – Австралияға тән passerine құсы. Ұзындығы шамамен екі метр болатын, қара түсті қауырсыны, тұмсығы және аузы бар, сондай-ақ күңгір қара аяқтары мен табандары бар. Денесінің жоғарғы бөлігі жылтыр, күлгіш-көк, жасыл реңді; қара қауырсындарының түбі сұр. Австралиялық қарғаны Австралиялық қара қарғадан және басқа туысқан түрлерден ұзын кеуде қауырсындарымен (немесе ересектерде көрінетін тамақ қауырсындарымен) айыруға болады. Ересектер мен жас ересектердің көзі ақ, ал жас құстардың көзінде көк ішкі шеңбер болады; балалар мен жас құстардың көзі шамамен он бес айға дейін қоңыр, қара түсті болады, содан кейін олардың көзі көк түсті болады, әр оқушының айналасында ішкі көк шеңбер пайда болады, бұл шамамен 2,5-3 жасқа дейін сақталады. Николас Айлвард Вигорс және Томас Хорсфилд 1827 жылы Австралиялық қарғаны сипаттаған, оның coronoides түрінің атауы мәйітті қарғамен (C. corone) ұқсастығын көрсетеді. Екі түршесі бар, олар дыбысталуымен сәл ерекшеленеді және генетикалық тұрғыдан да айқын айырмашылықтарға ие. Австралиялық қарғаның табиғаты ашық орманды және өтпелі аймақтарды, сондай-ақ қалалар мен кенттерді қамтиды; ол адам қоныстары мен басқа да қалалық ортаға жақсы бейімделген және Сидней, Канберра, Перт, Аделаида және Брисбен сияқты бірнеше ірі қалаларда жиі кездеседі. Австралиялық қарғалар аумақтық болып келеді, жұптар көбінесе өмір бойы бірге болады. Көбейту шілде мен қыркүйек аралығында жүзеге асады, оның ареалында ешқандай өзгеріс байқалмайды. Ұясы – ағаштың биік жерінде орналасқан, кейде жел тегершігі немесе басқа да құрылыс сияқты адам жасаған нысанда орналасқан таяқшалардан жасалған тостаған тәрізді құрылым. Австралиялық қарға – барлық жейтін және мүмкіндікті пайдаланатын қоректі. Ол жемістер мен тұқымдардан бастап, кесірткелерге, басқа құс түрлерінің балапандарына және ұсақ сүтқоректілерге дейін көптеген өсімдіктер мен жануарлардың түрлерін жейді. Сондай-ақ, олар әртүрлі өнімдер, ет, теңіз өнімдері, жұмыртқалар сияқты адам тамағының қалдықтарын іздеу үшін қоқыс контейнерлерін және қоқыс жиналатын орындарды қарап шығады. Шығыс Австралияда тұратын қарғалар көбінесе қой шаруашылықтарымен байланысты және қозыларды өлтіруге кінәлі деп айыпталған; алайда, бұл өте сирек кездесетін жағдай, себебі қарғалар жақында туған қойлардан кейін туған омыртқаны іздеуі мүмкін. Сонымен қатар, қарғалар басқа континенттердегі құстар сияқты қоршаған ортаны "тазалауға" көмектеседі – өліктерді, өлі туған малдарды (немесе басқа да өлген сүтқоректілер мен құстарды) және тіпті жаңа туған сүтқоректілердің нәжісін алып тастауға көмектеседі.

Таксономия және атау беру

Австралиялық қарға алғаш рет 1827 жылы Николас Айлвард Вигорс және Томас Хорсфилд сипаттады, олар Джордж Кейлидің Сидней аймағындағы түр туралы алғашқы жазбаларын келтірді. Оның түрлік эпитеті coronoides, "қарауға ұқсас", грек тіліндегі corone/κορόνη ("қарау") және eidos/είδος ("пішін" немесе "тұлға") сөздерінен шыққан. Екі натуралист австралиялық қарғаны Еуропаның сұр қарғасына (C. corone) өте ұқсас деп санады, бірақ оның ұзын мүсіні бар, ірілеу екенін атап өтті. Олар оған жалпылама атау берген жоқ, кейін бұл түр екені анықталды. 1865 жылы Джон Гулд өзінің «Австралия құстарына нұсқаулық» еңбегінде Австралияда Corvus australis деп аталатын бір ғана қарақұстық түрін мойындады. Ол 1788 жылғы Иоганн Фридрих Гмелиннің атын пайдаланды, бұл Вигорс пен Хорсфилдтің сипаттамасынан бұрынғысы еді. 1877 жылы Ричард Боудлер Шарп екі түрді мойындады, бірақ C. coronoides түрінің үлгісінің қауырсынының түбі ақ екенін жазды. Ол C. coronoides-ті «қарау» деп, ал C. australis-ті (Corone australis) «қарға» деп атады. Грегори Мэтьюс 1912 жылы батыс тұқымдас түрін сипаттап, оны оңтүстік-батыс қарға деп атады және ол атаулы тұқымдасқа қарағанда кішірек екенін көрсетті. Ол C. coronoides coronoides-ті шығыс қарға деп атады, оның ареалы Жаңа Оңтүстік Уэльс екенін көрсетті, ал қазіргі австралиялық қарғаны басқа бір тұқымдас, C. coronoides cecilae деп сипаттап, оны солтүстік-батыс қарға деп атады және ареалы солтүстік-батыс Австралия екенін жазды. Сол еңбекте ол қарғаны Corvus marianae деп атады, оның Gosford-тан алынған үлгісі бар және ареалы Жаңа Оңтүстік Уэльс екенін көрсетті. Ол кішкентай қарға мен орман қарғасын тұқымдас түрлері ретінде тізімдеді. 1911 жылы Мэтьюс Corvus australis Gould-ты қолдануға болмайтындықтан C. marianae атауын берді; француз-американдық орнитолог Чарльз Вори Халықаралық зоологиялық номенклатура кодексінің (ICZN) 24-бабы бойынша бірінші редактор ретінде әрекет етіп, C. australis-ті кішігірім гомоним ретінде жойды, өйткені 1788 жылы Гмелин қара монахша құсты сипаттау үшін бірдей биномдық атауды қолданған, атаудың тұрақтылығын сақтау үшін. Бұл кейінгі авторлар да қолдады. Неміс орнитологы Эрвин Стресманн барлық австралиялық қарақұстықтарды және Үндістанға дейінгі басқа да түрлерді бір түрге, C. coronoides, біріктірді, өйткені олардың арасында ирис түсі, қауырсын негіздерінің түсі және қауырсын сияқты барлық сипаттамалар арасында араласу бар деп сенді. Мэтьюс бұл пікірге қарсы шықты. RAOU ресми тізімінде үш түр (австралиялық қарға, Торресиялық қарға және кішкентай қарға) тізімделген, кішкентай қарға 1967 жылы төртінші түр ретінде мойындалды, ал орман қарғасы 1970 жылы мойындалды. Стресманн 1943 жылы C. difficilis-ті бір ғана үлгіден сипаттады, қазір бұл ерекше австралиялық қарға немесе австралиялық қарға/Торресиялық қарға гибриді деп есептеледі. Баламалы атаулардың кейде кездесетіндеріне оңтүстік қарға, оңтүстік қарға және Келли кіреді, соңғысы Келли бандығына сілтеме жасады деп есептеледі, бірақ ол 1920 жылдарға дейін пайда болған жоқ. Оңтүстік қарға 1926 жылы түрдің ресми атауы ретінде қабылданғанға дейін RAOU-да қарастырылды. «Қарға» термині аустралиялық қарақұстың кез келген немесе барлық түрлеріне қолданылады.

Паразиттер мен жыртқыш жануарлар

2006 жылы Австралия қаранынан қауырсын зақымдануы бар цирковирус, немесе RaCV цирковирусы оқшауланды. Ол канар цирковирусымен (CaCV) және көгершін цирковирусымен (PiCV) туыс. Оның клиникалық маңызы белгісіз. Осы түрден I. coronoideae деп аталатын Isospora түрі оқшауланды, оның жалғыз белгілі қожайыны – осы қаран. Австралия қарандарында кене шағуы сирек кездеседі, Ixodes holocyclus және Amblyomma triguttatum түрлері тіркелген. Құрттар мен қансорушы шыбындар туралы мәліметтер бар, бірақ олар жеткілікті зерттелмеген, ал бір ұяда Passeromyia longicornis шыбыны табылды. Елдің оңтүстік-шығысындағы ғылыми бақылаулар сау қозыларды өлтірудің сирек екенін, бірақ ауру жануарлардың шабуылға ұшырауға бейім екенін көрсетті. Австралия қарандары көбінесе нәжісті (әсіресе қозының ішек тесігінен), кейіннен туған немесе өлі туған қозыларды жейді. Жаңа туған қозының нәжісі құнды, шамамен 21–44% ақуыз, 9–37% май және 10–30% көмірсутекті құрайды. Оның консистенциясы патокаға ұқсас, көбінесе қозының артқы жағына немесе құйрығына жабысады. Қаран ұйықтаған қозының құйрығын шағып, оны ұстап, оянғаннан кейін оның артынан жүреді. Сау қозы қашып немесе құсты тепкілеп қарсы тұрады, ал ауру қозы қарсылық көрсетпеуі мүмкін, бұл оның әлсіз екенін құсқа хабарлайды. Жараланған қозылар Clostridium инфекциясына шалдығуы мүмкін, себебі осы бактериялар қаранның мүсігінде кездеседі.

Жергілікті мәдениетте

Австралия аборигендерінің мифологиясында Қарға – алаяқ, мәдениет батыры және ата-бабалық тұлға. Викторияның орталық аймағындағы Кулин тайпасында ол Уаа (сондай-ақ Ваан немесе Ваанг) деп аталды және екі рулық ата-бабаның бірі саналды, екіншісі – көңілді бірдей Бунжил. Қарға туралы аңыздар Австралияның әртүрлі тілдік топтары мен мәдениеттерінде кездеседі. Оңтүстік-батыс Австралиядағы нунгар халқы үшін австралиялық қарға Ваардар, "Қауқасаушы" деп аталды және ол өткір ойлы әрі болжаусыз болды. Нунгар халқы әлеуметтік тұрғыдан екі руға бөлінді: ваардарнг маат және маррнетж маат, яғни австралиялық қарға және ұзын мүңкілі корелла (Cacatua tenuirostris) руларының мүшелері.