Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Батыс Трансдунайдағы аймақ, Венгрия
қаласы
Place in Western Transdanubia, Hungary
the city
Сопрон (; Оденбург, ) – Австрия шекарасында, Неузидль/Ферте көліне жақын орналасқан Венгрия қаласы.
Sopron (; Ödenburg, ) is a city in Hungary on the Austrian border, near Lake Neusiedl/Lake Fertő.
Ежелгі заман - 13 ғасыр
Қазіргі Батыс Венгрия аймағы Рим империясының провинциясы болған кезде, Скарбантия деген қала осы жерде болған. Оның форумы қазіргі Сопрон қаласының бас алаңы орналасқан жерде еді. Ұлы көш-қон дәуірінде Скарбантия құлап, қараусыз қалған деп есептеледі. Венгрлер келгенде қала қираған халде еді. 9-11 ғасырларда венгрлер ежелгі римдік қала қабырғаларын нығайтып, қамал салды. Қалаға Супрун есімді қамал күзетшісінің құрметіне венгр тілінде ат қойылды. 1153 жылы ол маңызды қала ретінде айтылды. 1273 жылы Богемия королі Отакар II қаланы басып алды. Ол Сопрон ақсүйектерінің балаларын кепіл ретінде алып кеткенімен, Венгрия королі Ладислав IV әскерлері келгенде қала қақпаларын ашты. Ладислав Сопронға еркін патшалық қала мәртебесін беріп сыйлады.
When the area that is today Western Hungary was a province of the Roman Empire, a city called Scarbantia stood here. Its forum was located where the main square of Sopron can be found today. During the Migration Period, Scarbantia was believed to be deserted. When Hungarians arrived in the area, the city was in ruins. From the 9th to the 11th centuries, Hungarians strengthened the old Roman city walls and built a castle. The city was named in Hungarian after a castle steward named Suprun. In 1153, it was mentioned as an important city. In 1273, King Otakar II of Bohemia occupied the castle. Even though he took the children of Sopron's nobility with him as hostages, the city opened its gates when the armies of King Ladislaus IV of Hungary arrived. Ladislaus rewarded Sopron by elevating it to the rank of free royal town.
16-19 ғасырлар
Венгрияның Османдық шапқыны кезінде Осман түріктері 1529 жылы қаланы қиратты, бірақ оны жаулап алмады. Көптеген венгрлер жаулап алынған аймақтардан Сопронға қашып келді, соның нәтижесінде қаланың маңызы артты. Османдықтар Орталық Еуропаның көп бөлігін басып алғанмен, Балатон көлінің солтүстігіндегі аймақ Венгрия Корольдігінің құрамында қалды (1538–1867) (Балатон мен Драва арасындағы басқарушылық). 1676 жылы Сопрон өртенді. Қазіргі қала келесі он жылдықтарда, қираған ортағасырлық ғимараттардың орнына барокко стиліндегі ғимараттар салынғанда пайда болды. Сопрон Сопрон округінің орталығы болды. Шамамен 1850 жылы қала Эденбург округінің орталығы болды. 1867 жылғы келісімнен бастап 1918 жылға дейін қала (қос тілді атауымен Сопрон – Эденбург деп белгіленген) Габсбургтер басқарған Венгрия Корольдігінің құрамына кірді.
During the Ottoman occupation of Hungary, the Ottoman Turks ravaged the city in 1529, but did not occupy it. Many Hungarians fled from the occupied areas to Sopron, and the city's importance grew. While the Ottomans occupied most of Central Europe, the region north of Lake Balaton remained in the Kingdom of Hungary (1538–1867) (captaincy between Balaton and Drava). In 1676, Sopron was destroyed by a fire. The modern city was born over the next few decades, when Baroque buildings were built to replace the destroyed medieval ones. Sopron became the seat of the comitatus Sopron. The town was the seat of the Ödenburg comitat near 1850. After the compromise of 1867 and until 1918, the city (known with the dual bilingual name of
Sopron Ödenburg) was part of the Habsburg ruled Kingdom of Hungary.
ХХ ғасырдан бүгінгі күнге дейін
Австро-Венгрия империясының ыдырауынан кейін этникалық немістер төрт батыс венгриялық округтің бөліктерін мекендеді: Поцсони (неміс тілінде Прессбург; чех/словак тілінде Братислава), Вас (Айзенбург), Сопрон (Оденбург) және Мосон (Визелбург). Бұл округтердің неміс тілінде сөйлейтін бөліктері бастапқыда 1919 жылғы Сен-Жермен-ан-Лай келісімі бойынша Австрияға берілді. Жергілікті наразылықтар мен Италияның Венеция протоколы арқылы жасаған дипломатиялық араласудан кейін, Сопронның Венгрия құрамындағы мәртебесі (жанындағы сегіз ауылмен бірге) 1921 жылдың 14 желтоқсанында өткен даулы жергілікті референдумда шешілді, онда дауыс бергендердің 65% Венгрияны қолдады. Осыдан бері Сопрон «Civitas Fidelissima» («Ең адал қала», A Leghűségesebb Város) деп аталады, ал референдум күні қалалық мереке ретінде тойланады. Дегенмен, Вас, Сопрон және Мосон округтерінің батыс бөліктері Австрияға қосылып, қазір Австрияның Бургенланд федералды штатын құрайды, ал Прессбург/Позсони Чехословакияға берілді. Сопрон Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ауыр зардап шекті және бірнеше рет бомбаға ұшырады. 1945 жылдың 1 сәуірінде Совет Қызыл Армиясы қаланы басып алды. Сопрон қаласы мен Сопронбанфальва ауылы 20 ғасырдың басында бірігіп дамуға бағытталды, 1950 жылы біріктірілді және осы уақыттан бері аймақтар біріккен.
Following the breakup of the Austro Hungarian Empire, ethnic Germans inhabited parts of four western Hungarian counties: Pozsony (Pressburg in German; Bratislava in Czech/Slovak), Vas (Eisenburg), Sopron (Ödenburg) and Moson (Wieselburg). The German inhabited parts of those counties were initially awarded to Austria in the Treaty of Saint Germain en Laye (1919). After local unrest and Italian diplomatic mediation in the Venice Protocol, Sopron's status as part of Hungary (along with that of the surrounding eight villages) was decided by a controversial, local plebiscite held on December 14, 1921, with 65% voting for Hungary. Since then Sopron has been called Civitas Fidelissima ("The Most Loyal Town", A Leghűségesebb Város), and the anniversary of the plebiscite is a city holiday. However, the western parts of Vas, Sopron and Moson counties joined Austria and now form the Austrian federal state of Burgenland, and Pressburg/Pozsony was awarded to Czechoslovakia. Sopron suffered greatly during World War II and was bombed several times. The Soviet Red Army captured the city on April 1, 1945. The city of Sopron and the village of Sopronbánfalva began to stretch towards each other at the beginning of the 20th century, they unified in 1950 and since the areas have merged.
Шарап өндіру
Сопрон – маңызды шарап өндіретін аймақ, Венгрияда қызыл және ақ шараптарды өндіретін сирек аймақтардың бірі. Жүзімнің ішінде қызыл шарап үшін Kékfrankos, ал ақ шарап үшін Traminer (Gewürztraminer) түрлері бар. Климаты көршілес Австрияның Бургенланд шарап өсіру аймағына ұқсас, сонымен қатар бірнеше шарап өндіруші екі елде де шарап жасап шығарады. Көк франк (= Kékfrankos, Blaufränkisch), Traminer және Green Veltliner (= Zöld Veltelini, Grüner Veltliner) Сопронның танымал шараптары. Сопронның Көк франк және Pinot Noir шараптары ерекше құрметке ие. Габсбург монархиясы кезеңінде Сопрон аймағындағы этникалық неміс шарапшылары Понцихтер деп аталған.
Sopron is a significant wine producing region, one of the few in Hungary to make both red and white wines. Grapes include Kékfrankos for red wine and Traminer (Gewürztraminer) for white wine. In climate it is similar to the neighbouring Burgenland wine region in Austria, and several winemakers make wine in both countries. Blue Frankish (= Kékfrankos, Blaufränkisch), Traminer, and Green Veltliner (= Zöld Veltelini, Grüner Veltliner) are well known Sopron wines. Sopron's Blue Frankish and Pinot Noir wines are particularly prized. The group of ethnic German wine growers in the Sopron area in the Habsburg Monarchy were the so called Ponzichter.
Демография
1910 жылы Сопронда 33 931 тұрғын болды (51% неміс, 44,3% венгр, 4,7% басқа). Діндер: 64,1% рим-католик, 27,8% лютеран, 6,6% яһуди, 1,2% кальвинші, 0,3% басқа. 2001 жылы қалада 56 125 тұрғын болды (92,8% венгр, 3,5% неміс, 3,7% басқа). Діндер: 69% рим-католик, 7% лютеран, 3% кальвинші, 8,1% атеист, 11,9% жауап бермеген, 1% басқа.
In 1910, Sopron had 33,931 inhabitants (51% German, 44.3% Hungarian, 4.7% other). Religions: 64.1% Roman Catholic, 27.8% Lutheran, 6.6% Jewish, 1.2% Calvinist, 0.3% other. In 2001, the city had 56,125 inhabitants (92.8% Hungarian, 3.5% German, 3.7% other). Religions: 69% Roman Catholic, 7% Lutheran, 3% Calvinist, 8.1% Atheist, 11.9% no answer, 1% other.
Сәулет
Қаланың ескі бөлігінің сәулеті оның ұзақ тарихын көрсетеді; Рим империясының қабырғалары мен негіздері әлі де жиі кездеседі, ортағасырлық, Ренессанс және барокко стиліндегі көптеген құрылыстармен қатар, олар көбінесе көркемдікпен әшекейленген, ғасырлар бойы тұрақтылық пен гүлденуді көрсетеді. Сонымен қатар, қалада бұрынғы еврей қауымының ескі синагогасы және қалдықтары бар, олар 16 ғасырда қуылған. Далошегиде 165 метрлік FM/теледидарлық хабар тарату мұнарасы орналасқан, ол "Ракета" (венгр тілінде – зымыран) деп аталған.
The architecture of the old section of town reflects its long history; walls and foundations from the Roman Empire are still common, together with a wealth of Medieval, Renaissance, and Baroque structures, often artistically decorated, showing centuries of stability and prosperity. There is an old synagogue and other remains from the town's former Jewish community, which was expelled in the 16th century. On Daloshegy, there is a 165 metre tall FM /TV broadcasting tower, nicknamed "Rakéta" (Hungarian for rocket).
Спорт
Әйелдер баскетбол командасы Sopron Basket – Венгрия тарихындағы ең табысты баскетбол командаларының бірі, олар 15 рет ұлттық чемпионатты жеңіп алған. Еуропада да сәтті өнер көрсетіп, 2022 жылы Евролига турнирін ұтты. МФК Сопрон – Сопрон қаласындағы футбол командасы. Осы клубтың жалғасы – Soproni VSE.
The women's basketball team Sopron Basket is one of the most successful Hungarian basketball team in the history with 15 National titles and they success in Europe, in 2022 they won EuroLeague. MFC Sopron was a football team based in Sopron. The successor of the club is Soproni VSE.