Кіріспе

Zalaegerszeg (Залаэгерсег) - Батыс Венгриядағы Зала облысының әкімшілік орталығы.

Орналасқан жері

Залагерцег Зала өзенінің жағасында, Словения және Австрия шекараларына жақын, сондай-ақ Будапешттен батыс-оңтүстік-батысқа қарай жолмен орналасқан.

Тарих

Археологиялық қазбалардың мәліметтеріне сәйкес, бұл аймақ Жоғарғы Палеолит дәуірінде қоныстанған (Зала округындағы ең ежелгі табылған ошақтар). Кейін бұл жерді кельт тайпалары мекендеген. Қала туралы алғашқы жазбаша куәліктер Egerscug (1247) және Egerszeg (1293) аталымдарында кездеседі; атауының мағынасы «шаған бұрышы» дегенді білдіреді және бұл қаланың екі өзен қиылысқан жерде орналасқандығына сілтеме болуы мүмкін. 1266 жылы король Бела IV қаланы Веспрем діни округіне сыйға тартып, оны шіркеудің меншігіне айналдырды. Алайда, Эгерсег Веспремнен шалғай орналасқандықтан, қала төлеген салықтар көбінесе жергілікті билеушілердің, мысалы, Кессеги әулетінің қалтасына түсетін. 14 ғасырда Эгерсег аймақтағы ең ірі қала болды. 1368 мен 1389 жылдар аралығында ол қысқа мерзімге патшалық қала мәртебесіне ие болды, содан кейін Сигизмунд I оны Канизай әулетіне сыйлады, олар оны Веспрем епископымен басқа қалаға айырбастады. Залагерсег 1848 жылға дейін олардың меншігінде болды. 1381 жылы қалада тас шіркеу салынды. 1421 жылы Эгерсегке оппидум мәртебесі берілді, бұл олардың жылына бір рет салық төлеуіне және азаматтардың өз судьяларын сайлауына мүмкіндік берді. Халық саны жылдам өсті, ал 16 ғасырда Эгерсег Зала округінің де-факто орталығына айналды. 1530 жылдары даму тоқтап қалды. Корольдің билігі әлсірегенін пайдаланып, айналасындағы жерлердің иелері қалаға жиі шабуыл жасады, ал 1526 жылы Мохач шайқасынан кейін Осман империясы Венгрияны басып ала бастады. 1568 жылдан бастап қала бекітілді, қамал салынды. Осман әскері 1570 жылдардың соңында қалаға алғаш рет шабуыл жасады, бірақ оны басып ала алмады. Каниза Осман империясының қол астына өткеннен кейін Эгерсегтің стратегиялық маңызы артты, бірақ 1616 жылы қамал қатты зақымданды және 1664 жылы Осман әскері оны қысқа мерзімге басып алды. Қала тұрғындары соғыстан ғана емес, індеттер мен ауыр салықтардан да зардап шекті. Эгерсег, округтің шетінде орналасқан болса да, 18 ғасырда оның астанасына айналды, себебі кеңестер әрқашан сол жерде өткізілетін, Осман дәуіріндегі маңыздылығы және басқа Зала қалаларынан айырмашылығы, жергілікті билеушінің меншігі болмады. Округ әкімшілігінің ғимараты 1730 және 1732 жылдар аралығында барокко стилінде салынды және ұзақ уақыт бойы қаладағы жалғыз маңызды ғимарат болды. 1760 жылдары үлкен шіркеу мен казарма салынды. Қала тұрғындарының көпшілігі әлі күнге дейін тас үйлермен қамтамасыз етілмеген, ал 1826 жылға дейін өрттер қаланы жиі қиратты, содан кейін тас үйлер салынды. 19 ғасырдың басына дейін қалада аз ғана қолөнершілер мен саудагерлер болды, өйткені олар қалаға иелік ететін епископқа салық төлеуге міндетті болды. 1830 жылдары көбінесе католик қала тұрғындарының 10% еврейлерді құрады, бірақ олар да сауданы дамытуға үлкен үлес қоспады. Осы себепті, қала әкімшілік орталығы болғанымен, экономикалық және мәдени жағынан маңызды болған жоқ. Бұл қалада 3500 тұрғын болса да, тек екі бастауыш мектеп болды. Округтың мәдени орталықтары Каницца және Кештели болды. Залагерсег 1848-1849 жылдардағы революция мен азаттық күресінде елеулі рөл атқармады. 1870 жылы қала мәртебесін жоғалтып, ауылға айналды, бұл оның беделінің төмендеуіне әкелді, тіпті Нагиканиза қала мәртебесін сақтап қалды. 1885 жылдың 31 мамырында Залагерсег қайтадан қала мәртебесін алды. 1887 жылы Ола ауылы қала құрамына қосылды. 1890 жылы Укк пен Чсактёрня (қазіргі Чаковец) арасындағы темір жол желісі Залагерсегті елдің темір жол жүйесіне қосты. 1895 жылы бірнеше жаңа ғимараттар салынды, соның ішінде жаңа орта мектеп, қалалық әкімдік, қонақ үй, балабақша және кірпіш фабрикасы, бірақ қала қарызға батып, мэр Кароли Ковач отставкаға кесуге мәжбүр болды. Оның ізбасары Лайос Ботфи қарызды азайтып, қаланың дамуын жалғастыра алды, бірақ 20 ғасырдың басында Залагерсег әлі де басқа округтерден артта қалды. Венгрия парламентінің депутаты Жозеф Фаркас де Болдогфа, өте толерантты және жауапты депутат болғанымен, терең католиктік және монархистік көзқарасқа ие адам болды: 1901 жылдың 12 желтоқсанында Жозеф Фаркас де Болдогфа Будапештке делегацияны Барон Гюла Влассикс де Заланкеменмен (1852-1937) кездесуге алып барды, ол Дін және Білім министрі болып қызмет еткен, Залагерсегтегі еврей қауымының жағдайымен жақсы таныс екенін ескере отырып, қалада синагог салуға қолдау көрсетуді сұрады. Осы келіссөздерден кейін бірнеше жыл өткен соң, 1904 жылы Залагерсег синагогасы аяқталды. 1920 жылдары өркендеу қайтадан келді; жаңа ғимараттарға жаңа пошта кеңсесі, теміржол вокзалы, өрт сөндіру бөлімінің кеңсесі, полиция штабы, Нотр-Дам орденінің монастыры және барокко стиліндегі синагог кірді. Екінші дүниежүзілік соғыстағы ең ауыр шығын – 1221 еврей азаматының Аушвицке жер аударылуы болды. Қала 1945 жылдың 28 наурызында Кеңес әскерінен нацистерден азат етілді. 1949 жылғы кезекті жергілікті сайлауда Коммунистік партияның жергілікті ұйымы дауыстардың шамамен 10% ғана жинады, бірақ олар қала басшылығына ие болды. 1950 жылдары маңызды өзгерістер болды. Залагерсег тоқыма фабрикасының салынуымен және 1952 жылы мұнай қорларының табылуымен көбірек өнеркәсіптік сипатқа ие болды. Темір жол желісі де кеңейтілді. Көптеген жұмысшылар жақын ауылдардан жұмысқа келді, өйткені қалада пәтер табу өте қиын болды, сондықтан Залагерсег тұрғындарының көпшілігі (әсіресе социалистік жүйеге қарсы деп саналғандар) көшірілуге мәжбүр болды. Қала тұрғындары 1956 жылғы революцияға қатысты. Қаладағы революция 26 қазан күні басталды. Коммунистік жергілікті үкімет Кёрмендке қашып кетті, ал Кеңес әскері келгенге дейін (4 қараша) қала Революциялық Кеңес тарапынан басқарылды. 1960 және 1970 жылдары қала демографиялық жарылысқа ұшырады. Көптеген жаңа пәтерлер салынды, жаңа тұрғындар көшіп келді, ал өсіп келе жатқан қала айналасындағы көптеген ауылдарды (Csácsbozsok, Botfa, Zalabesenyő, Bazita, Andráshida және Pózva) сіңіріп алды. Бұл қарқын азайғанмен, қала Боцфөлде және Багод елді мекендеріне қарай кеңейуде. Социализм аяқталғаннан кейін Залагерсег басқа қалалар сияқты экономикалық дағдарысқа ұшырамады. 1990 жылдары қалаға қарқынды даму келді. Залагерсег 1983 жылы Әлемдік бағытталған спорт жарыстарын қабылдады. 2001 жылы Залагерсег Орталық Еуропалық Информатика Олимпиадасын (CEOI) қабылдады. Залагерсег 2004 жылы Еуропа әйелдерінің қол добы чемпионатының алдын ала раундысын, 2005 жылы 19 жасқа дейінгі Еуропа әйелдерінің футбол чемпионатын және 2005 жылы Еуропа фехтовальдық чемпионатын қабылдады.

Климат

Залагерзегтің климаты мұхиттық климат (Köppen Cfb) болып саналады. Жылдық орташа температурасы , ең ыстық шілде айы , ең суық қаңтар айы . Жылдық жауын-шашын мөлшері , оның ішінде маусым айы ең ылғалды , ал қаңтар айы ең құрғақ . Жыл бойындағы ең жоғары температура 1996 жылдың 10 ақпанында тіркелген , ал ең төменгі температура 2013 жылдың 8 тамызында тіркелген .

Демография

2001 жылы Залагершегте 61 654 адам тұрды (95,5% - венгрлер, 1% - цығандар, 0,4% - немістер). Діндер таралуы: 71,1% - католиктер, 3,8% - кальвинистер, 1,6% - лютерандар, 11,6% - дінсіздер (2001 жылғы халық санағы).