Кіріспе

Абу-Даби Әмірлігіндегі қала, БАӘ.

Әл-Айн (ٱلْعَيْن, al ʿayn, сөзбе-сөз мағынасында – су бұлағы) – Тавам оазисінің шығыс жағында орналасқан шекаралық қала және Әбу-Даби Әмірлігіндегі Аль-Айн аймағының әкімшілік орталығы, Біріккен Араб Әмірліктері. Қала шығыстан Оманның Аль Бураими губернаторлығындағы Аль Бураими қаласымен шектеседі. Бұл Әмірліктердегі ең ірі құрлық ішіндегі қала, төртінші ірі қала (Дубай, Абу-Даби және Шаржадан кейін) және Әбу-Даби Әмірлігіндегі екінші ірі қала. Аль-Айн, Абу-Даби және Дубайды байланыстыратын тас жолдар елде географиялық үшбұрыш құрайды, әрбір қала екінші екеуінен шамамен бірдей қашықтықта жатыр.

Климат және география

Әл-Айн Абу-Дабидің "Бақ қаласы" (مَدِيْنَة ٱلْحَدِيْقَة) ретінде белгілі, БАӘ және бір автордың пікірінше, Сауд Арабиясындағы Әл-Айн мен Әл-Хаса айналасындағы оазистер Перс шығанағы аймағындағы ең маңыздылары болып табылады. Қала Абу-Дабидің оңтүстік-шығысында және Дубайдың солтүстігінде шамамен орналасқан. Шығыс аймағы шамамен аумақты қамтиды. Оман шығысында, Дубай мен Шаржа солтүстікте, Әбу-Даби батыста, ал Бос Төрткүл шөлі мен Сауд Арабиясы оңтүстікте жатыр. Әл-Айнның топографиясы ерекше және шығысқа қарай сапарлағанда өзгеріп отырады. Экологиялық тұрғыдан маңызды Джебель Хафит ("Хафит тауы"), негізгі Хаджар тау тізбегінің шеткі бөлігі, қаланың оңтүстігіне жақын орналасқан және Әл-Айнның ескерткіштерінің бірі саналады. Биіктігі шамамен болатын Жабал Хафит елдегі ең биік таулардың бірі болып табылады (ол Әл-Айн оазисіне жанасады) және Батыс қырқасымен жалғасады. Темір оксидімен қызыл түске боялған әртүрлі текстуралы құм төбелері Әл-Айнның солтүстігінде және шығысында орналасқан. Қаланың ыстық шөлді климаты (Кёппен климаттық жіктелімі BWh) бар, ол ұзақ, өте ыстық жаздар мен жылы қыстармен сипатталады. Әл-Айндегі орташа жылдық жауын-шашын мөлшері және орташа салыстырмалы ылғалдылық 60% құрайды (Біріккен Араб Әмірліктері университеті, 1993). Әл-Айндегі төмен ылғалдылық, әсіресе жаз айларында, оны сол кезде көптеген адамдар үшін танымал орынға айналдырады. Боер (1997) БАӘ климатын гипер-құрғақ деп жіктеді және оны төрт климаттық аймаққа бөлді: Парсы шығанағының жағалау аймағы, БАӘ-нің солтүстік-шығысындағы таулы аймақтар, Әл-Айн төңірегіндегі қиыршық тасты жазықтар және орталық және оңтүстік құмды шөл. Солтүстік-шығыста оңтүстік және батыс аймақтарға қарағанда жауын-шашын көп және температура төмен болады. 1970-1992 жылдар аралығында Әл-Айн төңірегіндегі орташа айлық жауын-шашын құрады. Қаланың оңтүстігінде, Оманға жақын жерде, тұзсыздандыру қондырғыларынан шығарылған тазартылмаған судың нәтижесінде пайда болған Захер көлі орналасқан. Сондай-ақ, осы аймақта, Джебель Хафиттің шығысында, Оманмен шекаралық өткізу пункті орналасқан Мезяд ауданы және тарихи Мезяд бекінісі бар.

Демография

Тұрғыны 766 936 адамды (2017 жылғы мәлімет бойынша) құрайтын бұл қалада елдегі Эмират азаматтарының үлесі ең жоғары – 30,8%, алайда тұрғындарының басым бөлігі шетелдіктер, олардың көпшілігі Үндістан субконтинентінен келген. Көптеген адамдар Бангладеш және Пәкістаннан, сондай-ақ шамамен 23 000 ауғанстандық бар, олардың көп бөлігі бүкіл Біріккен Араб Эмираттарында және олардың көпшілігі Хост провинциясынан.

Экономика

Әл-Айн – Оманға дейінгі кең аумақ үшін маңызды қызмет көрсету орталығы болып табылады. Мұнда үш ірі сауда орталығы бар: Әл-Айн сауда орталығы, Әл-Жими сауда орталығы, Әл-Хили сауда орталығы және Әл-Бавади сауда орталығы (2009 жылы Әл-Храир ауданында ашылды), сондай-ақ жеміс-көкөніс және мал-жандықтар сататын дәстүрлі базарлар бар. Мәселен, IKEA дүкені мен Бавади сауда орталығының (Зайед Бин Сұлтан көшесінде) жанында түйе сататын базар орналасқан. Өнеркәсіп дамып келеді, бірақ әлі де шағын көлемде, оған Кока-Кола бөтелкелеу зауыты және Аль-Айн Портленд цемент зауыты кіреді. Әл-Айн суының сапасы жоғары. Санайя және Паттан базарында автомобиль сату, автомеханиктер және басқа да шеберлердің қызметтері орналасқан. Әлеуметтік және мемлекеттік инфрақұрылымға Технологиялар жоғары колледждері, жақсы жабдықталған медициналық мекемелер, оның ішінде Тавамдағы оқу ауруханасы, Әл-Айн халықаралық әуежайы және әскери оқу полигондары кіреді. Әл-Айнда әлемдегі ең ірі құрма өңдеу және сату компаниясы – «Әл-Фоа Компани» ЖШС орналасқан. Бұл жер Аль-Айннан тыс орналасқан Аль-Айн сүт фермасымен де әйгілі.

Тарих және тарихқа дейінгі кезең

Әл-Айн және Әл-Бураим аймағы, жалпы алғанда Тавам немесе Әл-Бураим оазисі, мәдени және тарихи маңызы бар. Мысалы, бұл аймақта Ислам тарихына қатысты Рашидун, Омейяд және Аббасид дәуірлеріндегі Дибба мен Рас-әл-Хаймаға ұқсас оқиғалар болған. Бұл жерде Біріккен Араб Әмірліктерінің негізін қалаушы шейх Зайд бин Сұлтан Әл Нахаян өмірінің көп бөлігін өткізді (кем дегенде 1927 жылдан бастап, 1966 жылы Әбу-Даби әмірлігінің билеушісі болғанға дейін). Ол Әбу-Дабиде дүниеге келгені жиі айтылса да, кейбіреулер оның Әл-Айн қаласында туғанын айтады. Әл-Айн елдегі ең көне мешіт орналасқан жер болуы мүмкін, ол Шейх Халифа мешітінің аумағында орналасқан. Тарихи маңызды Батыс Хаджар аймағының бөлігі болған Әл-Айн немесе Тавам ауданына шамамен 8000 жылдан бері адамдар қоныстанған, археологиялық қазбалар Аль-Румаила, Хили және Джабел Хафиет сияқты жерлерде адам қоныстарын көрсетеді. Бұл ертедегі мәдениеттер өлгендері үшін "ұя" сияқты қабірлер салған және аң аулау мен жинаумен айналысқан. Оазистер ертедегі шаруашылықтарға сумен қамтамасыз еткен. 1950 жылдары шейх Зайд қабірлерді тауып, оны даниялық команданың назарына жеткізді, нәтижесінде 1959 жылы қазба жұмыстары жүргізілді. 1971 жылы Әл-Айн мұражайы осы аймақтан табылған заттарды сақтау үшін салынды. 2000 жылдары Әбу-Даби Мәдениет және мұра департаменті оны ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра орны ретінде тану үшін күш салды және 2011 жылы Әл-Айн БАӘ-дегі ЮНЕСКО-ның алғашқы Дүниежүзілік мұра орны атанды. Қола дәуіріндегі жерлеу орындарында көбінесе бұрынғы жерлеулерден материалдар қайта пайдаланылған. Мысалы, Катара оазисіндегі Вади Суқ қоғамдық қабірі Умм Аль Нардың бұрынғы жерлеу орындарынан алынған тастардан салынған деп саналады. Катарадан табылған заттарға Вади Суқ дәуіріндегі хлорит құмыралары мен табақтары, сондай-ақ қола дәуірінің соңғы кезеңіндегі қысқа қылыштар мен пышақтар жатады. Табылған заттардың ішінде карнелиан зергерлік бұйымдары да бар, БАӘ тарихшылары оларды Индостан өзенімен сауда байланыстарымен байланыстырады. Катарадан табылған ерекше қызығушылық тудырған зат – 1970 жылдары табылған қола дәуіріндегі екі денелі немесе өрілген мүйізді жануарларды бейнелейтін алқа. Күміс пен алтын қоспасынан жасалған электрумнан жасалған бұл мотив БАӘ-дегі қола дәуіріндегі бірнеше орындарда кездеседі. Әл-Айн және оның айналасындағы темір дәуірінен табылған заттарға Бида бинт Сауд, Әл-Айн және Әл-Бураимдегі афладж (жер асты су арналары) жатады, олар бұрын Ахеменидтер империясының канааттарынан бірнеше ғасыр бұрын салынған. Әл-Айн бастапқыда Бураимиден бұрын Дахираға қоныстанған бедуин тайпасы Дхавахирдің ықпалында болды. Кейінірек келген қоныс аударушылар Наим, Дхавахирмен ұзақ уақыттан бері жаман қарым-қатынаста болып, екі тайпа жиі дауласып отырды. 4500 адамнан тұратын Дхавахир үш топқа бөлінеді: Хили, Мутаред және Катарада тұратын Дарамика, Әл-Айндағы Жавабир және Джимиде тұратын Бани Саад. Жазғы құрма маусымында ауылдарда тұрып, қыста қауым Трюциалдық мемлекеттердің барлық жеріне көшіп-қонып жүретін. Тавам ауданы 9-шы ғасырда Уаджихидтер әулетінің билігіне қарады. Уилфред Тезигер 1940 жылдардың соңында Бос дала арқылы саяхаттаған кезде Әл-Айнға келді. Ол шейх Зайдпен кездесіп, Әл-Мувайджи бекінісінде бірге болды. Сауд Арабиясы, Әбу-Даби және Оман арасындағы дау-дамай Бураими дауына әкелді, нәтижесінде Сауд Арабиясының қарулы күштері оазиске кірді. Оманның бітімгершілік скауттарының күштері, сондай-ақ Маскат Оман армиясы оазисті қайтарып алу үшін келді. Британдықтардың араласуымен Сауд әскерлері бас сауғалап, оазис Әбу-Даби мен Оманның қолына қайтарылды. Ал Әл-Бураим Оманнан гөрі үлкен және табысты болды. 1972 жылы Оман мен Әбу-Даби Бураими мен Әл-Айнды бөлу үшін соңғы шекаралар туралы келісті. 2004 жылы шейх Зайд қайтыс болғанға дейін Әл-Айнның қалалық кодексі төрт қабаттан асатын ғимараттарды салуға тыйым салды, Хилтон, Данат Әл-Айн курорты және Ротана қонақүйлерінен басқа. 2006 жылға дейін Бураими мен Әл-Айн ашық шекарада болды. Бұл шекара 2006 жылдың қараша айында жабылды және паспорттық бақылау енгізілді.

Оазис пен Афлай

Қаланың вахалары жер асты суару жүйесімен (фалаж немесе канат) танымал, ол терең құдықтардан суды алып, шаруашылыққа және пальма ағаштарына жеткізеді. Фалаж суару жүйесі – мыңдаған жылдарға сонатын ежелгі жүйе, ол Оман, БАӘ, Қытай, Иран және басқа да елдерде кеңінен қолданылады. Мұнда жеті оазис бар. Ең ірісі – Ескі Саруж маңындағы Әл-Айн оазисі, ал ең кішісі – Әл-Жәхили оазисі. Қалғандары – Әл-Катара, Әл-Мутаредх, Әл-Жими, Әл-Мувайджи және Хилли. Әл-Айн қаласында Абу-Даби білім және білім департаментінің шығыс аймақтық кеңсесі де орналасқан. Әл-Айнның көптеген жеке мектептері, көбінесе эмигранттарға арналған, Ал-Манасейр ауданында орналасқан. Олардың қатарында Аль-Айн халықаралық мектебі (британдық бағдарлама, жеке мектеп, Альдар тобының құрамында), Аль-Айн ағылшын тілін оқытатын мектебі, Аль-Дхафра жеке мектебі, Манор-холл мектебі, Аль-Санаубар мектебі, Лива халықаралық мектебі, Аль-Мадар халықаралық мектебі, Глобал ағылшын мектебі, Эмираттар жеке мектебі, Шоуэфет халықаралық мектебінің филиалы және Қолданбалы технологиялар институтының кампусы бар. Сондай-ақ, CBSE аккредитациясы бар Indian School, Al Ain, Our Own English High School, Al Adhwa Private School, Brighton College Al Ain және Al Ain Juniors School сияқты жеке мектептер де бар. Ал-Хили ауданында жаңа британдық халықаралық мектеп – Белведер халықаралық мектебі орналасқан. 1977 жылы Зайед орталық кітапханасы ашылды. Әл-Хорезми халықаралық колледжі Әл-Айн қаласында кампус ашып, BBA бағдарламасын және басқа да лицензияланған, аккредиттелген курстарды ұсынады.

Денсаулық

Алғашқы аурухана 1960 жылы американдық миссионерлер, дәрігерлер Пэт пен Мариан Кеннедилер шейх Зайедтің шақыруымен құрған Канада ауруханасы (бұрынғы Оазис ауруханасы) болды. Бұл Әл-Айн қаласындағы ең көне аурухана және Біріккен Араб Әмірліктеріндегі екінші ең көне аурухана. Әл-Айнда сонымен қатар БАӘ университетімен байланысты оқу-ғылыми зерттеу ауруханасы – Тауам ауруханасы орналасқан. Ол 1979 жылдың 17 желтоқсанында ресми түрде ашылды. 2006 жылдың наурыз айында Джонс Хопкинс ауруханасы (Johns Hopkins Medicine International) (JHMI) Тауам ауруханасының басқаруын өз қолына алды. Тауам ауруханасы – БАӘ-дегі 503 төсектік ең ірі ауруханалардың бірі, онда 24 VIP-люкс, 78 оқшаулау палатасы, 48 шұғыл жәрдем палатасы, 9 операциялық бөлме және 81 мамандандырылған клиника бар. Оның онкологиялық орталығы – еліміздегі негізгі қатерлі ісіктерді емдеу орталығы, сондай-ақ аймақтық жолдамалық орталық. Әл-Айн ауруханасы (қысқартылған: AAH, сонымен қатар Әл-Жими ауруханасы деп те аталады) – ұлтына қарамастан, барлық Әл-Айн науқастарына денсаулық сақтау қызметтерін ұсынатын жалпы аурухана. Ол Әл-Жими ауданының орталық бөлігінде орналасқан және БАӘ университетімен байланысты. Әл-Айн ауруханасы әлі де 1970 жылдарға дейінгі ескі ғимараттарда орналасқан, бірақ жаңа ғимарат салу жоспарлануда. Қазіргі уақытта AAH-да 450 төсек-орын бар және барлық медициналық салаларда қызметтер көрсетіледі. 2007 жылдың қыркүйегінде Вена Халықаралық Медицина Университеті (MUVI) AAH басқаруын өз қолына алды.

Ғибадат орындары

Бұрын қаладағы ең ірі мешіт Шейха Салама мешіті еді. 2021 жылы Шейх Халифа ғалымының мешіті қаладағы ең ірі мешітке айналды, сонымен қатар елдегі ең ірі мешіттердің біріне жатты.

Көлік

Әл-Айн Дубай арқылы Әл-Фақаға және солтүстіктегі Дубайға қосылған, ал ол Әл-Шваиб арқылы Шаржа әмірлігіндегі Әл-Мадамға жалғасады. Сонымен қатар, батыста Абу-Дабимен, оңтүстік-шығыста Аль-Куамен және оңтүстік-батыста Мезядпен байланысты. Бұл аймақтар арасында автобус қызметтері бар. Мезядтың оңтүстік шекара аймағы Оманның Дханк, Ибри және Низва қалаларына апаратын жолда орналасқан. Аль-Айн сарайы мұражайы, бірнеше қайта жаңартылған бекіністер және қола дәуіріне дейінгі Хилли археологиялық паркі бар. Джебель Хафит айналасындағы аймаққа үстемдік етеді. Таудың түбіндегі Жасыл Мубаззараның минералды бұлақтарына саяхаттау және күн батқанда тау басына көлікпен бару танымал. Басқа да көрікті жерлерге Аль-Айн хайуанаттар бағы, "Хили Фан Сити" атты ойын-сауық паркі, жазғы кештерде отбасыларға ұнайтын көптеген жақсы күтілген парктер және мұралық ауыл кіреді. 2012 жылы ашылған Wadi Adventure Джебель Хафит маңында орналасқан және серфинг, каяк және рафтинг сияқты суға негізделген әртүрлі іс-шараларды ұсынады. Жабел Хафиттің үстінде Меркурий қонақ үйі орналасқан. Хафит тауы мен жақын маңдағы "ұя" тәрізді қабірлер "Жебель Хафит шөлдік паркі" немесе "Мезиад шөлдік паркі" деп аталатын аймақтың бөлігі болып табылады. Әл-Айнде бес ірі сауда орталығы бар: қала орталығындағы Әл-Айн сауда орталығы, Әл-Джими ауданындағы Әл-Джими сауда орталығы, Әл-Храир ауданындағы Бавади сауда орталығы, Санаия ауданындағы Ремал сауда орталығы және Хилли ауданындағы Хилли сауда орталығы. Көбінесе коммерциялық қызмет қала орталығында және оның төңірегінде шоғырланған. Эмираттар мен экспаттар үшін танымал ойын-сауық – кофеханалар мен шиша кафелерінде уақыт өткізу. БАӘ-нің қалған бөлігі сияқты, Әл-Айнде де алкогольді ішімдіктерді тұтыну және таратуға қатысты қатаң заңдар бар. Қалада қазіргі уақытта алкоголь сататын бес орын бар, олардың төртеуі қонақ үйлерде орналасқан. Әл-Айнде әртүрлі өлшемдегі және сападағы көптеген кафелер бар. Қалада халықаралық стандарттағы гокарт трассасы да бар. Қалада екі ағылшын тіліндегі радиостанция бар: 100.1 Star FM, ол ағылшын және араб тіліндегі хиттерді кезекпен ойнайды, және 105.2 Abu Dhabi Classic FM, ол классикалық музыка ойнатады.

Спорт, мәдениет және өнер

Әл-Айн – Дубай мен Абу-Даби қалаларының тұрғындары үшін мәдени демалыс орны. Бұл қала классикалық музыканың ірі фестиваліне және БАӘ мен Азиядағы ең табысты футбол клубтарының бірі – «Аль-Айн» футбол клубының туған жері. Клубтың тарихында көптеген атақтар мен чемпионаттар бар. «Аль-Айн» клубында гандбол, волейбол, баскетбол, жүзу, үстел теннисі, жеңіл атлетика, джиу-джитсу және таэквондо сияқты тағы сегіз спорт түрі дамыған. «Аль-Айн Амблерс» – БАӘ және Перс шығанағындағы жарыстарда ерлер, әйелдер және жасөспірімдер регби командаларын шығаратын, ұзақ тарихы бар белгілі регби клубы, ол «Аль-Айн» клубының базасында орналасқан. «Хили Фан-Ситиде» «Аль-Айн Вайперс» және «Гантут» атты екі шайбалы хоккей командасы бар. Әр командада 4 жастан бастап ересектер мен жасөспірімдер командалары бар. «Аль-Айн Вайперс» ерлер командасы 2009–2010 жылғы маусымда Эмираттар хоккей лигасының жеңімпазы атанды. Қаланың батысындағы «Палм» курортында ересектер мен жастар командалары бар танымал регби клубы және үш жастар командасы бар «Аль-Айн» халықаралық футбол клубы орналасқан, оның ішінде 7-9 жастағыларға арналған команда да бар. «Wadi Adventure» деп аталатын су спорты орталығында толқын бассейні мен серфинг нұсқаушылары бар. Сонымен қатар, саябақта жасалма өзенде каякпен және рафтингпен жүзуге мүмкіндік бар.