Кіріспе
Неміс дипломаты және ғалымы (1791–1860) Кристиан Карл Жосияс, Барон фон Бунсен (Christian Karl Josias Freiherr von Bunsen; 25 тамыз 1791 – 28 қараша 1860), – неміс дипломаты және ғалымы. Ол мансабының көп бөлігін Папалық штаттарда және Англияда өткізді.
Christian Charles Josias, Baron von Bunsen (Christian Karl Josias Freiherr von Bunsen; 25 August 1791 – 28 November 1860), was a German diplomat and scholar. He worked in the Papal States and England for a large part of his career.
Ерте өмір
Бунсен Германияның Вальдек княздығындағы ескі қала Корбахта дүниеге келді. Оның әкесі кедейлікке ұшырап, әскери қызметке өткен шаруа болған. Корбах гимназиясында (жоғары мемлекеттік грамматикалық мектептің бір түрі) және Марбург университетінде оқыған Бунсен он тоғызыншы жылы Геттингенге барып, Кристиан Готлоб Хейнеден философияны оқыды. Бунсенді Асторға Хейне ұсынған. Ол 1812 жылы «Афина мұрагерлік заңы» (De Iure Atheniensium Hœreditario) атты еңбегімен университет жүлдесін жеңіп алды, ал бірнеше айдан кейін Йена университеті оған философия докторының құрметті дәрежесін берді. 1813 жылы ол Астормен бірге Германия мен Италияға кеңінен саяхат жасады. Ол Шамполлионның ынталы тыңдаушысы болды, сондай-ақ Лепсийді иероглифтерді зерттеуге де ынталандырды. 1829 жылы құрылған Археологиялық институт Бунсенде өзінің ең белсенді қолдаушысын тапты. Бунсен 1835 жылы Тарпея тасында протестант ауруханасын құрды. Бунсеннің 1841 жылдың маусымынан қарашасына дейінгі Англияға жасаған арнайы сапары, ағылшын трактатшылары мен лютерандық экстремистердің қарсылығына қарамастан, толығымен сәтті аяқталды. Британ үкіметінің келісімімен және Кентербери архиепискобы мен Лондон епискобының белсенді қолдауымен Иерусалим епископтығы құрылды, оған пруссиялық және ағылшын ақшасы бөлінді, және ол шамамен қырық жыл бойы протестанттық бірліктің символы және аглокатоликтер үшін кедергі тасы болып қалды.
Зейнеткерлік
Бунсеннің қоғамдық өмірі енді дерлік аяқталды. Ол алдымен Гейдельбергке жақын Некар өзеніндегі виллаға, кейіннен Боннға көшті. Ол Пруссияның төменгі палатасына либералдық бағыттағы депутаттыққа түсуден бас тартты, бірақ саясатқа белсенді қызығушылық танытып, 1855 жылы екі томдық «Die Zeichen der Zeit: Briefe» және т.б. атты еңбегін жариялады, ол революцияның сәтсіз аяқталуынан құлаған либералдық қозғалысты қайта жандандыруға зор ықпал етті. 1857 жылдың қыркүйегінде Бунсен патшаның шақыруымен Берлинде өткен Евангелиелік одақтың мәжілісіне қатысты; Фридрих Вильгельмнің ақыл-есінен айырылуына біршама уақыт қалғанда қол қойған соңғы қағаздардың бірі оған барондық атақ пен өмірлік жұртшылық құқығын берді. 1858 жылы регент (кейіннен император) Вильгельмнің арнайы өтінішімен ол Пруссияның Лордтар палатасына орын алды және үндемей отырып, өзінің саяси және жеке достарынан құралған жаңа министрлік кабинетін қолдады. Дегенмен, оның басты қызығушылығы әдеби еңбек болды. Лондонда болғанда ол екі ежелгі қолжазба тапты: біреуі – әулие Игнатийдің хаттарының қысқартылған нұсқасы, екіншісі – епископ Гипполиттің «Барлық ағымдар туралы» атты белгісіз еңбегі. Бұл жазбалар оны «Гипполит және оның заманы: Коммод пен Севердің тұсындағы Римнің ілімі мен тәжірибесі» (1852) атты еңбегін жазуға итермеледі. Ол енді бар күш-жігерін түсіндірмелермен бірге Киелі кітапты аударуға, «Бибельверк» жобасына жұмсады. Осы жұмысты дайындау барысында ол «Тарихтағы Құдай» атты еңбегін жариялады, онда ол адамзаттың дамуы әр ұлттың ең көрнекті ойшылдарының Құдай туралы түсінігімен қатар жүреді деп тұжырымдайды. Сонымен қатар, Сэмюэл Бирчтің көмегімен ол өзінің «Египеттің жалқы тарихтағы орны» атты еңбегінің соңғы томдарын жарыққа шығарды (бұл еңбек неміс және ағылшын тілдерінде жарияланды). Бұл еңбекте Египеттік хронологияны қайта құрумен қатар, осы елдің тілі мен дінінің ежелгі арий емес және арийлік тайпалардың дамуымен байланысын анықтауға жасалған тыраш әрекеттері де қамтылған. Осы мәселе бойынша оның ойлары Англиядан кеткенге дейін Лондонда екі томдық түрде жарық көрді. Оның ең маңызды еңбегі – «Бибельверк фюр ди Гюмейнте» (Bibelwerk für die Gemeinde) жобасының бірінші бөлігі 1858 жылы жарық көрді және 1862 жылы аяқталуы тиіс еді. Ол осы жобаға шамамен 30 жыл бойы назар аударды, оны өзінің барлық әдеби және зихи күштерін жұмсауы тиіс басты орталық нүктесі деп есептеді, бірақ оны аяқтауға үлкермей қайтыс болды. Оның өлімінен кейін «Бибельверк» жобасының үш томы жарық көрді. Бұл жұмыс Холльцман мен Кампхаузен редакциясымен және қолжазбалардың көмегімен сол рухта аяқталды.
Өлім
1858 жылы Бунсеннің денсаулығы нашарлай бастады; 1858 және 1859 жылдары Каннға барған сапарлары жақсартуға көмектеспеді, ол 1860 жылғы 28 қарашада Бонн қаласында қайтыс болды. Оның соңғы тілектерінің бірі – әйелі олардың бірге өткен өмірі туралы естеліктерді жазып беруі болды, ол 1868 жылы оның жеке хаттарының көп бөлігін қамтитын естеліктерін жариялады. Осы естеліктердің неміс тіліне аудармасы жарияланбаған құжаттардан алынған қосымша мәліметтерді қамтиды, бұл оның қатысқан саяси оқиғаларға жаңаша түсінік береді. Барон Гумбольдттың Бунсенге жазған хаттары 1869 жылы жарық көрді.
Отбасы
Бунсеннің ағылшынмен байланысы әйелі (1876 жылы қайтыс болған) арқылы және Лондонда ұзақ тұрғандығы арқылы отбасында одан әрі күшейді. Оның он баласы болды, оның ішінде бес ұлы: Генри (1818–1855) дін қызметкері болды және ағылшын азаматына айналды. Эрнест (1819–1903) 1845 жылы ағылшын әйелі, Гурни ханымға үйленді, кейін Лондонда тұрып, қайтыс болды. Ол неміс және ағылшын тілдерінде түрлі еңбектер жазған ғалым-жазушы, әсіресе арийлердің тегі, Киелі кітаптың мерзімдемесі және салыстырмалы діндер туралы мәселелердегі еңбектері белгілі. Эрнесттің ұлы, сэр Морис де Бунсен (1852 жылы туған) 1877 жылы ағылшын дипломатиялық қызметіне қабылданды, түрлі тәжірибелерден кейін 1905 жылы Лиссабонда министр болды. Морис арқылы туған кіші немересі Мэри де Бунсен, Екінші дүниежүзілік соғыста әуе көлігіне көмекші ұшқыш болды және жазушы. Карл (Шарльз; 1821–1887) Германияның дипломатиялық қызметінде жұмыс істеді. Георг (1824–1896) Германияда біраз уақыт бойын белсенді саясаткер болды, соңында Лондонға көшіп өтті. Ол әкесінің өмірбаянын «Британ энциклопедиясының» тоғызыншы басылымы үшін жазды. Ол Эмма Биркбекке үйленді, ал олардың немересі Эрнест Хендерсон «Шератон» қонақ үйлер желісін құрды. Теодор (1832–1892) Германияның дипломатиялық қызметінде мансап жасады. Эмили (1827–1911).
Henry (1818–1855) became a clergyman and a naturalised Englishman. Ernest (1819–1903), in 1845 married an Englishwoman, Miss Gurney, subsequently resided and died in London. He was a scholarly writer, who published various works both in German and in English, notably on Aryan origins, Biblical chronology, and other questions of comparative religion. Ernest's son, Sir Maurice de Bunsen (b. 1852), entered the English diplomatic service in 1877; and after a varied experience became minister at Lisbon in 1905. His youngest grand daughter through Maurice was Mary de Bunsen, World War Two Air Transport Auxiliary pilot and author. Karl (Charles; 1821–1887) had a career in the German diplomatic service. Georg (1824–1896) was for some time was an active politician in Germany, eventually retired to live in London. He wrote his father's biography for the ninth edition of Encyclopædia Britannica. He was married to Emma Birkbeck and their grandson Ernest Henderson founded the Sheraton Hotels chain. Theodor (1832–1892) had a career in the German diplomatic service. Emilie (1827 1911).