Таиландтың Пхитсанулок провинциясы

Кіріспе

Таиланд провинциясы

Фицанулок провинциясы (พิษณุโลก), Таиландтың жетпіс алты провинциясының бірі, Таиландтың төменгі солтүстігінде орналасқан. Солтүстікте Сухотай және Уттарадит, шығыста Лоэй және Петчабун, оңтүстікте Фичит және Камфаенг Фетпен шектеседі. Солтүстік-шығысында Лаоспен шекаралас. Оның аты "Вишнудың көгі" дегенді білдіреді. Бірінші элемент, Фитсану (тай: พิษณุ), индуизм құдайы "Вишну" сөзімен этимологиялық байланысты. Екінші элемент, лок (тай: โลก), "аймақ" немесе "әлем" дегенді білдіреді. Елордасы – Фицанулок қаласы.

Тарих

Қазіргі Фицанулок провинциясының жерінде тас дәуірінен бері адамдар қоныстанған. Аймаққа қатысты ең ерте тарихи жазбалар 11-шы ғасырға дейін немесе оның кезінде қазіргі Фицанулок қаласы Сонг Кваэ (тай: สองแคว) деп аталатын шағын стратегиялық бекініс болғандығын көрсетеді. Келесі ғасырда, 1188 жылы, қазіргі Фицанулок провинциясының орталығына жақын орналасқан Нахон Тай, Таиландтың алғашқы қала-мемлекеті Сингханавати патшалығының астанасы ретінде құрылды. Кейін, Таиландтың Сукхотай дәуірінде Фицанулок қаласы Сукхотай патшалығының шығысындағы маңызды қалаға айналды, сол кезде Уат Чула Мани, Уат Араньик және Уат Чеди Йод Тонг сияқты ұлы храмдар салынды. 1357 жылы әйгілі Ват Фра Шри Раттана Махатат салынды, ал Аюттхая дәуірінде провинцияның тағы бірнеше маңызды храмдары бой көтерді. Фицанулок 25 жыл бойы Аюттхая патшалығының астанасы болды. 1555 жылы Ұлы Наресуан патша Фицанулокта дүниеге келді. Наресуан Таиланд тарихында маңызды рөл атқарды, өйткені ол (сол кезде Сиам деп аталған) патшалықты қазіргі Бирма мен Камбоджаның үлкен бөлігін бағындырып, ең ірі аумақтық шегіне дейін кеңейтті. Соңғы жылдары Фицанулок провинциясы маңызды ауыл шаруашылығы орталығына айналды, ол Таиландтың "нанын қамтамасыз ететін аймағының" бір бөлігі болып, күріш және басқа да дақылдарды Таиландта және бүкіл әлемдегі тұтынушыларға жеткізеді. Соңғы жүз жылдың ішіндегі ауыл шаруашылығының қарқынды дамуы провинцияның қалалық аймақтарында заманауи инфрақұрылымды құруға әкелді, соның нәтижесінде жаңа жолдар, университеттер, ауруханалар және басқа да жайлылықтар пайда болды. Нань өзені мен оның салалары жылдар бойы аймақтың тарихы мен дамуында маңызды рөл атқарды, көлік жолы, ауыл шаруашылығы үшін құнарлы топырақ және суаруға қажетті сумен қамтамасыз етті. Өзен сулары жаугершілік шабуылдардың жолы ретінде де пайдаланылды және провинцияның көп бөлігін қамтитын су тасқынының себебі болды.

The lands of present day Phitsanulok province were inhabited since the Stone Age. The earliest historical records relating to the area indicate that at a time prior to or during the 11th century, the present day city of Phitsanulok was a small strategic known as Song Khwae (Thai: สองแคว). During the next century, in 1188, Nakhon Thai, near the center of the present Phitsanulok province, was established as the capital city of the Singhanavati Kingdom, an early city state of Thailand. Later, during Thailand's Sukhothai Period, the city of Phitsanulok emerged as a major city in the east of the Sukhothai Kingdom, and the great temples of Wat Chula Manee, Wat Aranyik and Wat Chedi Yod Thong were constructed. In 1357, the renowned Wat Phra Sri Rattana Mahathat was erected, and the Ayutthaya Period witnessed the construction of several of the province's other chief temples. Phitsanulok served for 25 years as the capital city of the Ayutthaya Kingdom. In 1555, King Naresuan the Great was born in Phitsanulok. Naresuan played a significant role in the history of Thailand, as he expanded the kingdom (then called Siam) to its greatest territorial extent by conquering sizable portions of modern day Burma and Cambodia. In recent times, Phitsanulok province has become an important agricultural center, part of the "bread basket of Thailand", providing rice and other crops to consumers in Thailand and throughout the world. Extensive agricultural development over the last hundred years or so has spawned a modern infrastructure in the urban areas of the province, bringing with it an array of modern roads, universities, hospitals and other conveniences. Over the years, the Nan River and its tributaries have played a substantial role in the history and development of the region by providing a route for transportation, fertile soil for agriculture, and water for irrigation. The river waters have also served as a route for enemy invaders, and have been the source of periodic widespread flooding throughout the province.

Таңбалар

Облыстық мөрде Таиландтағы ең әдемі Будда тұлғаларының бірі саналатын Пхра Футта Чиннарат бейнеленген. Облыстық ту қызғылт түсті, ортасында облыстық мөр орналасқан. Облыстың ағашы – жасмин ағашы, тай тілінде ดอกปีบ немесе กาสะลอง. Облыстың гүлі – сары жалын ағашы, тай тілінде ดอกนนทรี. Облыстың жануары – тай Бангкев иті, тай тілінде สุนัขบางแก้ว. Облыстың талисманы – сары, ақ құйрықты шайқасқа қатысатын әтеш, тай тілінде ไก่เหลืองหางขาว. Облыстың ұраны: "Әдемі Пхра Футта Чиннарат. Патша Наресуанның туған жері. Нан өзеніндегі сал үйлер. Шынымен де тәтті кептірілген банандар. Таңғажайып үңгірлер мен сарқырамалар."

Мұсылман

Мұсылмандардың Муаң Фицанулок ауданында Мәсжид Әбубақ Пәкістан мешіті бар.

Экономика

2018 жылы Фицанулок провинциясының экономикалық өнімі 100,286 миллиард бат (3,235 миллиард АҚШ доллары) құрады. Бұл жан басына шаққандағы жалпы провинциялық өнімге (ЖӨӨ) 111,872 бат (3609 АҚШ доллары) тең келеді. Жұмыс күші 476 004 адамды құрады, оның ішінде 199 292 (41,9%) ауыл шаруашылығы және балық шаруашылығында, ал 276 712 (58,1%) ауыл шаруашылығы емес салаларда жұмыс істейді. + Жалпы провинциялық өнім (ЖӨӨ) қызметтері Бат Пайыз 1 Ауыл шаруашылығы 28,029,000,000 28.02 Сауда 13,897,000,000 13.93 Білім беру 11,550,000,000 11.54 Қорғаныс + мемлекеттік басқару 9,978,000,000 10.05 Өндіріс 9,210,000,000 9.26 Қаржы 6,653,000,000 6.67 Құрылыс 4,773,000,000 4.88 Жылжымайтын мүлік 4,224,000,000 4.29 Адам денсаулығы 4,068,000,000 4.01 Энергетика 2,261,000,000 2.31 Көлік 1,665,000,000 1.61 Мекемелер / қонақүйлер 1,025,000,000 1.01 Ақпараттық технология 749,000,000 0.71 Басқа қызмет көрсету қызметі 692,000,000 0.71 Әкімшілік 623,000,000 0.61 Ғылыми қызмет 379,000,000 0.41 Бос уақыт 339,000,000 0.31 Кен өндіру 171,000,000 0.2 Барлығы 100,286,000,000 100 + Жұмыспен қамтылғандар сала бойынша Жұмыс күші Пайыз 1 Ауыл шаруашылығы 199,292 41.92 Сауда 62,685 13.23 Өндіріс 40,303 8.54 Құрылыс 39,361 8.35 Мекемелер / қонақүйлер 37,255 7.86 Қорғаныс + мемлекеттік басқару 24,918 5.27 Білім беру 13,645 2.98 Басқа қызмет түрлері 12,774 2.79 Адам денсаулығы 9,116 1.91 Көлік 7,783 1.61 Қаржы 5,895 1.31 Әкімшілік 5,805 1.21 Ғылыми қызмет 3,593 0.81 Энергетика 3,446 0.71 Бос уақыт 3,289 0.71 Кен өндіру 2,659 0.61 Ақпараттық технология 2,463 0.51 Жылжымайтын мүлік 1,722 0.4 Барлығы 476,004 100

Ауыл шаруашылығы

Ауыл шаруашылығы жерлерінің пайдаланылуы Пхитсанулок провинциясының жалпы жер ауданының 45,2% құрайды. Оның ішінде: суармалы күріш егістігі – 58,2%, құрғақ күріш егістігі – 23,7%, жеміс бақтары мен көп жылдық өсімдіктер – 11,3%, көкөніс және гүл өсімдіктері – 0,5%, егістік жерлер – 6,3%. Пхитсанулок провинциясының экономикасының ең ірі секторы болып табылатын ауыл шаруашылығы 28,029 миллиард бат (904 миллион АҚШ доллары) табыс әкелді, бұл жалпы ішкі өнімнің (ЖІӨ) 28% құрайды және 199,292 адамдық жұмыс күшімен қамтамасыз етілген (барлық жұмыспен қамтылғандардың 41,9%). Төрт негізгі дақылдың өндірісі: қант қамысы – 1,620,173 тонна; күріш – 1,284,164 тонна; маниок – 529,467 тонна; жүгері – 255,898 тонна.

Кәсіптік білім беру

Жалпы саны жеті кәсіптік колледж, он бір мың жиырма үш студенті бар.

Орта білім

Жалпы 41 жоғары сынып мектебінде 15 982 оқушы бар. Жалпы 164 негізгі мектепте 26 939 оқушы бар.

Бастауыш білім беру

Жалпы 256 бастауыш мектеп, 52 508 оқушы.

Клиникалар

Фицанулок провинциясында шамамен 412 клиника бар, оның ішінде 280 клиника (68%) Муанг Фицанулок провинциясында, 17 Нахон Тайда, 6 Чат Траканда, 17 Банг Ракамда, 12 Банг Кратумда, 29 Пхром Пхирамда, 13 Ват Ботта, 25 Ван Тонгта және 13 Ноэн Мапранг аудандарында орналасқан.

Жолдар

Облыста бес маңызды жол бар. Солтүстікке қарай 11-ші тас жол: Фицанулок – Уттарадит – Лампанг. Шығысқа қарай 12-ші тас жол: Фицанулок – Петчабун – Хон Каен – Мукдахан. Оңтүстікке қарай 11-ші тас жол: Фицанулок – Синг Бури. Оңтүстікке қарай 117-ші тас жол: Фицанулок – Фичит – Нахон Саван. Батысқа қарай 12-ші тас жол: Фицанулок – Сухотай – Так – Мае Сот. Олардың барлығы Фицанулок айналма жолы 126 және көпдеңгейлі көпірлер арқылы байланысқан. Шығыс-Батыс экономикалық дәлізі (ШБЭД) – Мьянма–Таиланд–Лаос–Вьетнам арқылы жүретін көлік қатынасы: Мауламине (Моулмейн)–Мьявади/Мае Сот–Фицанулок–Хон Каен–Мукдахан/Саваннахет–Донг Ха–Дананг.

Темір жол жүк тасымалы

+ Тасымалданған тауарлар саны (тонна) Бейстанциясы Аудан Автокөлік Жүк Жалпы сомасы Нонг Том Пхром Пхирам 42.48 42.48 Пхром Пхирам Пхром Пхирам 24.28 24.28 Фицсанулок Муанг 869.18 406.00 463.18 Буэнг Пхра Муанг 866,931.10 866,931.10 Бан Май Муанг 13.23 13.23 Мае Тхьяп Банг Кратум 0.84 0.84 Банг Кратум Банг Кратум 124.18 124.18 Барлығы Жүк тасымалы 868,005.29 867,337.10 668.19 Фицсанулок провинциясындағы жүк тасымалының шағын бөлігі теміржол арқылы жүзеге асырылады. PTT Public Company Limited компаниясы Буэнг Пхра теміржол станциясының жанында шикі мұнай қоймасын пайдаланады. SRT осы теміржол стансасынан Бангкоктың Ян Нава ауданындағы Чонг Нонси шағын ауданындағы Мей Нам теміржол станциясына бірнеше мұнай тасымалын жүргізеді.

Туризм

2018 жылы 6 403 қонақ үй бөлмесі болды; шамамен 3 304 883 адам, оның ішінде 3 088 811 тайлық (93,5%) және 216 072 шетелдік (6,5%) Фитсанулок провинциясына сапар шегіп, туризмнен түскен кіріске 8,33 миллиард бат (268 миллион АҚШ доллары) үлестірді. Толығырақ айтқанда: 1 999 391 турист, оның ішінде 1 838 692 тайлық және 216 072 шетелдік; 1 305 492 экскурсияға шыққандар, оның ішінде 1 205 119 тайлық және 55 373 шетелдік. 2016 және 2017 жылдармен салыстырғанда адамдар саны тиісінше 6,3 және 5,4%-ға артты.

Байланыс

2018 жылы 304 425 үй шаруашылығы болды, оның ішінде 6726 (2,2%) тұрақты телефондарды, 66 149 (21,7%) интернетке қосылмаған компьютерлерді және 209 090 (68,7%) интернетке қосылған компьютерлерді пайдаланды. 2018 жылы алты жастан асқан 835 814 адам болды, олардың 227 325 (27,2%) компьютерлерді, 454 569 (54,4%) интернетті және 744 576 (89,1%) ұялы телефондарды пайдаланды.

Су құбыры

Облыстық су шаруашылығы басқармасы (ПВА) Фицанулок провинциясының 63 077 үй шаруашылығына немесе 18,5%-на ішкі сумен жабдықтайды. Муанг Фицанулок ауданында 42 267 үй шаруашылығы (30,5%) су желісіне қосылған. Ной Мапраң ауданында 526 үй шаруашылығы (2,4%) су желісіне қосылған. Көптеген тұрғын үйлерде бұрғыланған су көздеріне қосылған су мұнаралары бар.