Печ қаласы: географиясы, халқы және тарихы

Кіріспе

Оңтүстік Трансдунайдағы округтік құқықты қала, Венгрия
Габор Заг (Pécs Jövője, Демократиялық коалиция)

| басшы лауазымы2 = Қала нотариусы
| басшы аты2 = Доктор Иштван Ловаш
| ауданы жалпы км2 = 162.61
| ауданы рейтингі = Венгрияда 32-орын
| биіктігі м = 153
| халқының жалпы саны = 145,347
| халық саны күні = 2016 жылдың 1 қаңтары
| халық саны ескертулері =
| халық тығыздығы км2 = 963.43
| халық саны орны = Венгрияда 5-орын
| қалалық халық = 251,412 (4-орын)
| халықтың этнонимі = печтік
| демографиялық түрі1 = Ұлттық құрамы бойынша халық саны
| демографиялық1 ескертулері =
| демографиялық1 атауы1 = Венгрлер
| демографиялық1 ақпараты1 = 84.0%
| демографиялық1 атауы2 = Немістер
| демографиялық1 ақпараты2 = 4.2%
| демографиялық1 атауы3 = Цыгандар
| демографиялық1 ақпараты3 = 2.0%
| демографиялық1 атауы4 = Хорваттар
| демографиялық1 ақпараты4 = 1.2%
| демографиялық1 атауы5 = Румындар
| демографиялық1 ақпараты5 = 0.2%
| демографиялық1 атауы6 = Сербтер
| демографиялық1 ақпараты6 = 0.2%
| демографиялық1 атауы7 = Словактар
| демографиялық1 ақпараты7 = 0.1%
| демографиялық1 атауы8 = Гректер
| демографиялық1 ақпараты8 = 0.1%
| демографиялық1 атауы9 = Түріктер
| демографиялық1 ақпараты9 = 0.1%
| демографиялық түрі2 = Діни сенімі бойынша халық саны
| демографиялық2 ескертулері = ). Печ атауы 1235 жылы Pechyut түрінде (қазіргі орфографиямен: pécsi út, "Печке жолы" деген мағынада) құжаттарда кездеседі. Бұл атау, ең болмаса, протославян тіліндегі *pęčь немесе иллиялық тілдегі *penče сөздерінен шыққан болуы мүмкін, екеуі де "бес" дегенді білдіреді. Басқа тілдерде: латын тілінде Quinque Ecclesiae; итальян тілінде Cinquechiese; хорват тілінде Pečuh; серб тілінде Печуј (Pečuj); словак тілінде Päťkostolie; чех тілінде Pětikostelí; голланд тілінде Vijfkerken; неміс тілінде Fünfkirchen; түрік тілінде Peçuy.

География

Печ Орталық Еуропаның Карпат алабында, оңтүстік Мажарстанның Баранья округінің орталығында орналасқан. Солтүстік жағынан Мецсек тауларымен, оңтүстік жағынан аласа жазықтармен шектеседі. Печтің бай тау-кен өндіру тарихы бар. Мецсек доломиттік суы тұрақты, тепе-тең минералдық құрамымен әйгілі. Печ қаласы Хорватия шекарасына жақын орналасқан. Оның оңтүстік бөлігі көбінесе тегіс, ал солтүстік бөлігі Мецсек тауларының етегіне тірелген. Бұл аймақта өте қолайлы климат орналасқан және қаланың төңірегі гүлденген ормандық аймақтармен қоршалған. Ыстық жазғы түндерде Мецсек тауларынан салқын ауа ағып түсіп, қала ауасын тазартады. Печ оңтүстікке қарай жазықтармен (биіктігі 120–130 м) шектеседі, ал Мецсек таулары қаладан кейін 400–600 метрге дейін көтеріледі. Батыс Мецсекте орналасқан Якаб төбесінің биіктігі 592 м, Печтің үстінде тік тұрған Тюбс – 612 м, ал Мисина – 535 м. Қаланың жоғары жатқан бөліктері, негізінен Печбанья, Сабольчсалу, Васас және Сомоги аудандары 200–250 м (656–820 фут) биіктікке жетеді. Орманды аймақтар әдетте шамамен 300 м биіктіктен басталады. Мецсек таулары көптеген аңғарлармен сипатталады, олар көлдер мен өзендердің болмауына байланысты қаланың климатын жақсартуда маңызды рөл атқарады. Мецсек тауларынан төмен ағатын сулар шығыс-батыс бағытындағы темір жолдың астынан Печси арнасына құйып, содан кейін Дунайға жеткізіледі.

Ежелгі Рим қаласы

Бұл аймақта ежелгі заманнан бері адамдар қоныстанған, ең көне археологиялық жадылар 6000 жылға дейін соққан. Рим дәуірінен бұрын бұл жерді кельттер мекендеген. Римдіктер Сопианаэ қаласын II ғасырдың басында кельттер мен паннон тайпаларының қоныс тепкен аймағында құрды. Батыс Венгрия Рим империясының провинциясы болған кезде (Паннония аталды), римдіктер Пец қазір тұрған жерде Сопианаэ деген ортақ атаумен бірнеше шарап өндіретін колониялар құрды. Сопиананың орталығы қазіргі епископ сарайы тұрған жерде орналасқан. Римдік су құбырының бір бөлігі әлі де көрініп тұр. Паннония провинциясы төрт әкімшілік бөлімге бөлінгенде, Сопианаэ Валерия аталған бөлімнің астанасы болды. IV ғасырға қарай Сопианаэ Валерия провинциясының астанасы және маңызды ерте христиан орталығына айналды. Қаладағы ерте христиан некрополі осы кезеңге жатады, ал ондағы христиан қабірлері сәулеттік шешімімен ерекше (жер үстіндегі еске алу шіркеулерінің астындағы жер асты қабірлері) және христиандық суреттерімен әсем безендірілген. Бұл қабірлер 2000 жылдың желтоқсан айында ЮНЕСКО-ның дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді. Ғасыр соңына қарай Рим үкімділігі аймақта әлсіреп, көбінесе варварлар мен гундардың шабуылдарына байланысты болды.

Ерте ортағасырлық қала

791 жылы Ұлы Шарль бұл аймаққа келгенде, оны аварлар биледі. Шарль Македонский аймақты жаулап алғаннан кейін оны Киелі Рим империясына қосты. 871 жылы Зальцбургте жазылған құжат – бұл Quinque Basilicae атауымен ерте ортағасырлық қала туралы алғашқы мәлімет (жоғарыда қараңыз). Кейіннен Баранья комитаты құрылғанда, комитаттың орталығы Печ емес, жақын орналасқан Бараньявар («Баранья қамалы») қамалы болды. Дегенмен, Печ маңызды діни орталыққа және епископтық тұраққа айналды. Латын тіліндегі құжаттарда қала Quinque Ecclesiae деп еске алынған. 1000 жылға таяу бұл аймақта қара мадьярлар қоныстанды. Пец епархиясының негізін қалау туралы жарлық 1009 жылы жарияланды. Пец католик епархиясы 1009 жылы I Степанмен құрылды, ал Венгриядағы алғашқы университет 1367 жылы Ұлы I Людовик Печте ашты. (Ең ірі университет әлі де Печте орналасқан, онда шамамен 34 000 студент оқиды.) 1046 жылы соборға Венгрияның екінші патшасы Петр Орсеоло жерленді. Оның қабірінің орны белгісіз. Себебі 1064 жылы Сүлеймен патша өзінің туысы, кейіннен I Геза патшамен келісімге келгенде, Печте Пасха мерекесін тойлады. Одан кейін собор өртеніп кетті. Бүгінгі собор осыдан кейін, XI ғасырдың екінші жартысында салынды. Печке бірнеше діни ордендер қоныстанды. Бенедиктин ордені 1076 жылы алғашқы болып құрылды. 1181 жылы қалада аурухана болды. Елдегі алғашқы доминикан монастыры 1238 жылы Печте салынды. Ұлы Людовик патша 1367 жылы Печ епискобы Уильямның кеңесімен Печте университет құрды, ол сонымен қатар патшаның канцлері болды. Бұл Венгриядағы алғашқы университет еді. Негіздейтін құжат Вена университетінің құжатына сөзбе-сөз ұқсас, университетте теологиядан басқа барлық өнер мен ғылымдарды оқытуға құқық бар екенін көрсетеді. 1459 жылы Венгрияның ең маңызды ортағасырлық ақыны Янус Панноний Печ епископы болды. Ол қаланың мәдени маңызын арттырды. Печтің епископы Янус Панноний, ұлы гуманист ақын, оны елдің мәдени және өнер орталығына айналдырды.

When Charlemagne arrived in the area in 791, it was ruled by the Avars. Charlemagne, after conquering the area, annexed it to the Holy Roman Empire. A document written in Salzburg in 871 is the first document mentioning the early medieval city under the name Quinque Basilicae (see above). Later, when the Comitatus of Baranya was established, the capital of the comitatus was not Pécs but a nearby castle, Baranyavár ('Baranya Castle'). Pécs, however, became an important religious centre and episcopal seat. In Latin documents, the city was mentioned as Quinque Ecclesiae. Around 1000, the area was inhabited by the Black Magyars. The Deed of Foundation of the Diocese of Pécs was issued in 1009. The Roman Catholic Diocese of Pécs was founded in 1009 by Stephen I, and the first university in Hungary was founded in Pécs in 1367 by Louis I the Great. (The largest university still resides in Pécs with about 34,000 students.) Peter Orseolo, the second king of Hungary, was buried in the cathedral in 1046. The location of his grave is unknown. This is because in 1064, when King Solomon made peace with his cousin, the later King Géza I, they celebrated Easter in Pécs. Shortly after the cathedral burnt down. The cathedral that stands today was built after this, in the second half of the 11th century. Several religious orders settled down in Pécs. The Benedictine order was the first in 1076. In 1181, there was already a hospital in the city. The first Dominican monastery of the country was built in Pécs in 1238. King Louis the Great founded a university in Pécs in 1367 following the advice of William, the bishop of Pécs, who was also the king's chancellor. It was the first university in Hungary. The founding document is almost word for word identical with that of the University of Vienna, stating that the university has the right to teach all arts and sciences, with the exception of theology. In 1459, Janus Pannonius, the most important medieval poet of Hungary became the bishop of Pécs. He strengthened the cultural importance of the city. Pécs was formed into one of the cultural and arts center of the country by bishop Janus Pannonius, great humanist poet.

Осман билігі

Мохач шайқасынан (1526) кейін Осман әскері патша Людовик II-нің әскерлерін жеңгеннен соң, Сулейман әскерлері Печті басып алды. Елдің үлкен бөлігі Осман империясының билігінде болғандықтан, Мажарстанның патшасы кім болуы керек деген жұртшылық пікірі де екіге бөлінді. Бір топ Габсбургтың Фердинанды қолдады, ал екіншісі Секешфехерварда Иоанн Запольяны таққа отырғызды. Печ тұрғындары император Фердинандты қолдады, бірақ Баранья округінің қалған бөлігі король Иоаннды қолдады. 1527 жылдың жазында Фердинанд Запольяның әскерін жеңіп, 3 қарашада патша болып сайланды. Фердинанд Печті қолдағандықтан, қалаға жеңілдіктер берді және салық төлеуден босатты. Печ қайтадан салынып, нығайтылды. 1529 жылы Осман әскері Печті қайтадан басып алды және Венаға жорық жасады. Османдықтар Печті король Иоаннның (олармен одақтас) билеушісі ретінде қабылдауға мәжбүр етті. Иоанн 1540 жылы қайтыс болды. 1541 жылы Осман әскері Буда қамалын басып алып, Иоаннның әйелі Изабеллаға Печті оларға беруді бұйырды, себебі қала стратегиялық маңызы бар еді. Печ тұрғындары Осман әскеріне қарсы қаланы қорғады және Фердинандқа адалдық ант берді. Император қалаға көмектесіп, оны Осман шабуылдарынан қорғады, бірақ кеңесшілері Печтен гөрі Секешфехервар мен Эстергом қалаларына көбірек назар аударуға көндірді. Печ қоршауға дайындалып жатқанда, бір күн бұрын фламанд және валлондық жалдамалы әскерлер қаладан қашып, жақын жерлерді тонады. 1543 жылдың маусымында епископтың өзі қала кілттерін Османдықтарға әкеп берді. Қаланы басып алғаннан кейін Османдықтар нығайтып, оны нағыз Осман қаласына айналдырды. Христиан шіркеулері мешітке айналдырылды, түрік моншалары мен минареттері салынды, Құран мектептері ашылды, базар орнына сауда алаңы құрылды. Бір ғасыр бойы қала соғыс аймағындағы бейбітшілік оазисі болды. Алдымен Будин әйялетіндегі санжақ орталығы, кейін Кание әйялетінде "Печуй" аталымымен танылды. Осман дәуірі Сеченьи алаңындағы Жеңімпаз Қасым паша мешіті, Идрис Баба мазары және Яковалы Хасан Паша мешіті сияқты көптеген ескерткіштерді қалдырды. Осман тарихын 1520-1640 жылдар аралығында зерттеуге арналған негізгі дереккөз болып табылатын Осман тарихшысы Ибрагим Печеви (Печтік Ибрагим) осы қалада дүниеге келген. 1664 жылы хорват-венгр аристократы Николай Зриний әскерімен Печке келді. Қала Осман аймағының тереңінен орналасқандықтан, олар оны басып алған күнде ұзақ уақыт сақтап қала алмайтынын білгендіктен, тонауды ғана жоспарлады. Олар қаланы қиратып, өртеп жіберді, бірақ қамалға басып кіре алмады. Ортағасырлық Печ тарихи қаланы қоршап тұрған қабырғадан басқа, бір бастион (Барбакан), қала астындағы туннельдер мен катакомбалар желісінен (олардың бір бөлігі жабық, ал екінші бөлігі әйгілі Литке шампан зауытының меншігінде және бүгінге дейін саяхаттауға болады) мәңгілікке жойылды. Түрік мұраларының бірнеше нысандары сақталды, атап айтқанда үш мешіт, екі минарет, собор маңындағы ежелгі христиан қабірлерінің үстіндегі моншаның қалдықтары және бірнеше үйлер, тіпті бірінің қабырғасына тас оқ орналасқан. 1686 жылы Буда қамалы Осман билігінен азат болғаннан кейін, әскерлер Печтің қалған бөлігін басып алуға барды. Алдыңғы қатардағылар қалаға кіріп, тонады. Османдықтар қаланы ұстап тұра алмайтынын түсініп, оны өртеп, қамалға шегінді. Луи Баден басқаратын әскер 14 қазанда қаланы басып алып, қамалға апаратын су құбырын қиратты. Османдықтардың 22 қазанда бас игеннен басқа амалы қалмады (Печтің қоршауына қараңыз). Қала Карл фон Тюнгеннің басшылығымен әскери билікке көшті. Вена сарайы қаланы алдымен жоюды жоспарлады, бірақ кейіннен оны Осман билігінде қалған Сигетвардың маңыздылығын теңдестіру үшін сақтап қалуға шешім қабылдады. Қала біртіндеп қайтадан гүлдене бастады, бірақ 1690 жылдары екі оба эпидемиясы көптеген адамдардың өмірін қиды. 1688 жылы неміс қоныс аударушылары келді. Қала тұрғындарының шамамен төрттен бірі венгрлер, ал қалғаны немістер немесе оңтүстік славяндар болды. 1698 жылғы салық төлеушілердің тізімі 637 отбасын тізімдеген, олардың ішінде 308-і хорват ұлтынан (католик хорваттар, рацтар, шокци, буневци, иллирийлер, славяндар, босниялықтар) және қалған 329-ы венгрлер, немістер, сербтер немесе гректер болды. Сол тізім бойынша Истван Табо 171 венгр, 349 славян және 79 неміс туралы айтса, Дзюро Шарошач сол кезде қалада 325 хорват, 139 венгр, 92 неміс, 53 влах және 28 серб тұрғанын мәлімдеді. 1698 жылғы мәліметтерге сәйкес, Оңтүстік славяндары қала халқының жартысынан астам құрады. Венгрлер халықтың аз бөлігі болғандықтан, Печ Франц II Ракоци басқарған Габсбург билігіне қарсы революцияны қолдамады, ал оның әскері 1704 жылы қаланы тонады.

After the Battle of Mohács (1526) in which the invading Ottoman army defeated the armies of King Louis II, the armies of Suleiman occupied Pécs. Not only was a large part of the country occupied by Ottomans, the public opinion of who should be the king of Hungary was divided, too. One party supported Ferdinand of Habsburg, the other party crowned John Zápolya in Székesfehérvár. The citizens of Pécs supported Emperor Ferdinand, but the rest of Baranya county supported King John. In the summer of 1527 Ferdinand defeated the armies of Szapolyai and was crowned king on November 3. Ferdinand favoured the city because of their support, and exempted Pécs from paying taxes. Pécs was rebuilt and fortified. In 1529, the Ottomans captured Pécs again, and went on a campaign against Vienna. The Ottomans forced Pécs to accept King John (who was allied with them) as their ruler. John died in 1540. In 1541, the Ottomans occupied the castle of Buda, and ordered Isabella, the widow of John to give Pécs to them, since the city was of strategic importance. The citizens of Pécs defended the city against the Ottomans, and swore loyalty to Ferdinand. The emperor helped the city and defended it from further Ottoman attacks, but his advisers persuaded him into focusing more on the cities of Székesfehérvár and Esztergom instead of Pécs. Pécs was preparing for the siege, but a day before, Flemish and Walloon mercenaries fled from the city, and raided the nearby lands. The next day in June 1543 the Bishop himself went to the Ottomans with the keys of the city. After occupying the city, the Ottomans fortified it and turned it into a real Ottoman city. The Christian churches were turned into mosques; Turkish baths and minarets were built, Qur'an schools were founded, there was a bazaar in place of the market. For a hundred years the city was an island of peace in a land of war. It was a sanjak centre in Budin Eyalet at first and Kanije Eyalet later as "Peçuy". The Ottoman era resulted in numerous landmarks, such as the mosque of Pasha Qasim the Victorious on Széchenyi square, the Tomb of İdris Baba, and the Yakovalı Hasan Paşa Mosque. The Ottoman chronicler İbrahim Peçevi (Ibrahim of Pécs), whose work forms the main body of reference for Ottoman history between 1520 and 1640, was a native of the city. In 1664, Croat Hungarian nobleman Nicholas Zrínyi arrived in Pécs, with his army. Since the city was well into the Ottoman territories, they knew that even if they occupy it, they could not keep it for long, so they planned only to pillage it. They ravaged and burned the city but could not occupy the castle. Mediaeval Pécs was destroyed forever, except the wall encircling the historical city, a single bastion (Barbakán), the network of tunnels and catacombs beneath the city, parts of which are closed down, other parts are in possession of the famous Litke champagne factory, and can be visited today. Several Turkish artifacts also survived, namely three mosques, two minarets, remnants of a bath over the ancient Christian tombs near the cathedral, and several houses, one even with a stone cannonball embedded in the wall. After the castle of Buda was wrested from Ottoman rule in 1686, the armies went to capture the rest of Pécs. The advance guards could break into the city and pillaged it. The Ottomans saw that they could not hold the city, and burnt it, and withdrew into the castle. The army led by Louis of Baden occupied the city on 14 October and destroyed the aqueduct leading to the castle. The Ottomans had no other choice but to surrender, which they did on 22 October (see Siege of Pécs). The city was under martial law under the command of Karl von Thüngen. The Viennese court wanted to destroy the city first, but later they decided to keep it to counterbalance the importance of Szigetvár, which was still under Ottoman rule. Slowly the city started to prosper again, but in the 1690s two plague epidemics claimed many lives. In 1688 German settlers arrived. Only about one quarter of the city's population was Hungarian, the others were Germans or Southern Slavs. Census of taxpayers from 1698 lists 637 families for which Janja Živković Mandić concludes that 308 were of Croatian nationality (Catholics Croats, Racs, Šokci, Bunjevci, Illyrians, Slavs, Bosniaks) and the remaining 329 were Hungarians, Germans, Serbs or Greeks. According to same census István Tabo mentions 171 Hungarian, 349 Slavs and 79 Germans while Đuro Šarošac mentions that at that time in the city lived 325 Croats, 139 Hungarians, 92 Germans, 53 Vlachs and 28 Serbs. According to 1698 data, South Slavs comprised more than half of the population of the town. Because Hungarians were only a minority of the population, Pécs did not support the revolution against Habsburg rule led by Francis II Rákóczi, and his armies pillaged the city in 1704.

Ерте заманауи дәуір

1710 жылдан кейін тыныш кезең басталды. Өнеркәсіп, сауда және жүзім шаруашылығы гүлденді, мануфактуралар құрылды, жаңа қалалық әкімдік салынды. Печ қаласының феодалдық билеушісі Печ епископы болды, бірақ қала епископтық бақылаудан құтылуды қалады. Ағартушы ғалым, елдегі алғашқы қоғамдық кітапхананы құрған епископ Джордж Климо өз құқықтарын қалаға беруге дайын болды, бірақ Ватикан оған рұқсат бермеді. 1777 жылы Климо қайтыс болған соң, Мария Терезия патшайым жаңа епископ сайланар алдында Печті еркін патшалық қаласы мәртебесіне жылдам көтерді. Бұл қалаға 83 315 форинт тұрады. 1787 жылы Иосиф II-нің бұйрығымен өткізілген алғашқы халық санауы бойынша Печте 1474 үй және 1834 отбасы, барлығы 8853 тұрғын болды, оның ішінде 133 дін қызметкері және 117 ақсүйек болды. 1785 жылы Гьер академиясы Печ қаласына көшірілді. Бұл академия кейін заң мектебіне айналды. Қаладағы алғашқы тастан салынған театр 1839 жылы салынды. Сол кезде Мария Терезия және оның ұлы Иосиф II Германиядан келіп, қалаға Дунай швабтарын қоныстандырды.

19 ғасыр және одан кейінгі

Өнеркәсіп 19-ғасырдың екінші жартысында қарқынды дамыды. 1848 жылы өнеркәсіп саласында 1739 жұмысшы еңбек етті. Кейбір өнімдері бүкіл елге әйгілі болды. Темір және қағаз фабрикалары сол заманғы ең заманауи кәсіпорындардың қатарында болды. Көмір өндіруі маңызды рөл атқарды. Сондай-ақ, қант фабрикасы мен сыра зауыты да салынды. Қаланың халқы 14 616 адамды құрады. 1848-49 жылдардағы төңкеріс кезінде Пецке хорват әскерлері қысқа мерзімге басып кірді, бірақ 1849 жылдың қаңтарында Габсбург әскерлері олардан босатып алды. 1867 жылғы Аустрия-Мажар келісімінен кейін Пец елдегі басқа да қалалар мен кенттер сияқты дамыды. 1867 жылдан бастап Пец теміржол арқылы жақын орналасқан Барц қаласына, ал 1882 жылдан бастап Будапешт қаласына қосылды. 1913 жылы трамвай жүйесі іске қосылды, бірақ ол 1960 жылы тоқтатылды. Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Баранья округі серб әскерлерімен басылып алынды, және тек 1921 жылдың тамызында ғана Пец Венгрияның құрамында қалатынына көз жеткізілді. Пресбург университеті (қазіргі Братислава, Словакия) Венгрия Трианон шарты бойынша Пресбургті жоғалтқаннан кейін Пецке көшірілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Пец 1944 жылдың 29 қарашасында Будапешт шабуылы барысында 3-ші Украина майданының совет әскерлерімен басылып алынды. Қала аз ғана зақымдарға ұшырады, тіпті соғыстың соңында, қаланың оңтүстігінде, Виллань аймағына жақын жерде, алға жылжыған Қызыл Армия Австрияға қарай шайқасқанда ірі танк шайқасы болды. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін қала тұрғындарының көп бөлігі Дунай швабтарынан тұрды. 1945-1948 жылдары 1945 жылғы Потсдам келісіміне сәйкес, кейбір бұрынғы неміс қоныс аударушылары Германия мен Австрияға қуылды. Венгрия немістері қалада әлі де азшылық құрайды. Венгрияның 1945-1990 жылдардағы тарихы, "совет үстемдігінде" туралы мәліметтерді "Венгрияның қысқаша тарихы" кітабынан табуға болады. Соғыстан кейін даму қарқыны қайта жанданды, қала кеңейіп, жақын маңдағы бірнеше қалаларды өз ішіне сіңірді. 1980 жылдары Пецте 180 000 тұрғын болды. Социалистік кезең аяқталғаннан кейін (1989-1990) Пец және оның округі, көптеген басқа аймақтар сияқты, өзгерістердің салдарынан қатты қиындықтарға тап болды, жұмыссыздық деңгейі жоғары болды, кендер мен бірнеше зауыттар жабылды, ал 1990 жылдардағы көршілес Югославиядағы соғыс туризмге кері әсер етті. Пец сондай-ақ Дания, Норвегия, Швеция, Финляндия және Польшадан құралған Солтүстік қолдау тобының (NSG) орталығы болды, ол Дейтон келісімінен кейін және бұрынғы Югославиядағы бейбітшілік орнағаннан кейін IFOR және кейін SFOR НАТО тобының құрамында болды; алғашқы бөлімшелер 1995 жылдың соңы мен 1996 жылдың басында Пецке орналастырылды. NSG қатысушы елдер мен Босния және Герцеговинаға орналастырылған олардың күштері арасындағы жабдықтау, персонал және басқа да логистикалық міндеттерді орындады. 1998 жылы Пецке ЮНЕСКО-ның "Бейбітшілік үшін қалалар" сыйлығы мәдени азшылықтарын сақтағаны және бейбітшілікке ұмтылғаны үшін берілді. 2007 жылы Пец 75 000 мен 200 000 тұрғыны бар қалалар санатында үшінші орын алды, ал 2008 жылы екінші орынға ие болды. 2010 жылы Пец Эссен және Стамбулмен бірге Еуропаның Мәдениет астанасы болып таңдалды. Қаланың ұраны – "Шекарасыз қала". Осы мәртебе алғаннан кейін қалада кең ауқымды жаңару жұмыстары басталды. Жаңа қоғамдық орындар, көшелер, алаңдар мен аудандар, жаңа мәдени орталықтар, концерт залы, жаңа кітапхана және мәдени квартал жобаланды.

The industry developed a lot in the second half of the 19th century. By 1848, there were 1,739 industrial workers. Some of the manufactures were nationally famous. The iron and paper factories were among the most modern ones of the age. Coal mining was relevant. A sugar factory and beer manufactures were built, too. The city had 14,616 residents. During the revolution in 1848–49, Pécs was occupied by Croatian armies for a short time, but it was freed from them by Habsburg armies in January 1849. After the Austro Hungarian Compromise of 1867 Pécs developed, like all the other cities and towns of the country. From 1867, Pécs is connected to the nearby town Barcs by railway, and since 1882 it is also connected to Budapest. In 1913, a tram system has been founded, but it was extinguished in 1960. At the end of World War I, Baranya county was occupied by Serbian troops, and it was not until August 1921 that Pécs could be sure that it remains part of Hungary. The University of Pressburg (modern day Bratislava, Slovakia) was moved to Pécs after Hungary lost Pressburg according to the Treaty of Trianon. During World War II, Pécs was captured by Soviet troops of the 3rd Ukrainian Front on 29 November 1944 in the course of the Budapest Offensive. The city suffered only minor damages, even though a large tank battle took place south of the city, close to the Villány area late in the war, when the advancing Red Army fought its way towards Austria. Until the end of World War II, the majority Inhabitants was Danube Swabians. Some of the former German settlers was expelled to Germany and Austria in 1945 1948, under the 1945 Potsdam Agreement. Germans of Hungary are still a minority in the City. A history of Hungary from 1945 1990, "under Soviet domination" can be found in A Concise History of Hungary. After the war, development became fast again, and the city grew, absorbing several nearby towns. In the 1980s, Pécs already had 180,000 inhabitants. After the end of Socialist era (1989–1990), Pécs and its county, like many other areas, were hit hard by the changes, the unemployment rate was high, the mines and several factories were closed, and the war in neighboring Yugoslavia in the 1990s affected the tourism. Pécs was also the centre of the Nordic Support Group (NSG) consisting of units from Denmark, Norway, Sweden, Finland, and Poland, as part of the IFOR and later SFOR NATO deployments, after the Dayton Agreement and following peace in former Yugoslavia; the first units were deployed to Pécs in late 1995 and early 1996. The NSG handled the relaying of supply, personnel and other logistical tasks between the participating countries and their deployed forces in Bosnia Herzegovina. In 1998 Pécs was given the UNESCO prize "Cities for Peace" for maintaining its cultural minorities, and also for its tolerant and helping attitude toward refugees of the Yugoslav Wars. In 2007 Pécs was third, and in 2008 it was second "Livable City" (The LivCom Awards) in the category of cities between 75,000 and 200,000 inhabitants. In 2010, Pécs was selected to be the European Capital of Culture alongside Essen and Istanbul. The city motto is "The Borderless City". After receiving the title major renewal started in the city. Renewed public places, streets, squares and neighbourhoods, new cultural centers, a concert hall, a new library and center and a cultural quarter were designed.

Демография

2011 жылғы халық санағы бойынша азаматтардың 84,0% венгрлер. Қаланың ең ірі азшылық тобы – немістер, олардың үлесі 4,2%. Одан кейін – рома халқы (2,0%), хорваттар (1,2%) және румындар (0,2%) тұрады.

Экономика

Пец тарихи жағынан Венгрияда көптеген зауыттары бар өнеркәсібімен әйгілі болды, бірақ темір қоршаудың құлауынан кейін көптеген кәсіпорындар экономикалық өзгеріске бейімделе алмай банкротқа ұшырады (мысалы, Pécsi Kesztyűgyár, Pécsi Bőrgyár, Littke Pezsgőgyár және т.б.). Бірнеше жыл бұрын мұнда көмір және уран кеніші болған, қазір тек құм кеніші бар, оны Венгрияға тиесілі Quartz тау-кен компаниясы басқарады. Елде (және шектеулі дәрежеде халықаралық деңгейде) танымал Zsolnay Porcelain фарфор фабрикасы – Пецтің ең үлкен мақтанышы. Қаладағы көптеген мемлекеттік және жеке ғимараттардың қабырғалары мен шатырлары осы компанияның порцелиндарымен әсемделген, бұл Пецтің ерекше қалалық бейнесін қалыптастырады. Pécsi Sörfőzde (Пец сыра зауыты) – Венгрияның төрт ірі сыра зауытының бірі (қалғандары – Dreher Breweries, Borsod Brewery, Heineken Hungária), бірақ олардың ішіндегі толық венгр меншігіндегі жалғыз зауыт. Онда ерекше сыра өндіріледі, ол бөтелкеге құю алдында сүзілмейді. Қазіргі заманғы жоғары технологиялық өнеркәсіп дамып келеді, фин электроника өндіруші Elcoteq компаниясы қаладағы ең ірі өнеркәсіптік жұмыс беруші, венгр электроника өндіруші Z Elektronika және венгр TG Netcom IT желілерін өндіруші компаниялар жұмыс істейді. Неміс тасымалдау компаниясы Dachser-дің Пецте логистикалық орталығы бар. Қалаға тиесілі Biokom қалдықтарды басқару және қайта өңдеу компаниясы Пец пен айналасындағы аумақтардағы қалдықтарды тасымалдау және қайта өңдеуге жауапты. Елді мекенде қолданылатын энергияның басым бөлігі Pannonpower (Veolia құрамындағы) компаниясының екі биомассалық электр станциясымен өндіріледі: 49,9 МВт қуаттылықтағы ағаш ұнымен жұмыс істейтін және 35 МВт қуаттылықтағы ауыл шаруашылығының қосалқы өнімдерімен жұмыс істейтін станциялар. Пецтің оңтүстік орналасуы мен ұзақ күн сәулесіне байланысты елдегі ең ірі күн батареясы да осында орналасқан, ол жылына шамамен 10 МВт энергия өндіруге қабілетті. Күн электр станциясын MVM Hungarowind (MVM тобының бір бөлігі) басқарады. Пец көрме және конференция орталығы халықаралық көрмелер мен конференциялар өткізуге арналған алаңды ұсынады.

Historically Pécs was well known in Hungary for its industry with several factories, but after the fall of the Iron Curtain many have not managed the economic transition well and went bankrupt (e. g. Pécsi Kesztyűgyár, Pécsi Bőrgyár, Littke Pezsgőgyár etc.). Until some years ago, it had a coal and uranium mine, now only its sand mine exists and is operated by the Hungarian owned Quartz mining company. The nationally (and to a limited extent internationally) famous porcelain factory, the Zsolnay Porcelain is the greatest pride of Pécs. The walls and roofs of several public and private buildings in the city are decorated with the company's porcelains contributing to Pécs's unique cityscape. The Pécsi Sörfőzde (Pécs Brewery) is one of the four main Hungarian breweries (the others being Dreher Breweries, Borsod Brewery, Heineken Hungária), but the only one of them owned fully by Hungarians. It produces a special beer, that is known for not being strained before bottling. The Hungarian textilmanufacturer Rovitex Hungária, the American crane manufacturer Terex, the Hungarian scale manufacturer Pécsi Mérlegstúdió, the Hungarian furniture manufacturer Megyeri Bútor, the Hungarian cutting tool manufacturer FORSZ, the German switchboard manufacturer HB Kapcsolószekrénygyártó (part of the Bader Gruppe), the Hungarian recycling company Alcufer, the Hungarian agricultural vehiclemanufacturer HIDROT, the Hungarian animal husbandry tool manufacturer Önitató, the tobacco factory Pécsi Dohánygyár (owned by British American Tobacco), the Hungarian automotive spare parts manufacturer Matro, the Hungarian safe manufacturer Strauss Metal, the Hungarian packaging machine manufacturer SOMAPAK, the Hungarian plastics producer Termoplast, the Bocz Printing House, the Hungarian pickles manufacturer Babina, the Hungarian plastic product manufacturer Karsai Pécs, the Hungarian metal manufacturer Riner Metal based there and have their production facilities in the city. There is a gradual development of modern high tech industry, with Finnish electronics manufacturing company Elcoteq the largest industrial employer in the city, the Hungarian Z Elektronika electronics manufacturer and the Hungarian TG Netcom IT network manufacturer. The German transportation company, Dachser has a logistics centre in Pécs. The Biokom waste management and recycling company (owned by the city) is responsible for the transport and recycling of waste in the whole territory of Pécs and the surrounding areas. The energy used in the settlement is produced mainly by the two biomass power plants of Pannonpower (part of Veolia) which consists of a 49,9 MW woodchip fired and a 35 MW agricultural by product fired powerplants. The country's largest solar cell field is also in Pécs, thanks to the city's southern location and longer sunny hours, which can produce about 10 MW energy a year. The solar power plant is operated by MVM Hungarowind (part of the MVM Group). The Expo Center Pécs Exhibition and Conference Centre provides place for international exhibitions and conferences.

Білім

Пец университетінің негізін 1367 жылы Венгрияның Людовик I патша қалаған. Бұл Венгрияның ең көне университеті және Еуропаның алғашқы университеттерінің бірі. Жақында университет екіге бөлінген болатын: медицина және ортодонтия салалары үшін POTE (Пец медицина университеті, қазір Медицина факультеті деп аталады) және басқа да мамандықтар үшін JPTE (Янус Паннониус ғылым университеті). POTE жалпы медицина және стоматология бойынша үлкен ағылшын тіліндегі бағдарламаны (Америка, Азия, Африка және Еуропа елдерінен, оның ішінде көптеген скандинавиялық студенттер) және жаңа неміс тіліндегі бағдарламаны ұсынады. 2000 жылдың 1 қаңтарында бұл екі университет Пец университеті (қысқартылған атауы: PTE – Пец ғылым университеті, University of Pécs) деген атаумен біріктірілді. Бүгінде Пец университеті Венгриядағы ең халықаралық деңгейдегі университеттердің біріне айналды, оның барлық студенттерінің шамамен 20000-ының арасында 5000-ға жуық шетелдік студент оқиды (шамамен 25%).

Теміржол

Печ Пуштасзаболц арқылы Будапешт қаласына қосылған, сондай-ақ Мохач және Нагиканиза қалаларымен тікелей байланысы бар. Ференц Пфафф жобалаған бас теміржол вокзалы 1900 жылы салынды және 2008 жылы ескерткіш ретінде тіркелді. Ғимараттың өзі Ренессанс эклектизмі стилінде салынған, оның фасадында Армин Клейн салған, ал Золнай фабрикасы жасаған Джеймс Уатт пен Джордж Стивенсонның бейнеленген рельефтері бар. Теміржол вокзалының алдындағы алаңда автобус терминалы, аялдама және такси тұрағы бар көптеген көліктер торабы орналасқан.

Трамвай

1914 жылдан 1960 жылға дейін қалада трамвай қызмет еткен.

Автобустар

Автобустар қаладағы басты қоғамдық көлік құралы болып табылады.

Әуежай

2006 жылдың наурыз айында Печ қаласында Печ Погань халықаралық әуежайы ашылды. Оның негізгі трафигі шағын чартерлік рейстермен қамтамасыз етіледі.