Кіріспе

Таиландтағы корольдік ғибадатхана кешені, Бангкоктағы ғибадатхана. Ват Пхра Каев (วัดพระแก้ว, ), ағылшын тілінде Зүңгіт Будда ғибадатханасы деп белгілі және ресми түрде Ват Пхра Си Раттана Сацадарам деп аталады, Таиландтағы ең қасиетті будда ғибадатханасы саналады. Кешен Бангкоктың тарихи орталығындағы Ұлы сарай аумағында орналасқан бірнеше ғимараттардан тұрады. Онда елдің қасиетті нысаны саналатын Зүңгіт Будданың мүсіні сақталған. Ғибадатхананың құрылысы 1783 жылы Чакри әулетінің алғашқы патшасы Рама I-нің бұйрығымен басталды. Одан бері, әрбір патша өзінің билігі кезінде ғибадатхананы кеңейтуге, қалпына келтіруге және әшекейлеуге жеке қатысып, осы арқылы діни еңбек етіп, әулеттің мәртебесін арттырды. Жыл сайын ғибадатханада маңызды мемлекеттік және патшалық шаралар өтіп, оларға патша жеке басқарып, үкімет шенеуніктері қатысады. Бұл ғибадатхананы елдің ең басты құлшылық орны және монархия мен мемлекеттің ұлттық қасиетті орны етеді. Сонымен қатар, жылдар бойы әрбір патша ғибадатханаға қасиетті және құнды заттар сыйлаған, осылайша ол қазынаға айналды. Ғибадатхана кешені тай сәулет өнерінің әртүрлі стилдерінде салынған, бірақ тай діни сәулетінің дәстүрлі принциптерін сақтайтын, нақты діни мақсаттарға арналған әртүрлі ғимараттарды қамтиды.

Тарих

Рама I патша 1782 жылдың 6 сәуірінде Бангкокты Раттанакосин патшалығының астанасы еткен кезде, жаңа Чакри әулетін заңдастыру үшін лайықты патша сарайы мен ғибадатхана қажет болды. Патшаның астананы көшіру себебі – Сиам патшасы ретінде оның орнын бастан айырған Таксин патшаның бұрынғы билігінен алшақтау ниеті болды. Тонбуридегі ескі патша сарайы кішкентай болды және екі ғибадатхананың – Ват Арун мен Ват Тай Талаттың – арасында қысылып, одан әрі кеңейтуге мүмкіндік бермеді. Рама I патша Шао-Фрая өзенінің шығыс жағалауында, қазір Раттанакосин аралы деп аталатын бекітілген қала аумағында Ұлы сарайды салды. Дәстүр бойынша, патша мен патша отбасының жеке пайдалануы үшін сарай аумағында ғибадатхана немесе шіркеу салу үшін әрқашан орын бөлінетін. Ғибадатханада (ватта) монахтарға арналған тұрғын үйлер болмаса, кез келген буддалық ғибадатхананың барлық белгілері болар еді. Қабырғалармен қоршалған ғибадатхана патшаның тұрғын үйінен бөлек, құлшынатын арнайы орын болар еді. Ғибадатхана патша сарайының ішінде салынғандықтан, онда монахтар тұрмайтын. Оның орнына, түрлі ғибадатханалардан монахтар шақырылып, қасиетті рәсімдерді орындағаннан кейін кететін. Бұл Сукхотайдағы патша сарайы аумағындағы Ват Махатат, Аюттаядағы Ват Пхра Си Санпхет және Тонбуридегі Ват Арун сияқты жағдайларға тән еді. Ғибадатхананың құрылысы 1783 жылы басталды. Ғибадатханаға ресми түрде «Ват Пхра Си Раттана Сатсадарам» деген атау берілді, яғни «ұлы мұғалімнің монастырының әдемі асыл тасын сақтаған ғибадатхана». Ғибадатхананың бас залы – бүкіл сарай кешеніндегі алғашқы тастан салынған ғимарат болды, ал патшаның резиденциясы әлі де ағаштан жасалған. Ғибадатхана кешені Ұлы сарайдың Сыртқы ауласының солтүстік-шығыс бұрышында салынды. 1785 жылдың ақпан-наурыз айларында Смарагд Будда үлкен салтанатпен Тонбуридегі Ват Арундағы бұрынғы орнынан өзен арқылы Раттанакосин жағына көшіріліп, қазіргі орнына орнатылды. 1786 жылы Рама I Бангкокқа Сиамның жаңа астанасы ретінде ресми атау берді. Атау ғибадатхана мен Смарагд Будданы қамтиды: «Пәрештәлер қаласы, Ұлы қала, Смарагд Будданың резиденциясы, Индра құдайдың Ұлы қаласы, Аюттая, тоғыз құнды асыл тастармен безендірілген әлем, қайта туған құдайлардың мекеніне ұқсайтын Ұлы патша сарайларына толы бақытты қала, Индраның сыйы және Вишвакарманның салған қаласы». Ғибадатхана Рама III және Рама IV патшалықтарынан бастап көптеген масштабты жөндеулерден өтті. Рама III 1831 жылы Бангкоктың 50 жылдығына орай қайта құруды бастады, ал Рама IV жүргізген жөндеу жұмыстарын Рама V 1882 жылы Бангкоктың жүз жылдық мерейтойына орай аяқтады. 1932 жылы Бангкоктың 150 жылдығына орай Рама VII және 1982 жылы 200 жылдығына орай Рама IX тұсында тағы да жөндеу жұмыстары жүргізілді. Көптеген күндері ғибадатхана және Ұлы сарайдың белгілі бір бөліктері келушілерге ашық, және олар елдегі ең танымал туристік орындардың бірі болып табылады.

Убосот

Фра Убосот (พระอุโบสถ), немесе діни рәсімдер залы, ғибадатхана кешенінің дерлік барлық оңтүстік бөлігін алып жатыр. Убосот төмен қабырғамен қоршалған; бұл бөліну ғимараттың қасиетті екенін күшейтеді. Қабырғада биік мұнаралары бар сегіз кішкентай павильон орналасқан, әрқайсысында алтын жапырақпен жабылған жұп бай сема тасы бар. Таиландтың діни архитектурасында мұндай тастар дәстүрлі түрде монахтардың қасиетті шекарасын белгілейді, оның ішінде олардың қадімгі рәсімдері өткізілуі мүмкін. Убосот құрылысы 1783 жылы Рама I патшаның тұсында басталды; осылайша, бұл ғибадатханадағы ең көне құрылымдардың бірі болып табылады. Убосот 1779 жылы Лаос елінің Вьентьян қаласынан патша әкелген Изумруд Будда мүсінін сақтау үшін салынған. Бұрын мүсін Чао Пхрая өзенінің Тонбури жағындағы Ват Арун кешеніндегі Изумруд Будда залында сақталған. Изумруд Будда 1785 жылғы ақпан-наурыз айларында ғибадатхананың қазіргі орнына салтанатты түрде орнатылды.

Сыртқы

Убосот тікбұрышты және бір қабатты, негізгі кіреберісі шығыс жағында орналасқан. Убосот қырық сегіз шаршы бағанамен қоршалған, әрқайсысының он екі ойыс бұрышы бар. Әрбір бағана шыны мозаикамен және алтынмен қапталған жиектермен безендірілген; бас жақтарында түсті шыны мозаикамен қапталған лотостың жапырақтары бейнеленген. Убосоттың сыртқы қабырғалары алтын жапырақтары мен түсті шыныдан жасалған дәстүрлі тай сәндерімен қапталған. Ол бірнеше қабаттан тұратын биік тұғырға салынған, жер бетінен биікке көтерілген және оған баспалдақ арқылы кіруге болады. Төменгі қабаттар көк түсті фонмен гүлдік өрнектермен безендірілген. Келесі деңгей - түсті шыныдан жасалған лотос дизайны. Келесі қабатты Гаруда бейнелейді. Әрқайсысының тырнағында екі-екі Нага жылан ұстаған жүз он екі Гаруда Убосоттың төрт жағын қоршап тұр. Олар алтын жапырақтап алтынға боялған және шыны мозаикамен қапталған. Ғимараттың әр шетінде үш-үш есіктің алты есігі бар, олардың әрқайсысының үстінде тәж тәрізді, шпиль тәрізді ою-өрнек бар, оларға қысқа баспалдақ арқылы ғана кіруге болады. Ортаңғы есік, басқаларына қарағанда сәл үлкен, тек патша ғана пайдаланады. Есіктер мифтік жандар мен жапырақтардың бейнелерімен безендірілген. Сырт жағында, Убосоттың есігіне апаратын баспалдақтардың қапталында он екі қола арыстан тұр. Олардың кейбіреулері, бәлкім, Рама III құрған көшірмелер. Олар Камбоджадан Рама I алып кеткен екі арыстанның үлгісімен жасалған. Шығыс қабырғасында Будда мен Мара жынның оқиғасы суреттелген. Бұл Будданың ағартушылыққа жетуіне дейін Мара мен оның әскері оны тоқтатуға тырысқан оқиғасын баяндайды. Оның орнына Будда Маравиджая күйде отырып, жер анасы Фра Мей Тораниден өзін қорғауын сұрады. Ол орталық есіктің үстінде шашынан суды сығып, үлкен су тасқынын туғызып, Мара мен оның әскерін батырып жібергенін көрсетеді. Батыстағы қабырғада Смарагд Будданың артында буддалық космология бейнеленген. Солтүстік және оңтүстік қабырғалардағы қабырғалық суреттер көлденең бөліктерге бөлінген. Терезелердің үстіндегі жоғарғы бөліктерде Будданың өміріне қатысты әңгімелер бейнеленген. Терезелердің арасында Будданың бұрынғы өмірлерінен жазылған жатак әңгімелері бейнеленген. Терезелердің астында солтүстік қабырғада патшаның әскери пилге мініп, екі жағында жауынгерлер жүріп келе жатқан жермен патшалық салтанатты шеру бейнеленген. Төменгі оңтүстік қабырғада патшаның су арқылы салтанатты шеруі, патшалық баржалар мен басқа да әскери қайықтар патшаны өзен бойымен сүйемелдеп жүруі бейнеленген.

Смарагдты Будда

Изумруд Будда немесе Фра Каео Моракот (พระแก้วมรกต), ресми түрде Фра Футта Маха Мани Раттана Патимакон (พระพุทธมหามณีรัตนปฏิมากร) деп аталады, бұл ғибадатхананың басты Будда бейнесі және оның атымен аталады. Киелі бейне – медитация жасап отырған Гаутама Будда, лотос позында отырады, жартылай қымбат бағалы жасыл тастан (әдетте нефрит деп сипатталады) жасалған, алтынмен жалатылған және шамамен биіктігі бар. Изумруд Будданың көп қабатты тұғыры (ฐานชุกชี: ) – пирамидалық негіздегі ашық павильон, бусабок тағына ұқсас, биік мұнарасымен безендірілген. Бұл әсем безендірілген тұғыр Рама I тұсында оюлы ағаштан жасалып, алтын жапырақтарымен қапталған. Кейіннен Рама III тұсында тұғыр биіктігі артты, өйткені ол Рама II-нің жерлеу тақтасын тұғырдың негізі ретінде қосты. Тұғырдың айналасында көптеген Будда мүсіндері орналасқан, сондай-ақ соңғы 200 жылда әртүрлі патшалар сыйлаған қазыналар жинақталған. Мысалы, 1908 жылы ғибадатханаға сыйға тартқан Еуропадан әкелінген мәрмәрден жасалған ваза жұбы және мәрмәрден жасалған уағыз тағы бар. Бұл иконографиялық поза "судың тынығуы" деп аталады. Бұл поза Будданың кереметтерінің бірін еске түсіреді, ол өзінің тұрғын үйіне жеткен су тасқынын тоқтатқан. Бұл поза Будданың құштарлықтарды бақылаудағы шеберлігін көрсетеді. Бейне бай киіммен безендірілген, тәж, әшекей, жүзік, білезік және басқа да салтанатты киімдер киген. Будданың осы бейнесі Аюттая және Бангкок кезеңдерінің басында патшалар мен ханшалар жасаған бейнелерге тән. Бұл мүсін 1841 жылы Рама III-нің бұйрығымен қоладан құйылып, оның атасы Рама I-нің билік құрған кезеңін еске алу үшін алтынмен жалатылған.

Пхра Самфутта Фанни

Пьедесталдың алдыңғы жағында Фра Самфутта Фанни (พระสัมพุทธพรรณี) орналасқан. Бұл Будда мүсінін Рама IV 1830 жылы монах болған кезінде жасаған. 1851 жылы патша болғаннан кейін ол мүсінді Фра Футта Сихинмен ауыстырды, ол Алдыңғы Сарайға көшіріліп, ағасы Пинклаоға тапсырылды. Бұл алтын Будда мүсіні медитация позында бейнеленген және ұзын. Мүсіннің пішіні мен өнері Будданың бұрынғы дәстүрлі бейнелеу өнерінен ерекшеленеді. Табиғи бет-әлпеті мен шынайы киімдері Рама IV-тің қалаулы стилі болды.

Сала

Убосотты төрт жағынан қоршап тұрған он екі ашық салахрай (ศาลาราย), яғни боз мәрмәр негіздері бар павильондар бар. Бұл павильондар Рама I патшаның тұсында Убосоттан шығатын ән немесе уағызды тыңдау үшін сенушілерге арнап салынған.

Чхао Мей Куан Им

Убосоттың алдында Буддизмнің Махаяна тармағында Авалокитшвара деп аталатын Бодхисаттва, Чао Мэй Куан Им (немесе Гуанин) тас мүсіні орналасқан. Ол қола лотос гүлімен әшекейленген құмтас бағананың алдында отыр, екі жағында Нок Вейупак деп аталатын екі тас құс тұр. Бұл топтың айналасында қақпаға қарай қараған екі қорғасын өгіз орналасқан. Бұрын бұл өгіздер патшаның павильонына тиесілі болған, онда патша жыл сайын өткізілетін маңызды ауыл шаруашылығы рәсімі – Патшалық егін шаруашылығы тойына қатысқан. Бұл өгіз мүсіндерін Рама V ғибадатханаға көшірген. Аталған аумақта жұртшылық хош иіс жағу үшін құрыш таяқтарды жағып, гүлдер сыйлай алады, себебі мұндай амалдар Убосоттың ішінде тыйым салынған.

Ермектік

Убосоттың артында Жівака Комарабахка (ชีวกโกมารภัจจ์) жобасы орналасқан. Бұл Рама III патшалық кезінде храм үшін қоладан құйылған. Жобаның алдында үлкен диірмен тасы тұр. Бұрын дәстүрлі емшілер осы таста емдік құрамындағы дәрілерін дайындап, оған жобаның қасиетін сіңірген. Бұл құрылыстардың түзу сызықта орналасуы Сухотай мен Аюттаядағы храмдардың классикалық орналасуын қайталайды.

Прасат Пхра Теп Бидон

Прасат Пхра Теп Бидон (ปราสาทพระเทพบิดร) Тан Файтидің шығыс жағында орналасқан. Бастапқыда Рама IV Изумруд Будданы орналастыру үшін салған, алғашқы құрылыс – сол кезде Футтапарг Прасат (พุทธปรางค์ปราสาท) деп аталған – 1855 жылы Аюттая патша сарайындағы Прасат Тонг үлгісімен салынды. Патша 1882 жылы құрылысты аяқтауға үлкермей қайтыс болды, ал Изумруд Будданы оған көшіру жоспары іске аспады. 1903 жылы өрт ғимаратты қиратты, сондықтан толық қайта құру қажет болды. Қазіргі құрылыс ХХ ғасырдың басында Рама VI тұсында аяқталды. Патша ғимараттың мақсатын өзгертіп, оны өзінің ізашарларына арналған ескерткіш ретінде пайдалануды шешті. Атауы Прасат Пхра Теп Бидон деп өзгертілді, ал ағылшын тілінде Патшалық пантеон деп белгілі. Рама VI алғашқы бес Чакри патшасының толық мөлшердегі, өте шынайы мүсіндерін жасатып, пантеонға орнатты. 1927, 1959 және 2020 жылдары тағы мүсіндер қосылды. Қазіргі уақытта пантеонда тоғыз мүсін бар. Әдетте жұртшылыққа жабық, пантеон жыл сайын 6 сәуірде Чакри еске алу күнінде, Таиландтың ұлттық мерекесінде ашылады. Пантеон крест тәрізді жоспармен салынған. Оның әр қанатында бір-бірден кіреберіс бар, ал басты кіреберіс шығыс жағында. Ғимарат прасат стилінде салынған, шатырының ортасында биік шпиль бар, мұндай стиль көбінесе патшалық резиденциялар үшін қолданылады. Шатыр жасыл және қызғылт сары плиткалармен жабылған. Пантеонның төрт фронтонында алғашқы төрт Чакри патшасының жекелеген белгілері бейнеленген. Бұл бұрын патшалық храмдарда кездесетін Нараянаның дәстүрлі бейнесінен өзгеше. Солтүстік фронтон Рама I-нің (тай саны «бір») жеке белгісін, оңтүстік – Рама II-нің (Гаруда), батыс – Рама III-нің (үш есікті вимана), ал шығыс – Рама IV-нің (патшалық тәж) белгісін көрсетеді. Пантеонның сыртқы қабырғалары гүлдік өрнектермен көгілдір плиткалармен әсемделген. Пантеонның есіктері мен терезелерінің үстінде патшалық тәждер орналасқан. Пантеонға қарайтын Тан Файтидің шығыс сатылары мәрмәрмен қайта жаңартылды, ал екі жағындағы қоршаулар бес басты, тәж киген Файя Нагалар түрінде жасалған.

Фра Мондоп

Пхра Мондоп (พระมณฑป) Тан Файтидің ортасында орналасқан. Пхра Мондоп – киелі мәтіндердің сақталысы, кейде кітапхана (ho trai) деп те аталады. Қазіргі құрылысты Рама I бұрынғы, өртеніп кеткен құрылыстың орнына салған. Бұрынғы құрылыс термиттерден мәтіндерді қорғау үшін көтерілген бағаналарға орнатылған су тоғанның ортасында салынған; мұндай ғимараттар Тай ғибадатханаларында көптеп кездеседі. Жаңа Пхра Мондоп бұл ерекшеліктен бас тартып, кітапхананы көтерілген негіздің үстіне орналастырды. 1788 жылы Рама I Трипитаканың толық қайта қаралып, жинақталуын бұйырды, себебі бұрынғы патшалық даналары 1767 жылы Аюттая қаласының шабуылы кезінде жойылған еді. Бұл түзетуді Ват Махатхат Юваратрангсарит монахтары жүзеге асырды. Қайта қарау аяқталғаннан кейін, мәтіндердің толық жиынтығы Пхра Мондоптың ішіне салынды. Рама III билік еткен кезде, Пхра Мондоптың сыртқы жағы 1832 жылы Бангкок қаласының құрылғанына 50 жыл толуына орай қалпына келтірілді. Пхра Мондоп төртбұрышты пішіндес және mondop стиліндегі шатыры бар: төртбұрышты негізінен жоғары қарай тарылатын шпиль. Рама IV Пхра Мондоптың екі жағына екі құрылыс салуды шешкенде, шпильдің биіктігін едәуір төмендетуге бекітті. Пхра Мондоптың сыртқы қабырғалары әсем безендірілген – орталық залды жиырма шаршы бағана қоршап тұр, олардың бұрыштарында ойыстар бар. Бағаналар ақ, жасыл және қызыл шынымен әшекейленген. Сыртқы қабырғалар тәппаном мотивтерімен (дұға ететін девалар) безендірілген, олар алтын жапырақпен жабылған және жасыл шынымен шеңберленген. Барлық жағынан шатырдан Бодхи жапырақтарынан жасалған көптеген кішкентай алтын шаңғылар ілінген. Пхра Мондоптың екі жағындағы төрт есіктің үстіне тәждер орнатылған. Кітапхананың төрт бұрышында Рама V Индонезияның Ява аралынан әкелген төрт тас Будда мүсіні орналасқан. Боробудур стиліндегі бұл Буддалар – көшірмелер, ал түпнұсқалары қазір Смарагд Будда ғибадатханасының мұражайында сақталады. Пхра Мондоптың бір ғана бөлмесі бар, едені күміс жіптерден тоқылған кілеммен жабылған. Бөлменің ортасында Трипитаканың 84 000 тарауын қамтитын, өте күрделі инкрустацияланған қолжаз шкафы орналасқан. Бөлменің төрт бұрышына төрт кішкентай шкаф қойылған.

Пхра Си Раттана Чеди

Фра Си Раттана Чеди (พระศรีรัตนเจดีย์) Тан Файтидің батыс жағында орналасқан және онда Шри-Ланкадан Рама IV-ге сыйға берілген Будданың реликвиялары сақталған. 1855 жылы салынған, дөңгелек, қоңырау пішіндес ступа (немесе чеди) кірпіштен тұрғызылған. Кейіннен ступаны Рама V Италиядан арнайы әкелген алтын түсті плиткалармен толық жапты. Қоңырау пішіндес ступа бірнеше қабаттан тұрады, үлкен дөңгелек негіздер арқылы қоңырау пішіндес орталық бөлігіне дейін көтеріледі, одан кейін төртбұрышты бөлікпен жалғасып, азая түсетін жиырма концентрлі дөңгелек дискілермен және биік шпильмен аяқталады. Дизайн Аюттаядағы Ват-Фра-Си-Санфет ступаларының үлгісімен жасалған, ал олар өз кезегінде Шри-Ланка ступаларынан шабыттандырылған. Ступаның төрт кіреберісі бар. Әр портик ступаның нақты миниатюрасымен безенілген, ал үш жағынан фронтонмен әшекейленген. Ступаның ішкі жағы дөңгелек зал, оның төбесінен шатра (көп қабатты патшалық қолшатыр) ілінген. Залдың ортасында қара лактан жасалған кішкентай ступа орналасқан – осы ступаның ішінде Будданың реликвиялары сақталған.

Патшалық белгілерінің ескерткіштері

Патшалық белгілерінің ескерткіштері немесе Фра Бором Ратча Саньялак (พระบรมราชสัญลักษณ์) – Чакри әулетінің патшаларының тоғыз белгісін бейнелейтін төрт ескерткіш. 1882 жылы Бангкок қаласының негізі қаланғанына жүз жыл толуына орай Рама V бұрынғы патшалардың белгілерін орналастыру үшін бутсабок тағына ұқсас үш ескерткіш салуды бұйырды. Бұл белгілер патшалардың жеке мөрлеріне негізделген. Кейіннен, келешек патшаларды да қамту үшін төртінші ескерткіш қосылды. Олар Фра Мондопты әр бұрышта қоршап тұрады. Әр алтын бутсабок тағысы жоғарылатылған мәрмәр негізде орналасқан, әр жағында әр патшаның ғибадатхананың құрылысына немесе жөндеуіне қосқан үлесін сипаттайтын жазулар бар. Әр бұрышта екі кішкентай алтын көп қабатты шатыр орналасқан: жоғарғы деңгейдегі төрт шатырда жеті қабаттан, ал төменгі деңгейдегі шатырда бес қабаттан бар. Ескерткіштердің айналасында қоладан жасалған кішкентай пілдер орналасқан, олар әр патшаның билігінде маңызды болған ақ пілдерді бейнелейді. Солтүстік-батыс бұрышындағы бірінші ескерткіште алғашқы үш патшаның белгілері бейнеленген: Рама I (құлаққа әшекейі жоқ тәж), Рама II (Гаруда) және Рама III (үш есікті вимана). Оңтүстік-шығыс ескерткішінде Рама IV-тің белгісі (патшалық тәж), ал оңтүстік-батыстағы ескерткіште Рама V-тің белгісі (Фра Киао немесе кішкентай тәж) орналасқан. Солтүстік-шығыс бұрышындағы төртінші ескерткіште төрт патшаның белгілері бейнеленген: Рама VI (найза немесе ваджра), Рама VII (үш жебе), Рама VIII (Бодхисаттва) және Рама IX (сегізбұрышты тақ және чакра).

Фра Чеди Сонгхруанг

Пхра Чеди Сонгхруанг (พระเจดีย์ทรงเครื่อง) деп аталатын төрт әсем безендірілген чеди Пхра Си Раттана Чедидің артында, батыс жақтағы галереяның екі жағында орналасқан. Шедилердің жоспары төртбұрышты, бұрыштары ішке қарай ойыс. Тұғырлары ақ, ал жоғарғы бөлігі алтын жапырақтарымен және түрлі-түсті шынымен әшекейленген. Екі алтын чеди сияқты, бұлар да террасаны кеңейту үшін қазіргі орнына жылжытылды.

Ангкор-Ваттың үлгісі

Ангкор-Ваттың үлгісі Рама IV-тің кхмер ғибадатханаларының бірін Бангкокқа көшіру ойынан туындады. Бірақ бұл орындалмайтындықтан, ол Ангор-Ваттың толыққанды, масштабты моделін жасауды бұйырды. Ежелгі кхмер ғибадатхана кешені 1860 жылы Камбоджада – сол кезде Сиам бастығында болған – қайта жаңғыртылған еді. Бұл өте егжей-тегжейлі модель Фра Мондоптың солтүстігіне орнатылды.

Оңтүстік веранда

Оңтүстік веранда Phra Mondop-қа бұрынғы кіреберіс қақпасы болған; терраса кеңейтілген кезде қазіргі орнына көшірілген болуы мүмкін. Фронтон Рама III-нің нышаны – үш есікті вимананы бейнелейді. Есіктер қашап жасалған ағаштан жасалған, екі жауынгер найза ұстап тұрған суреті салынған және алтын жапырақпен қапталған.

Батыс веранда

Батыс жабдықты Рама IV кеңейтілген террасаға кіретін жер ретінде салдырған. Жабдық гүл және геометриялық өрнектермен боялған түрлі-түсті керамикамен әсемделген. Прасат нысанындағы жабдықтың шатыры ортасынан биікке көтерілетін орталық мұнараға ие.

Паном мак

Паном мак (พนมหมาก) – табақтағы гүлдер мен банан жапырақтарын бейнелейтін он сегіз сәндік мүсін. Олар Будда статуяларына сыйлық ретінде ұсынылатын дәстүрлі гүл шоқтарының негізінде жасалған, ізгі амал жасау ниетімен. Бұл мүсіндер террасаның шығыс және батыс жиектері бойымен орналасқан. Гипстен жасалып, түрлі түсті керамикалық плиткалармен қапталған, оларды Рама V террасаға қостырған.

Хо Пхра Хантарат

Хо Пхра Хантарат (หอพระคันธารราษฎร์) Фра Мондоп Йот Пранг (พระมณฑปยอดปรางค์)пен ортақ негізге ие. Рама IV-нің бұйрығымен салынған екеуі де Убосоттың оңтүстік-шығыс жағында орналасқан. Бұл шағын құрылыс Пхра Хантарат бейнесін сақтау үшін салынған буддалық киелі орын. Будда бейнесі Патшалық егін шабу рәсімімен байланысты. Бейне алғаш рет Рама I-нің тапсырысымен қоладан құйылған. Кейін Рама IV оны алтынмен қаптатып, маңдайына үлкен алмаз орнатқан. Хо Пхра Хантараттың сырты жасыл, көк және сары плиткалармен әсемделген. Кіреберіс солтүстік жақтан, ал есік галереясы ғимараттың алдынан созылады. Галереяның артында тікбұрышты залдың үстінде пранг мұнарасы орналасқан, ал оның астындағы төрт фронтон гүлдік өрнектермен безендірілген. Киелі орынның ойылған есіктері мен терезелерінде елдің өнімділігін бейнелейтін бидай, балық және шағалалар суреттелген.

Пхра Мондоп Йот Пранг

Пхра Мондоп Йот Пранг Хо Пхра Хантараттың артындағы биік платформада орналасқан. Сегізбұрышты негіздің үстінде мондоп павильоны және шпилі тұрғызылған. Павильонның ішінде кішкентай алтын ступа бар. Бұл ступа Рама IV монах болғанда алынған және маңызды буддалық реликвияларды сақтайды. Екі киіз үйдің қабырғаларын қытайлық қорғаушы арыстандардың кішкентай тас мүсіндерімен қоршалған. Қоңырау тек жоғарғы патриархтың қызметке тағайындалуы кезінде ғана соғылады.

Хо Пхра Нак

Хо Пхра Нак (หอพระนาก) – ғибадатхананың солтүстік-батыс жағында орналасқан патшалық кесене. Бұл бұрын Будда бейнесі орналасқан зал болған және оны Рама I алтын мен мыстан жасалған Аюттаядан әкелінген қасиетті Пхра Нак Будда бейнесін сақтау үшін салған. Бейне кейін Вихан Йотқа көшірілгенімен, атауы өзгермеген. Зал тікбұрышты пішіндес, шығыс жағында кіреберіс залы бар. Шатыры жасыл және қызғылт сары плиткалармен жабылған. Ішінде жеті бөлме орналасқан. Мұнда патшалық отбасы мүшелерінің күлі мен қалдықтары сақталады. Бұрын Аюттая дәстүрі бойынша, мұнда тек әйел текті патшалардың күлі сақталған. Бірақ кейіннен көптеген жоғары лауазымды ер адамдардың күлі де осы жерге қойылды. Ерекше айта келерлік жайт, Чакри әулетінің барлық шарттылары мен олардың ханзада ұрпақтарының күлі де осында сақталады. Бұл күлдер жүздеген жеке алтын құмыраларда сақталған.

Хо Пхра Монтиантам

Хо Фра Монтиантам (หอมณเฑียรธรรม) – ғибадатхананың солтүстік-шығыс жағында орналасқан кітапхана. Оның құрылысын Рама I-нің ағасы, вице-король Маха Сура Синганат қаржылаған. Бұл зал төртбұрышты, барлық жағынан төрт қабатты шатырды ұстап тұрған бағаналармен қоршалған. Кіреберіс есігі батыс жағында. Шатыр сары және қызғылт сары плиткалармен жабылған. Залдың фронтоны Индра құдайының үш басты піл Айраватада отырған бейнесін көрсетеді. Залдың ішкі бөлігі вице-корольдің символы – Хануманның ағаштан жасалған ою-өрнектерімен безендірілген. Залда Трипитака кітаптары сақталатын екі перленді кітап сөресі орналасқан. Бүгінде бұл зал буддалық мерекелерде буддалық уағыздар оқу үшін де пайдаланылады. Ал бұрын бұл зал діни мәтіндерді оқып үйренетін жаңа монахтарға арналған сынып ретінде және монахтардың емтихан өткізілетін орны ретінде қолданылған.

Прангтар қатары

Сегіз пранг қатары, ресми түрде Фра Атса Маха Чеди (พระอัษฎามหาเจดีย์) деп аталады, оны Рама I салған, ал кейіннен Рама III нәзік түсті фарформен қаптаған. Бұл прангтер Раттанакосин кезеңінің ерекшелігі болып табылады, олар Аюттаядағылардан биік және жіңішке. Әрбір мұнараның кірпіш негізінде сегізбұрышты алабы бар, ал әшекейлері гипстен жасалған. Әр прангтың төрт есігі бар, олардың әр жағында алтыннан жасалған тұрған тәңірлердің мүсіндері орналасқан, ал олардың үстінде яшьшалар немесе алыптардың қатары бейнеленген. Прангтер көбінесе ғибадатхана кешенінің сыртында, ғибадатхана қабырғасының шығыс жағымен бойымен орналасқан. Рама IV патшаның тұсында ғибадатхана қабырғасы кеңейтіліп, екі пранг ғибадатхана ішіне қосылды. Әр пранг буддизмнің әртүрлі аспектілерін бейнелейді. Прангтер солтүстіктен оңтүстікке қарай орналасқан және түстерімен ерекшеленеді: ақ түсті Пхра Саммасамфутта Махачеди Гаутама Буддаға арналған. Көк түсті Фра Саттампарият Уара Махачеди Дхармаға (Буддалық жазбаларға) арналған. Пхра Ариасонг Савок Махачеди қызғылт түсті, ол бхикшуларға (ер адамдардың буддалық монахтарына) арналған. Жасыл түсті Phra Ariya Sawok Phiksunee Sangha Mahachedi бхикхунилерге (әйелдердің буддалық монахтарына) арналған. Пхра Пачек Фотисамфутта Махачеди күлгілт түсті, ол Пратйекабуддаға (ағартушылыққа жеткен, бірақ уағыз жасамағандарға) арналған. Көк түсті Фра Бором Чакравадираджа Махачеди Чакравартиге (әлемдік билеушіге) арналған. Қызыл түсті Фра Фотисат Кришда Махачеди бодхисаттваларға (Будданың бұрынғы өмірлеріне) арналған. Сары түсті Фра Шри Айаметя Махачеди Майтреяға (болашақ Буддаға) арналған.

Қақпалар

Ғибадатхананың жеті қақпасы бар: шығыс жағында екі, оңтүстік жағында бір, батыс жағында үш, солтүстік жағында бір. Шығыс жақтағы бірінші қақпа – No.1 қақпа, алдыңғы Коэй Садет қақпасы, ол Прасат Пхра Теп Бидонға тікелей қарсы орналасқан. Бұл маңызды қақпаны Рама IV салған. Қақпаның үстінде тәж тәрізді мұнара бар. Қақпаның сыртында кішкентай демалыс орыны мен піл мінгізу платформасы орналасқан. No.2 қақпа, На Вуа қақпасы, Убосот кіреберісінің қарсысында тұр. Оңтүстік жағында No.3 қақпа, Си Раттана Сацада қақпасы орналасқан; бұл қақпа ғибадатхананы Ұлы сарайдың ортаңғы ауласымен байланыстырады, және келушілер ғибадатханадан осы қақпадан шығады. Батыс жағында үш қақпа бар, ең оңтүстігінде No.4 қақпа, Эрмит қақпасы, оның алдындағы эрмит мүсінінің атымен аталған. Бұл қақпа ғибадатханаға кіретін келушілердің негізгі кіреберісі болып табылады. No.5 қақпа – артқы Коэй Садет қақпасы, батыс жағындағы ортаңғы қақпа, сыртында демалыс орыны мен піл мінгізу платформасы бар. Бұл қақпа көбінесе жабық, себебі патша рәсімдерге қатысу үшін ғибадатханаға осы қақпадан кіреді. No.6 қақпа, Санам Чай қақпасы, Ұлы сарайдың сыртқы ауласындағы қақпаның сыртындағы шағын алаңның атымен аталған. Солтүстік жағында No.7 қақпа, Вихан Йот қақпасы орналасқан; бұл қақпа оның атына сай қарсы тұр. Бұл – күзетші алыптары жоқ жалғыз қақпа.

Қамқоршылар

Он екі якшаның (немесе алыптардың) мүсіндері ғибадатхананың үш жағындағы қабырғаның алты қақпасын қорғайды (солтүстік жақтан басқа барлық жақтары). Алыптар – Рамакиен эпосының кейіпкерлері, олардың әрқайсысы терісінің түсі және тәждерімен ерекшеленеді. Әр алыптың бойы шамамен бірдей, олардың барлығы алдарында балға немесе гада ұстап тұр. No.1 қақпаның алдындағы сол жақтан бастап, алдыңғы Кёй Садет қақпасынан және ғибадатхана қабырғасы бойында сағат тілімен айналып өтетін болсақ, Сурияпп бамбук сабағынан жасалған тәжімен қызыл, Интарахит осыған ұқсас тәжімен жасыл, Мангконкан Нага тәжімен жасыл, Вирунхок осыған ұқсас тәжімен қара көк, Тотсакиритон мұрының орнына пілдің түсімен және бамбук сабағынан жасалған тәжбен қара қызыл, Тотсакириван осыған ұқсас мұрынмен және тәжбен жасыл, Чаккрават - қауырсын тәжінің үстінде кішкентай баспен ақ, Атсаканмал - ұқсас қосымша баспен, бірақ қарапайым тәжбен, Тотсакан - тәжінің үстінде екі қабат кішкентай баспен, Сахасадеча - бірнеше баспен ақ, Майярап - тауық құйрығы тәжімен ақ түсті, ал Вирунчамбанг - осыған ұқсас тәжбен қара көк.