Кіріспе

Лао буддалық мүсіндері Оңтүстік-Шығыс Азиядағы лао халқымен жасалған. Олар көбінесе қоладан құйылады, бірақ алтын мен күмістен жасалған мүсіндерге де кездесуге болады. Ват Манором ең ежелгі, алып лао буддалық мүсіні деп есептеледі. Бүгінде Луанг Пу Бунлеуа Сулилаттың мүсін бақтары ежелгі дәстүрді қазіргі заманға бейімдейді.

Скульптуралар үшін құралдар

Лаос қолөнершілері өзінің мүсіндік туындыларында әр түрлі материалдарды пайдаланған. Металдардың ішінде қола ең көп қолданылатыны болса, алтын мен күміс бейнелері де кездеседі. Көбінесе қымбат металдар кішкентай заттар үшін ғана қолданылады, бірақ кейбір үлкен мүсіндер алтыннан құйылған, әсіресе XVI ғасырға жататын Фра Сай мүсіні, оны сиамдықтар XVIII ғасырдың соңында олжа ретінде өз елдеріне алып кеткен. Қазір ол Вьентьяннан Меконг өзені арқылы Нонгхайдағы Ват По Чай ғибадатханасында сақталуда. Фра Сайдың серіктері – Фра Серм мен Фра Сок та Таиландта орналасқан. Олардың бірі Бангкокта, екіншісі Лопбурида. Лаостағы ең танымал мүсін – Пхра Банг та алтыннан құйылған, бірақ шеберлігі Лаос емес, Сингаладан бастау алған деседі. Дәстүр бойынша, мүсіннің ішінде Будданың қасиетті қалдықтары сақталған. Қола – мыстың қорытпасы, құрамында шамамен екі проценттік қалайы бар. Дегенмен, көбінесе басқа материалдар да қосылады, ал ингредиенттердің арақатынасы қоланың қасиеттерін анықтайды. Лаоста, Камбоджа мен Таиландтағыдай, самрит деп аталатын қолаға қымбат металдар қосылады және оның құрамында қалайының үлесі жоғары болады, бұл жаңа құйылған мүсіндерге жылтыр қоңыр сұр түс береді. Басқа мүсіндер, мысалы Вьентьян қаласындағы Ват Чантабуридегі Будда мүсіні, мыс пен алтынның мөлшері жоғарырақ болғандықтан, оларға ақшыл алтын түс берген.

Белгілі мүсіндер

Бірнеше алып қоладан жасалған мүсіндер бар. Олардың ең танымалдары – Вьентьянның Фра Онг Тэу (16 ғасыр), Сам Неуаның Фра Онг Тэу, Вьентьяндағы Ват Чантабуридегі (16 ғасыр) және Луанг Фрабангтағы Ват Маноромдағы (14 ғасыр) бейнелері. Ват Маноромдағы мүсін ең көнесі саналады. Манором Буддасының тек басы мен кеудесі сақталған, ол қоладан бөлек құйылған және содан кейін біріктірілгенін көрсетеді. Кірпіш пен цементтен де алып мүсіндер жасалған. Олардың ең әйгілісі – Вьентьянның Пья Ват (16 ғасыр) бейнесі, бірақ өкінішке орай, жасалған жаңарту мүсіннің түрін толығымен өзгертті, ол енді Лаос Буддасына ұқсамайды. Ағаш көбінесе үңгірлерде қалдырылатын шағын, құрбандыққа шалынатын будда мүсіндерін жасау үшін қолданылады. Ағаштан Будданың тірідей өлшемдегі тұрған мүсіндерін де жиі жасаушы еді. Жартылай қымбат тастан жасалған ең танымал екі мүсін – Пхра Кёо (Зумруд Будда) және Пхра Футта Бутсаварат. Пхра Кёо, бұл Шың Сен (Чиан Сэн) шыққан болуы мүмкін, толық бір жаде тасынан қашалған. Ол Вьентьян қаласында екі жүз жыл бойы тұрды, содан кейін Сиамдықтар оны 18 ғасырдың соңында олжа ретінде алып кетті. Қазір ол Таиланд Корольдігінің қасиетті нысаны ретінде Бангкоктағы Ұлы сарайда сақталады. Пхра Футта Бутсаварат та Бангкокқа әкелінді, қазір Амфорн Сатан резиденциясында орналасқан. Сиамдықтар оны 19 ғасырдың басында тартып алғанға дейін, бұл кристалл мүсін Лаос патшалығының қасиетті нысаны болған. Пак-О үңгірлерінде көбінесе ағаштан жасалған Лаос будда мүсіндері жиналған.

Қазіргі заманғы даму

Аймақтың діни өнер дәстүрі Луанг Пу Бунлеуа Сулилаттың монументалды фантастикалық мүсін бақтарында жаңаша, өзгеше көрініс тапты: Вьентьян қаласының жанындағы Будда паркі және Таиландтың Нонг Хай қаласының жанындағы Сала Кеоку.