Кіріспе

Йеменнің географиясы

Йемен Батыс Азияда, Арабия түбегінің оңтүстік ұшында, Оман мен Сауд Арабиясының арасында орналасқан. Ол Қызыл теңізді Үнді мұхитымен (Аден шығанағы арқылы) байланыстыратын және әлемдегі ең маңызды әрі стратегиялық теңіз жолдарының бірі болып табылатын Баб-эль-Мандеб бұғазының кіреберісінде жатыр. Йеменнің ауданы , оның ішінде Қызыл теңіздің оңтүстік бөлігіндегі Перим аралдары және Аден шығанағына кіреберісіндегі Сокотра аралы бар. Йеменнің құрлық шекарасы км-ді құрайды. Йемен солтүстікте Сауд Арабиясымен және солтүстік-шығыста Оманмен шектеседі. Сокотра аралы арқылы Йемен Гуардафуи каналы мен Сомали теңізімен де шекаралас.

Топография

Йемен Арабиялық плитаның оңтүстік ұшын алып жатыр. Елдің таулы ішкі аймағы батыста, оңтүстікте және шығыста тар жағалау жазықтарымен, ал солтүстікте Сауд Арабиясымен шекаралас жазық шөлдермен қоршалған. Тихама – Қызыл теңіз бойында созылған, дерлік ұзын, жартылай шөлді жағалау жазығы, ол Арабия түбегінің жағалаулық тұманды шөлдерінің экожүйесінің бір бөлігі. Биік таулы аймақтарда уадилер, яғни қыс айларында құрғап қалатын өзен аңғарлары кездеседі (Йеменде тұрақты өзендер жоқ). Ең танымал – шығыс Йемендегі Хадрамаут уадиі, оның жоғарғы бөліктерінде аллювиалды топырақ пен тасқын сулар бар, ал төменгі бөлігі шөлді және көбінесе адам қоныстанбайды. Шығыс жазық аймағы да, солтүстіктегі шөл де ыстық және құрғақ, өсімдік жамылғысы шамалы. Биіктік диапазоны теңіз деңгейінен бастап , ал араб әлеміндегі елдер арасында Марокконың биік Жбель Тубкалынан кейін екінші ең биік нүктесі осында. Йемендіктер өздерінің отанының биіктігін мыңдаған жылдар бойы оқшауланып қалу үшін пайдаланған, ал сыртқы сауда тек Йемендіктер жағалау аймақтарына баруды қалағанда ғана жүргізілген. Таулар – бірнеше жүз метрден жоғары көтерілетін жас, тікенекті шыңдар. Таулар батыс және орталық таулы аймақтарға бөлінеді. Батыс таулы аймақтарының шыңдары шамамен 3000 метрге жетеді, топырағы салыстырмалы түрде құнарлы және жауын-шашын жеткілікті. Орталық таулы аймақ шамамен 2000 метр биіктіктегі платоға ұқсайды, төбелермен, кішкентай қырлармен және көзге түсетін шыңдармен, бірақ салыстырмалы түрде биік. Бұл аймақта жауын-шашын аз, бірақ жаз айларында егін өсіруге жеткілікті ылғал болады.

Климат

Йеменнің көп бөлігінде температура Араб әлемінің көп бөлігінен төмен, себебі елдің көп бөлігі жоғары биіктікте орналасқан. Жаңбыр жауу мөлшері биік жерлерде артық болады. Таулы аймақтарда жаз орташа температурамен, жаңбырлы, ал қыс суық, шамалы құрғақ болады, температура кейде нөлден төмен түседі. Тихама (батыс жағалау жазығы) климаты тропикалық; температура кейде 40°C-тан асады, ал ылғалдылық 50-ден 70 пайызға дейін жетеді. Жылдық жауын-шашынның орташа мөлшері 200 мм шамасында, бірақ ол тегіс емес, күрт ағындар түрінде жауады. Аденде қаңтарда орташа температура 24°C, маусымда 32°C, бірақ ең жоғары температура көбінесе орташа жылдық жауын-шашын мөлшерін асып түседі. Йеменнің оңтүстігіндегі таулы аймақтарда жыл сайын 500-1000 мм жаңбыр жауады. Батыс таулы аймақтарының кейбір бөліктерінде, әсіресе Ибб пен Таизде, жыл сайын шамамен 1000 мм-ден астам жаңбыр жауады. Елорда Санаға жылына шамамен 250 мм жаңбыр жауады, елдің солтүстік және шығыс бөліктерінде бес жыл немесе одан да көп уақыт бойы жаңбыр жаумай қалуы жиі кездеседі. Йеменнің шығысындағы Хадрамаут шатқалы құрғақ және ыстық, ал ылғалдылық маусым айында 35 пайыздан қаңтарда 64 пайызға дейін жетеді. Йемен Арабия түбегіндегі ең құнарлы жерге ие.

Жағалау және теңіз талаптары

Йемен Арабия теңізі, Аден шығанағы және Қызыл теңіз бойында жағалауға ие. Йемен аумақтық теңізді, тұтас аймақты, ерекше экономикалық аймақты талап етеді, олар тиісінше шамамен құрайды. Оның континенттік шельфі континенттік шетке дейін немесе шамамен созылады.

Даулы аумақ

Сауд Арабиясы мен Йемен арасындағы ұзақ жылдарға созылған дау 2000 жылдың маусым айында Джидда шартына қол қою арқылы шешілді. Бұл келісім жер және теңіз шекарасын белгілеу үшін пайдаланылатын координаттарды қамтиды, соның ішінде Йеменнің шығыс шөлді аймағындағы, мұнайдың мол қорына ие болу мүмкіндігі бар бөлігі де кіреді. Соңғы жылдары екі ел арасындағы шекара қауіпсіздігіне байланысты туындаған шиеленіс, бірлескен шекаралық патрульдер құру арқылы азайған сияқты. 1999 жылы Йемен мен Эритрея арасындағы Ханиш аралдарының меншігі және Қызыл теңізде балық аулау құқықтарына қатысты дауды халықаралық төрелік алқасы шешті, нәтижесінде аралдардың егемендігі Йеменге берілді. Алайда, екі ел арасындағы қарым-қатынас әлі де керілісті сақтап тұр, және Йемен даулы аумақтағы Эритреяның балық аулауына қарсы наразылық білдіруде.