Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Лао буддалық мүсіндері Оңтүстік-Шығыс Азиядағы лао халқымен жасалған. Олар көбінесе қоладан құйылады, бірақ алтын мен күмістен жасалған мүсіндерге де кездесуге болады. Ват Манором ең ежелгі, алып лао буддалық мүсіні деп есептеледі. Бүгінде Луанг Пу Бунлеуа Сулилаттың мүсін бақтары ежелгі дәстүрді қазіргі заманға бейімдейді.
Lao Buddhist sculptures were created by the Lao people of Southeast Asia. They are typically made of bronze, although gold and silver images can also be found. The Vat Manorom is believed to be the oldest colossal Lao Buddhist sculpture. Today, the sculpture gardens of Luang Pu Bunleua Sulilat provide a modern twist to the ancient tradition.
Скульптуралар үшін құралдар
Лаос қолөнершілері өзінің мүсіндік туындыларында әр түрлі материалдарды пайдаланған. Металдардың ішінде қола ең көп қолданылатыны болса, алтын мен күміс бейнелері де кездеседі. Көбінесе қымбат металдар кішкентай заттар үшін ғана қолданылады, бірақ кейбір үлкен мүсіндер алтыннан құйылған, әсіресе XVI ғасырға жататын Фра Сай мүсіні, оны сиамдықтар XVIII ғасырдың соңында олжа ретінде өз елдеріне алып кеткен. Қазір ол Вьентьяннан Меконг өзені арқылы Нонгхайдағы Ват По Чай ғибадатханасында сақталуда. Фра Сайдың серіктері – Фра Серм мен Фра Сок та Таиландта орналасқан. Олардың бірі Бангкокта, екіншісі Лопбурида. Лаостағы ең танымал мүсін – Пхра Банг та алтыннан құйылған, бірақ шеберлігі Лаос емес, Сингаладан бастау алған деседі. Дәстүр бойынша, мүсіннің ішінде Будданың қасиетті қалдықтары сақталған. Қола – мыстың қорытпасы, құрамында шамамен екі проценттік қалайы бар. Дегенмен, көбінесе басқа материалдар да қосылады, ал ингредиенттердің арақатынасы қоланың қасиеттерін анықтайды. Лаоста, Камбоджа мен Таиландтағыдай, самрит деп аталатын қолаға қымбат металдар қосылады және оның құрамында қалайының үлесі жоғары болады, бұл жаңа құйылған мүсіндерге жылтыр қоңыр сұр түс береді. Басқа мүсіндер, мысалы Вьентьян қаласындағы Ват Чантабуридегі Будда мүсіні, мыс пен алтынның мөлшері жоғарырақ болғандықтан, оларға ақшыл алтын түс берген.
Lao artisans have, throughout the past, used a variety of media in their sculptural creations. Of the metals, bronze is probably the most common, but gold and silver images also exist. Typically, the precious metals are used only for smaller objects, but some large images have been cast in gold, most notably the Phra Sai of the sixteenth century, which the Siamese carried home as loot in the late eighteenth century. It is enshrined at Wat Po Chai in Nongkhai, Thailand, just across the Mekong River from Vientiane. The Phra Sai's two companion images, the Phra Serm and Phra Souk, are also in Thailand. One is in Bangkok and the other is in Lopburi. Perhaps the most famous sculpture in Laos, the Phra Bang, is also cast in gold, but the craftsmanship is held to be of Sinhalese, rather than Lao, origin. Tradition maintains that relics of the Buddha are contained in the image. Bronze is an alloy of copper, containing about two percent tin. Other materials are often added, however, and the balance of ingredients determines the characteristics of the bronze. In Laos, like Cambodia and Thailand, the bronze, which is called samrit, includes precious metals, and often has a relatively high percentage of tin, which gives the newly cast images a lustrous dark gray color. Other images, such as the Buddha of Vat Chantabouri in Vientiane, have a higher copper and, probably, gold content that give them a muted gold color.
Белгілі мүсіндер
Бірнеше алып қоладан жасалған мүсіндер бар. Олардың ең танымалдары – Вьентьянның Фра Онг Тэу (16 ғасыр), Сам Неуаның Фра Онг Тэу, Вьентьяндағы Ват Чантабуридегі (16 ғасыр) және Луанг Фрабангтағы Ват Маноромдағы (14 ғасыр) бейнелері. Ват Маноромдағы мүсін ең көнесі саналады. Манором Буддасының тек басы мен кеудесі сақталған, ол қоладан бөлек құйылған және содан кейін біріктірілгенін көрсетеді. Кірпіш пен цементтен де алып мүсіндер жасалған. Олардың ең әйгілісі – Вьентьянның Пья Ват (16 ғасыр) бейнесі, бірақ өкінішке орай, жасалған жаңарту мүсіннің түрін толығымен өзгертті, ол енді Лаос Буддасына ұқсамайды. Ағаш көбінесе үңгірлерде қалдырылатын шағын, құрбандыққа шалынатын будда мүсіндерін жасау үшін қолданылады. Ағаштан Будданың тірідей өлшемдегі тұрған мүсіндерін де жиі жасаушы еді. Жартылай қымбат тастан жасалған ең танымал екі мүсін – Пхра Кёо (Зумруд Будда) және Пхра Футта Бутсаварат. Пхра Кёо, бұл Шың Сен (Чиан Сэн) шыққан болуы мүмкін, толық бір жаде тасынан қашалған. Ол Вьентьян қаласында екі жүз жыл бойы тұрды, содан кейін Сиамдықтар оны 18 ғасырдың соңында олжа ретінде алып кетті. Қазір ол Таиланд Корольдігінің қасиетті нысаны ретінде Бангкоктағы Ұлы сарайда сақталады. Пхра Футта Бутсаварат та Бангкокқа әкелінді, қазір Амфорн Сатан резиденциясында орналасқан. Сиамдықтар оны 19 ғасырдың басында тартып алғанға дейін, бұл кристалл мүсін Лаос патшалығының қасиетті нысаны болған. Пак-О үңгірлерінде көбінесе ағаштан жасалған Лаос будда мүсіндері жиналған.
A number of colossal images in bronze exist. Most notable of these are the Phra Ong Teu (16th century) of Vientiane, the Phra Ong Teu of Sam Neua, the image at Vat Chantabouri (16th century) in Vientiane and the image at Vat Manorom (14th century) in Luang Phrabang, which seems to be the oldest of the colossal sculptures. The Manorom Buddha, of which only the head and torso remain, shows that colossal bronzes were cast in parts and assembled in place. Brick and mortar also seems to be a favorite medium for colossal images. Perhaps the most famous of these is the image of Phya Vat (16th century) in Vientiane, though apparently an unfortunate renovation completely altered the appearance of the sculpture, and it no longer resembles a Lao Buddha. Wood is popular for small, votive Buddhist images that are often left in caves. Wood is also very common for large, life size standing images of the Buddha. The most famous two sculptures carved in semi precious stone are the Phra Keo (The Emerald Buddha) and the Phra Phuttha Butsavarat. The Phra Keo, which is probably of Xieng Sen (Chiang Saen) origin, is carved from a solid block of jade. It rested in Vientiane for two hundred years before the Siamese carried it away as booty in the late eighteenth century. It now serves as the palladium of the Kingdom of Thailand, and resides at the Grand Palace in Bangkok. The Phra Phuttha Butsavarat was also taken to Bangkok, today it resides at the Amphorn Sathan Residential Hall. Before the Siamese seized it in the early nineteenth century, this crystal image was the palladium of the Lao kingdom of Champassack. Many mostly wooden Lao Buddhist sculptures have been assembled inside the Pak Ou caves.
Қазіргі заманғы даму
Аймақтың діни өнер дәстүрі Луанг Пу Бунлеуа Сулилаттың монументалды фантастикалық мүсін бақтарында жаңаша, өзгеше көрініс тапты: Вьентьян қаласының жанындағы Будда паркі және Таиландтың Нонг Хай қаласының жанындағы Сала Кеоку.
The religious art tradition of the region has received an original contemporary twist in the monumental fantastic sculpture gardens of Luang Pu Bunleua Sulilat: Buddha Park near Vientiane, and Sala Keoku near Nong Khai, Thailand.