Капошвар – Венгрия қаласы, Будапешттен оңтүстік-батыста орналасқан. Тарихы сауда орталығы болған, қазір теміржол торабы. Су тасқынынан қорғану шаралары бар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
География
Капошвар Капос өзені мен Зселиц ормандары айналасындағы сыртқы Сомоги аймағының төбелерімен қоршалған. Ол Будапешттің оңтүстік-батысында орналасқан. Тарихи тұрғыдан алғанда, Капошвар Капос өзені арқылы келген сауда жолдарының тоғысқан жері болды. Өзен өзен аңғары аймағы үшін де қауіп тудырды, сондықтан қауіпті азайту мақсатында су тасқынынан қорғану шаралары салынды. Бүгінде қала теміржол және басқа да көліктер үшін, соның ішінде Будапешттен Жерорта теңізіне дейінгі Еуропа теміржол желісі үшін дамып келе жатқан ірі торап болып табылады.
Kaposvár is surrounded by the hills of the outer Somogy area around the Kapos river and the forests of Zselic. It lies southwest of Budapest. Historically, Kaposvár was a crossroads for trade which arrived by the Kapos river. The river also posed a hazard to the river valley region, and flood defense mechanisms were constructed to reduce the threat. Today, the city is a growing junction for railways and other transportation, such as the European Railway line from Budapest towards the Mediterranean Sea.
Климат
Капошвардың климаты мұхиттық климат (Köppen Cfb) болып саналады, ылғалды субтропиктік климатпен (Köppen Cfa) жақын шектесетін. Жылдық орташа температурасы , ең ыстық айы шілдеде , ал ең суық айы қаңтарда болады. Жылдық жауын-шашын мөлшері , оның ішінде маусым айында ең көп жауын-шашын жауады – , ал қаңтар айында ең азы – . Жыл бойындағы ең жоғары және ең төмен температуралар 2012 жылдың 8 ақпанында тіркелген -тан бастап, 2007 жылдың 20 шілдесінде тіркелген -қа дейін ауытқып отырады.
Kaposvár's climate is classified as oceanic climate (Köppen Cfb) closely bordering on a humid subtropical climate (Köppen Cfa). Among them, the annual average temperature is , the hottest month in July is , and the coldest month is in January. The annual precipitation is , of which June is the wettest with , while January is the driest with only The extreme temperature throughout the year ranged from on February 8, 2012 to on July 20, 2007.
Венгрияға дейінгі жаулап алу
Аңыз бойынша, Капошвар аймағы шамамен б.з.д. 5000 жылдан бері қоныстанған, ал қаланың өзі жеті төбеде салынған. Шамамен б.з.д. 400 жылға дейін, кельт тайпалары аймақтың көп бөлігін мекендеген. 9 жылдан 433 жылға дейін, ол Рим провинциясы Паннонияның бір бөлігі болды. Римдіктердің шығуынан кейін, герман, иллириялық және басқа да тайпалар аймақта қоныстанды. 900 жылға қарай, аймақта славян және неміс ауылдары болған.
According to legend, the area of Kaposvár has been inhabited since around 5,000 BCE and the city itself was founded on seven hills. By around 400 BCE, Celtic tribes populated most of the area. From around 9 AD to 433 AD, it was a part of the Roman province of Pannonia. After the Roman withdrawal, tribes of Germans, Illyrians, and other groups inhabited the area. By 900 AD, there were Slavic and German villages in the area.
Орта ғасырлар
Елді мекеннің атауы алғаш рет 1009 жылы «Капос» деп тіркелген. Бұл туралы Печ Рим-католик діншілігінің шекарасын белгілеген Әулие Стефанның құрылтай шартында жазылған. 1061 жылы Сомоги облысының басшысы Атха осы елді мекенде бенедиктин монастырына негіз салды. Капостағы алғашқы қамал 1200 жылдары король Бела IV Венгрияға монғол шапқыншылығына жауап ретінде салдырған.
The name of the settlement was first recorded in 1009 as Kapos in Saint Stephen's memorandum of association, which established the borders of the Roman Catholic Diocese of Pécs. In 1061, Atha, the lord lieutenant of Somogy, founded a Benedictine monastery in the settlement. The first castle in Kapos was built in the 1200s by King Béla IV in response to the Mongol invasion of Hungary.
Осман билігі
Мохач шайқасынан кейінгі онжылдықтарда Сүлейменнің Осман әскерлері аймақты басып алып, бес күндік қоршаудан соң 1555 жылдың қыркүйегінде қаланың қамалын жаулады. Османдықтар қаланы 131 жыл бойы басып алып, оны әскери лагерь және кішкентай әкімшілік орталық ретінде пайдаланды. 1686 жылы Габсбург әскерлері Османдықтардан қамалды, қаланы және оның төңірегін қайта басып алды.
In the decades after the Battle of Mohács, Ottoman troops of Suleiman occupied the area, capturing the city's castle in September 1555 after a five day siege. The Ottomans occupied the city for 131 years, using it as a military camp and small administrative center. In 1686, Habsburg troops reconquered the castle, city, and its surrounding area from the Ottomans.
Габсбургтердің билігі
XVIII ғасырдың басында қала төмендеу кезеңіне енді. Капос қамалы 1702 жылы Габсбургтар тарапынан қиратылып, қалған құрылыстар Ракоццидің Тәуелсіздік соғысында жойылды. Эстерхази әулеті қаланы қайта жаңғыртуға және қоныстандыруға біршама жауапты болды. Капошвар 1703 жылы жәрмеңкелер өткізу құқығын алды, 1715 жылы алғашқы мектеп салынды, ал 1748 жылы жаңа шіркеу бой көтерді. 1749 жылы қала округ орталығы болып бекітілді және содан бері округтың бас қаласы болып табылады. 1710 мен 1780 жылдар аралығында қала халқы екі есеге артты. 1800 жылдары Капошвар Буда мен Загреб арасындағы теміржол бағытындағы орналасуының арқасында өнеркәсіптік орталыққа айналды. Сондай-ақ, 19 ғасырда қалада дәріхана, аурухана және округтік кітапхана сияқты жаңа медициналық және мәдени ошақтар ашылды. Осы кезеңде қала орталығы да дамыды, округ әкімшілігі мен қалалық әкімшіліктің ғимараты салынды.
At the beginning of the 18th century, the city entered into a period of decline. The castle of Kapos was razed by the Habsburgs in 1702, and the remaining structures were destroyed in Rákóczi's War of Independence. The Esterházy family was responsible in part for the reconstruction and resettlement of the city. Kaposvár gained the right to hold markets in 1703, the first school was built in 1715, and a new church was built in 1748. In 1749, it was designated as the county seat and since then it has been the chief town of its county. Between 1710 and 1780, the population of the city doubled. In the 1800s, Kaposvár developed into an industrial hub, in part because of its location on the railway line between Buda and Zagreb. Also during the 19th century, new medical and cultural institutions were founded in the city such as a pharmacy, general hospital, and county library. The city center also developed during this period, with the construction of the county hall and town hall.
Венгрия революциясы
Капошвар тұрғындары 1848 жылғы Венгрия революциясын қолдады және қала Габсбургтерге қарсы көтерілді. Қала бастапқыда Габсбургтер тарапынан басылып алынды, бірақ көтерілісшілер ақыры оны өз бақылауына алды. Капошвар шерифі Гаспар Нослопи аумақтық әскерге жетекшілік етіп, үш айға Сомоги округін бақылауына алды. Дегенмен, тәуелсіздік күресі сәтсіз аяқталып, қала қайтадан шетелдік үстемдікке түсті.
The citizens of Kaposvár supported the Hungarian Revolution of 1848, and the city rose up against the Habsburgs. The city was initially occupied by the Habsburgs, but the insurrectionists eventually took control. The sheriff of Kaposvár, Gáspár Noszlopy, led a territorial army and took control of Somogy County for three months. However, the independence movement failed and the city again fell under foreign rule.
Австрия-Мажарстанның билігі
Аустрия-Мажарстан үкімшілігі кезінде Капошвар өсіп, дамуын жалғастырды. Донер ауданы Капос өзенінің оңтүстік жағында құрылды, ал 1866 жылы газет және казино ашылды. 1872 жылы қаладан өтетін теміржол желісі салынып аяқталды, бұл бұрынғы желілер қаланың шетіне ғана жеткенімен қарама-қарсы болды. 20-шы ғасырдың басында қалада көптеген өнеркәсіптік компаниялар орналасты, оның ішінде ірі қант фабрикасы және астық өңдеу зауыты болды. Қала ауыл шаруашылығы өндірісінен көшіп, қалалық аумағы кеңейді. 1895 жылдан 1911 жылға дейін қала әкімі болған Истван Немет кезінде алғашқы жоспарланған қала құрылысы жүзеге асырылды. Осы кезеңде қаланың мәдени өмірі де дамыды. Оның алғашқы күнделікті газеті – «Сомоги Хирлап» 1904 жылдың сәуір айында жарық көрді. 1911 жылдың қыркүйегінде сол кезде Венгриядағы ең ірі және ең заманауи театр болып саналатын жаңа театр ашылды. Бұған қоса, қалада кино өркендеді және 1900-шы жылдардың басында үш кинотеатр ашылды.
Under Austro Hungarian rule, Kaposvár continued to grow and develop. The Donner district was established on the south side of the Kapos river, and a newspaper and casino were established in 1866. In 1872, a rail line was finished which ran through the city, as opposed to previous lines which only reached its outskirts. By the turn of the 20th century, numerous industrial companies were based in the city, including a large sugar factory and grain processing plant. The city shifted from agricultural production, and its urban area grew. The first planned city development was constructed while István Németh was mayor of the city from 1895 to 1911. The cultural portfolio of the city grew at this time as well. The Somogyi Hírlap, its first daily newspaper, was first issued in April 1904. In September 1911, a new theater opened, which was the largest and most modern theater in Hungary at the time. Additionally, film prospered in the city, and three cinemas were opened in the first decade of the 1900s.
20 ғасыр
Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Капошвар қиындықтарға тап болды, қалада ереуілдер мен солшыл идеялар күшейді. 1918-1920 жылдардағы революциялар мен араласу кезеңінде ауыл шаруашылығы бірлестіктері құрылды және өнеркәсіптік кәсіпорындар социалистендірілді. Бірақ революция сәтсіз аяқталып, қала тағы да құлдырауға ұшырады. 1930 жылдары Капошвар өнеркәсіптік қаладан сауда және әкімшілік орталыққа айналды. Екінші дүниежүзілік соғыс қалаға жеткенде, шамамен мың тұрғын қаза тапты немесе хабарсыз жоғалып кетті. 1944 жылдың наурыз айында неміс әскері қалаға кіріп, еврей халқын депортациялады. 1944 жылдың желтоқсан айында совет әскерлері қаланы басып алды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Капошвар жылдам қалпына келді, себебі соғыс инфрақұрылымға көп зиян келтірмеді. Коммунистік партия және Ел партиясы сияқты жаңа саяси партиялар құрылды. Коммунистік үкімет кезінде социалистік индустрияландыру басталды, жаңа тоқыма фабрикасы, ет комбинаты және электр станциясы салынды. Алайда, қаладағы көптеген шағын кәсіпорындар жойылды. 1956 жылы Капошвар советтерге қарсы венгр революциясына қатысты, бірақ 4 қарашада совет танктері көтерілісті жандырып жіберді. 1956 жылғы революциядан кейін қаланың әкімшілік шекарасы кеңейді, 1950 жылы Капоссентжакаб, 1970 жылы Капосфюред және Топонар, ал 1973 жылы Тёречке сияқты көршілес муниципалитеттер қосылды.
During World War I, Kaposvár experienced hardship, and strikes and left wing ideas gained traction in the city. During the period of Revolutions and interventions from 1918 to 1920, agricultural associations were formed and industrial plants were socialized. However, the revolution ultimately failed and the city again fell into recession. In the 1930s, Kaposvár transitioned from an industrial city to a commercial and administrative center. When World War II reached the city, almost one thousand inhabitants were killed or disappeared. In March 1944, German soldiers entered the city and deported its Jewish population. In December 1944, Soviet troops captured the city. After World War II, Kaposvár was able to recover quickly because the war did not cause much infrastructural destruction. New political parties formed, such as the Communist Party and Country Party. Under Communist rule, socialist industrialization commenced, with a new textile factory, meat plant, and electrical site. However, much of the small industry in the city disappeared. In 1956, Kaposvár joined the Hungarian revolution against the Soviets, but on 4 November Soviet tanks put down the insurrection in the city. After the 1956 revolution, the city's administrative border grew, and it incorporated several neighboring municipalities including Kaposszentjakab in 1950, Kaposfüred and Toponár in 1970, and Töröcske in 1973.
Демография
Капошвар – Сомоги облысының ең көп халқы бар қаласы және Печтен кейін Оңтүстік Трансдунайдағы ең көп халқы бар екінші қала. 2011 жылғы халық санауы бойынша, халқының көп бөлігі венгрлер (85,6%). Ең ірі этникалық азшылық – рома халқы (2,2%), екіншісі – немістер (1,1%), ал үшіншісі – хорваттар (0,2%).
Kaposvár is the most populous city in Somogy County and the second most populous city in Southern Transdanubia after Pécs. The majority of its population is Hungarian (85.6%), according to the 2011 census. The largest minority ethnic group is the Roma (2.2%), the second largest are the Germans (1.1%) and third are the Croats (0.2%).
Экономика
Капошвар әлі де өнеркәсіптік қала және австриялық Wolf System үй салу компаниясы, венгр ауыл шаруашылығы компаниясы KITE, түрік тоқыма өндірушісі Metyx және елдегі жалғыз қант фабрикасы Magyar Cukor Zrt. сияқты компанияларға үй иесі болып табылады.
Kaposvár is still an industrial city and is home to companies such as the Austrian house construction company Wolf System, the Hungarian agricultural company KITE, Turkish textile producer Metyx. and the only sugar factory in the country Magyar Cukor Zrt.
Спорт
Капошвар – Венгрияның "Ұлттық спорт қаласы". Қалада ең көп танымал спорт түрлері – футбол, волейбол және баскетбол. Қаладағы ең танымал команда – "Капосвари Ракоци" футбол клубы, олар "Капосвари Ракоци" стадионында ойнайды.
Kaposvár is a "National City of Sport" in Hungary. The most popular sports in the city are football, volleyball, and basketball. The most popular sports team in the city is Kaposvári Rákóczi FC who play in the Stadion Kaposvár Rákóczi.